സംവേദനം സര്ഗ ഇതീഹ ശബ്ദാവ് അര്ഥേന ഭിന്നൌ ന കദാചിദ് ഏതൌ । വീച്യമ്ഭസീ ദ്വേ ഇതി നോചിതോക്തിര് ജ്ഞസ്യാജ്ഞതായാം ത്വ് ഇദമ് ഏവ യുക്തമ്
ഇവിടെ 'ബോധം' എന്നും 'സൃഷ്ടി' എന്നും രണ്ട് വാക്കുകളാണെങ്കിലും, അർത്ഥത്തിൽ അവ ഒരിക്കലും വേറിട്ടതല്ല. 'തിരയും വെള്ളവും രണ്ട്' എന്ന് പറയുന്നത് ശരിയല്ല—അത് അജ്ഞാനികൾക്കു മാത്രം യുക്തിയാണ്, ജ്ഞാനികൾക്കല്ല.
ജീവടബ്രാഹ്മണാദീനാം ഹംസാന്താനാം മുനീശ്വര । ഭിക്ഷുസ്വപ്നശരീരാണാം സമ്പന്നം കിമ് അതഃ പരമ്
മഹർഷിയേ, ജീവികൾക്കും ബ്രഹ്മാവിനും ഹംസന്മാർക്കും മുനികൾക്കും ഭിക്ഷുക്കൾക്കും സ്വപ്നശരീരങ്ങൾക്കും ഇതിൽക്കൂടി മറ്റെന്താണ് നേടപ്പെടുന്നത്?
രുദ്രേണ സഹ സമ്ഭൂയ പ്രബുദ്ധാസ് സര്വ ഏവ തേ । മിഥശ് ച ദൃഷ്ടസംസാരാ രുദ്രാംശാസ് സുഖിനസ് സ്ഥിതാഃ
രുദ്രനോടൊപ്പം ചേർന്ന്, അവരൊക്കെയും ഉണർന്നുപോയി; പരസ്പരം ലോകം കണ്ടു, രുദ്രന്റെ ഭാഗങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ നിലകൊണ്ടു.
തേന രുദ്രേണ താം മായാമ് അവലോക്യ തഥോദിതാമ് । സ്വാംശാസ് താമ് ഏവ സംസാരസ്ഥിതിം തേ പ്രേഷിതാഃ പുനഃ
അവൻ, അങ്ങനെ വിവരിച്ച മായയെ നോക്കി, തന്റെ ഭാഗങ്ങളെ വീണ്ടും ഈ ലോകജീവിതത്തിലേക്ക് അയച്ചു.
ഗച്ഛതാശു നിജം സ്ഥാനം തത്ര ഭുക്ത്വാ കലത്രകൈഃ । കഞ്ചിത് കാലം സമം ഭോഗാന് മത്സകാശമ് ഉപൈഷ്യഥ
നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ സ്ഥലത്തേക്ക് വേഗം പോയി, അവിടെ ഭാര്യമാരോടൊപ്പം കുറേ സമയം സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചശേഷം, എന്റെ അടുക്കൽ വരും.
ഭവിഷ്യഥ മദംശാ മേ ഗണാ മത്പുരഭൂഷണാഃ । തതോ മഹാപ്രലയതോ യാസ്യാമസ് തത് പദം സഹ
നിങ്ങൾ എന്റെ ഭാഗങ്ങളും, എന്റെ കൂട്ടുകാരും, എന്റെ നഗരത്തിന്റെ അലങ്കാരങ്ങളും ആകും; പിന്നെ മഹാപ്രളയത്തിന് ശേഷം നാം ഒരുമിച്ച് ആ അവസ്ഥയിലേക്ക് പോകും.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ ഭഗവാന് രുദ്രസ് തേഷാം സോ ഽന്തരധീയത । അന്യസംസാരസംസ്ഥാനാം രുദ്രാണാം മധ്യമ് ആയയൌ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭഗവാൻ രുദ്രൻ അവരിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി. മറ്റുള്ള ലോകങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രുദ്രന്മാരിൽ നടുവിലുള്ളവൻ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
പ്രയയുസ് സ്വാസ്പദം തേ ഽപി ജീവടബ്രാഹ്മണാദയഃ । സ്വകലത്രൈസ് സമം ദേഹം ക്ഷപയിത്വാഥ കാലതഃ
ആ ജീവതബ്രാഹ്മണന്മാരും മറ്റു ചിലരും തങ്ങളുടെ ഭാര്യമാരോടൊപ്പം ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, സമയമനുസരിച്ച്, തങ്ങളുടെ സ്വസ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് പോയി.
രുദ്രലോകം സമാസാദ്യ ഭവിഷ്യന്തി ഗണോത്തമാഃ । കദാചിദ് വ്യോമ്നി ദൃശ്യന്തേ താരകാകാരധാരിണഃ
അവർ രുദ്രലോകം എത്തി, അവിടെയുള്ള പ്രധാന ഗണങ്ങളായി മാറും. ചിലപ്പോൾ ആകാശത്ത് നക്ഷത്രങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ അവർ ദൃശ്യരാവും.
ഭിക്ഷുസങ്കല്പരൂപാസ് തേ ജീവടബ്രാഹ്മണാദയഃ । കഥം സത്യത്വമ് ആയാതാസ് സങ്കല്പാര്ഥേഷ്വ് അസത്യതാ
ആ ജീവതബ്രാഹ്മണന്മാരും മറ്റു ചിലരും ഭിക്ഷുക്കളുടെ ചിന്താരൂപത്തിൽ ഉണ്ടായി. ചിന്തയിൽ നിന്നുള്ള വസ്തുക്കൾ അസത്യമായിരിക്കുമ്പോൾ, അവർ എങ്ങനെ സത്യാവസ്ഥയിൽ എത്തി?
സങ്കല്പസത്യതാസ്തീശേ സങ്കല്പാസത്യതാസ്ത്യ് അജേ । യത്ര യന് നാസ്തി തന് നാസ്തി യതസ് സര്വാത്മ തത് പദമ്
ഇശ്വരനിൽ സങ്കൽപ്പങ്ങൾ സത്യമാണ്; അജൻമാവിൽ സങ്കൽപ്പങ്ങൾ അസത്യമാണ്. എവിടെയും ഒന്നും ഇല്ലെങ്കിൽ, അതു അവിടെ ഇല്ല. എല്ലാം ആത്മാവാണ്, അതാണ് പരമാവസ്ഥ.
യത് സ്വപ്നേ ദൃശ്യതേ യച് ച സങ്കല്പൈര് അവലോക്യതേ । തത് തഥാ വിദ്യതേ തത്ര സര്വകാലം തദാത്മകമ്
സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്നതും, സങ്കൽപ്പങ്ങൾകൊണ്ട് ഗ്രഹിക്കുന്നതും, അവിടെയൊക്കെ അതിന്റെ സ്വഭാവം പോലെ എല്ലായ്പ്പോഴും സത്യമാണു നിലകൊള്ളുന്നത്.
തദ്ദേശകാലാത്മികയാ തയൈവാവസ്ഥയാപ്യതേ । തദ്ദേശകാലാത്മികയാ ഗത്യാ ദേശാന്തരം യഥാ
സ്ഥലം, കാലം, ആത്മാവ് എന്നിവയാൽ രൂപംകൊള്ളുന്ന അവസ്ഥയിലൂടെയാണ് ഒരാൾ നിലനിൽക്കുന്നത്; അതുപോലെയുള്ള ഗതിയാൽ, മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് പോകുന്നതുപോലെ അനുഭവപ്പെടുന്നു.
ദേശാദ് ദേശാന്തരം യദ്വദ് യത്നഗത്യാദികം വിനാ । ന ലഭ്യതേ തഥാ സ്വപ്നോ വിനാ തത്താം ന ലഭ്യതേ
ഒരു സ്ഥലത്ത് നിന്ന് മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് യാതൊരു ശ്രമമോ ചലനമോ ഇല്ലാതെ എത്താൻ കഴിയില്ലതുപോലെ, സ്വപ്നം അതിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാതെ ലഭിക്കുകയില്ല.
സര്വമ് അസ്തി ചിതഃ കോശേ യദ് യഥാലോകയത്യ് അസൌ । ചിത് തത് തഥാ തദാപ്നോതി സര്വാത്മത്വാദ് അവിക്ഷതമ്
എല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ ഭണ്ഡാരത്തില് നിലകൊള്ളുന്നു. അത് എന്തെല്ലാം കാണുന്നുവോ, അതെല്ലാം അതിന് ലഭ്യമാകും, കാരണം ചൈതന്യം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, വിഭജിക്കപ്പെടാത്തതുമാണ്.
സങ്കല്പസ്വപ്നവസ്ത്വ് അങ്ഗ യയാ ച ദശയാപ്യതേ । പരമാഭ്യാസയോഗാഭ്യാം വിനാ സേഹ ന ലഭ്യതേ
സങ്കല്പവും സ്വപ്നത്തിലെ വസ്തുക്കളും ആ അവസ്ഥയാല് ഉറപ്പാക്കപ്പെടുന്നു, സ്നേഹിതാ. പരമമായ അഭ്യാസവും യോഗവും ഇല്ലാതെ ഇവ ഇവിടെ ലഭ്യമാകില്ല.
യേഷാം തു യോഗവിജ്ഞാനദൃഷ്ടയഃ ഫലിതാസ് സ്ഥിതാഃ । സര്വം സര്വത്ര പശ്യന്തി ത ഏതേ ശങ്കരാദയഃ
യോഗജ്ഞാനദൃഷ്ടി പാകപ്പെട്ടവരായവര് എല്ലായിടത്തും എല്ലാം കാണുന്നു. ശങ്കരനും മറ്റുള്ളവരും ഇങ്ങനെയുള്ളവരാണ്.
ഇദമ് അഗ്രഗതം വസ്തു തഥാസങ്കല്പിതം ച യഃ । പ്രാര്ഥയത്യ് ഉഭയഭ്രംശം സ പ്രാപ്നോത്യ് ഉഭയാശ്രയാത്
ഏതെങ്കിലും പ്രധാനപ്പെട്ട വസ്തുവും അതുപോലെ സങ്കല്പിതമായതും ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് ഇരുവിന്റെയും നഷ്ടം അനുഭവിക്കും, കാരണം അവന് ഇരുവിനെയും ആശ്രയിക്കുന്നു.
സര്വം ഹ്യ് അഭിമതം കാര്യമ് ഏകനിഷ്ഠസ്യ സിധ്യതി । ദക്ഷിണാം കകുഭം ഗച്ഛന് കഃ പ്രാപ്നോത്യ് ഉത്തരാം ദിശമ്
ഏതെങ്കിലും കാര്യത്തിൽ മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കിയാൽ ആഗ്രഹിച്ചതു നേടാൻ സാധിക്കും. തെക്കോട്ട് പോകുന്നവൻക്ക് വടക്കേ ദിശയിൽ എത്താൻ കഴിയുമോ?
സങ്കല്പാര്ഥപരൈര് ഏവ സങ്കല്പാര്ഥോ ഽവഗമ്യതേ । അഗ്രസ്ഥാര്ഥപരൈര് അഗ്രസംസ്ഥിതോ ഽര്ഥോ ഽവഗമ്യതേ
ഒരു നിർണ്ണയത്തിൽ മനസ്സു നിർത്തുന്നവർക്കു മാത്രമേ അതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാവൂ. മുന്നിലുള്ള ലക്ഷ്യത്തിൽ മനസ്സു നിർത്തുന്നവർക്കു മാത്രമേ ആ ലക്ഷ്യത്തിന്റെ അർത്ഥം ഗ്രഹിക്കാനാവൂ.
അഗ്രസ്ഥബുദ്ധിസംസ്ഥേ ഽസ്മിന് കല്പിതം പ്രാപ്തുമ് ഇച്ഛതി । യസ് സ നാ നൈകനിഷ്ഠത്വാത് തദാ തന് നാശയേദ് ദ്വയമ്
മനസ്സു മുന്നിലുള്ള ലക്ഷ്യത്തിൽ ഉറപ്പോടെ നിൽക്കുന്നവൻ ആഗ്രഹിച്ചതു നേടാൻ ശ്രമിക്കും. എന്നാൽ മനസ്സു ഏകാഗ്രമല്ലെങ്കിൽ, ആഗ്രഹവും ലക്ഷ്യവും രണ്ടും നഷ്ടമാകും.
തസ്മാദ് ഏകാര്ഥനിഷ്ഠത്വാദ് ഭിക്ഷുജീവേന രുദ്രതാമ് । പ്രാപ്യ സര്വാത്മനോ ലബ്ധം പദാത് സര്വം തഥാസ്ഥിതേഃ
അതിനാൽ, ഒരേ ലക്ഷ്യത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഭിക്ഷാടനജീവിതം നയിച്ചാലും, രുദ്രന്റെ നിലയിലേക്കു എത്താം. എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന അവസ്ഥയിൽ എത്തുമ്പോൾ എല്ലാം ലഭിക്കും.
ഭിക്ഷുസങ്കല്പജീവാനാം പ്രത്യേകം തജ് ജഗത് പൃഥക് । പശ്യന്തി തേ ച നാന്യോഽന്യം രുദ്രജ്ഞാനാദ് ഋതേ തതഃ
ഭിക്ഷുക്കളുടെ മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ആഗ്രഹങ്ങൾ പ്രകാരം, ഓരോരുത്തർക്കും തനതായ ലോകം വേറേ വേറെയായി കാണപ്പെടുന്നു. അവർ പരസ്പരം ഒരിക്കലും കാണുന്നില്ല; രുദ്രന്റെ ജ്ഞാനം ഉണ്ടെങ്കിൽ മാത്രമേ അതിന് സാധിക്കൂ.
അപ്രബുദ്ധാഃ പ്രജായന്തേ ജീവാ ജീവാത് പ്രബോധിനഃ । തദിച്ഛയാശു വിദുഷ ഇവ മൂര്ഖാസ് സുതാ ഇവ
ഉണരാത്ത ജീവികൾ ജീവികളിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്; ഉണർന്നവരും അതിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിക്കുന്നു. ജ്ഞാനികൾക്ക് തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം, മക്കളെ പോലെ, അജ്ഞാനികളെ ഉടനടി സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും.
ഇഹ വിദ്യാധരോ ഽഹം സ്യാമ് ഇഹ സ്യാമ് അഹമ് ഏഡികാ । ഇത്യ് ഏകധ്യാനസാഫല്യദൃഷ്ടാന്തോ ഽസ്യാം ക്രിയാസ്ഥിതൌ
ഇവിടെ ഞാൻ വിദ്യാധരനാകാമോ, അല്ലെങ്കിൽ ഇവിടെ ഞാൻ ഈച്ചയാകാമോ എന്നുള്ളത്, ഏകാഗ്രമായ ധ്യാനം വിജയകരമാകുമ്പോൾ പ്രവർത്തിയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഫലത്തിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്.
ഏകത്വം ച ശതത്വം ച മൌര്ഖ്യം പാണ്ഡിത്യമ് ഏവ ച । ദേവത്വം മാനുഷത്വം ച ദേശകാലക്രിയാക്രമൈഃ
ഏകതയും അനേകതയും, അജ്ഞാനവും ജ്ഞാനവും, ദൈവസ്വഭാവവും മനുഷ്യസ്വഭാവവും—ഇവയെല്ലാം ദേശം, കാലം, പ്രവർത്തി, ക്രമം എന്നിവയുടെ അനുസരണയിലൂടെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
തുല്യകാലമ് അലങ്കര്തും ധാരണാധ്യാനയത്നതഃ । സര്വശക്ത്യജരൂപത്വാജ് ജീവസ്യാസ്ത്യ് ഏവ ശക്തതാ
ജീവന് എപ്പോഴും പുതുമയുള്ള ശക്തി ഉണ്ടാകുന്നതിനാൽ, മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കാനും ധ്യാനിക്കാനും ശ്രമിച്ചാൽ ഒരേ സമയം പലവിധം അലങ്കരിക്കാൻ കഴിവ് ഉണ്ടാകുന്നു.
അനന്തശ് ചാന്തയുക്തശ് ച സ്വഭാവോ ഽസ്യ സ്വഭാവതഃ । സവികാസസ് സസങ്കോചോ ഹംസസ്യേവ ചിദാത്മനഃ
ചൈതന്യം സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ അതിരില്ലാത്തതും അതിരുള്ളതുമായതും, വിരിയുന്നതും ചുരുങ്ങുന്നതുമായതുമാണ്, അതെന്തെന്നാൽ ഹംസംപോലെ ഈ ഗുണങ്ങൾ സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടാകുന്നു.
യദ് ഇച്ഛതി തദ് അസ്ത്യ് അങ്ഗ നനു സമ്പദ്യതേ സ്വയമ് । സ്വയംസങ്കല്പിതൈര് ഏഭിര് ദേശകാലക്രിയാക്രമൈഃ
പ്രിയനേ, ഒരാൾ എന്ത് ആഗ്രഹിച്ചാലും അതു തന്നെ സ്വയം സിദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു, കാരണം ദേശം, കാലം, പ്രവർത്തി എന്നിവയെല്ലാം മനസ്സിൽ തന്നെ സങ്കല്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
യോഗിന്യോ യോഗിനശ് ചേഹ തിഷ്ഠന്ത്യ് അന്യത്ര യാന്തി ച । ഇഹ ചാമുത്ര ചേഹന്തേ ദൃഷ്ടമ് ഏതദ് അനേകശഃ
ഇവിടെ യോഗിനികളും യോഗികളും താമസിക്കുകയോ മറ്റിടങ്ങളിലേക്ക് പോകുകയോ ചെയ്യുന്നു; ഇവർ ഇവിടെയും അപ്പുറത്തും ജീവിക്കുന്നു—ഇത് പലതവണ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.