നീരാഗാശ് ഛിന്നസന്ദേഹാ ഗലിതഗ്രന്ഥയോ ഽനഘ । സാധവോ യദി വിദ്യന്തേ കിം തപസ്തീര്ഥസങ്ഗ്രഹൈഃ
രാഗം ഇല്ലാത്ത, സംശയങ്ങൾ മുറിച്ചുകളഞ്ഞ, ഹൃദയത്തിലെ കെട്ടുകൾ അകറ്റിയ സന്മാർഗ്ഗസ്ഥർ ഇവിടെ ഉണ്ടെങ്കിൽ, തപസ്സിനോ തീർത്ഥസഞ്ചയത്തിനോ എന്ത് പ്രയോജനം, പാപരഹിതനേ?
വിശ്രാന്തമനസോ വന്ദ്യാഃ പ്രയത്നേന പരേണ ഹി । ദരിദ്രേണേവ മണയഃ പ്രേക്ഷണീയാ ഹി സാധവഃ
മനസ്സ് സമാധാനമായവരെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രയത്നത്തോടെ ആദരിക്കേണ്ടതാണ്; ദരിദ്രൻ രത്നങ്ങൾ കാണുന്നതുപോലെ സന്മാർഗ്ഗസ്ഥരെ കാണണം.
സത്സമാഗമസൌന്ദര്യശാലിനീ ധീമതാം മതിഃ । കമലേവാപ്സരോവൃന്ദേ സര്വദൈവ വിരാജതേ
സത്സംഗതിയുടെ സൗന്ദര്യത്തിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ധീരരുടെ ബുദ്ധി, ദേവകന്യകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ താമരപൂവ് പോലെ എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രകാശിക്കുന്നു.
തേനാമലവിലാസസ്യ പദസ്യാഗ്രാവചൂലതാ । പ്രഥിതാ യേന ഭവ്യേന ന ത്യക്താ സാധുസങ്ഗതിഃ
നിര്മലമായ ആനന്ദാവസ്ഥ കൈവരിച്ച മഹാനായവൻ, സത്സംഗതിയെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കാറില്ല.
വിച്ഛിന്നഗ്രന്ഥയസ് തജ്ജ്ഞാസ് സാധവസ് സര്വസമ്മതാഃ । സര്വോപായേന സംസേവ്യാസ് തേ ഹ്യ് ഉപായാ ഭവാമ്ബുധൌ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ കെട്ടുകൾ അകറ്റപ്പെട്ട് എല്ലാവരുടെയും ആദരമേറ്റു ജീവിക്കുന്ന മഹാത്മാക്കളെ ഏതു വഴിയിലും സേവിക്കണം. കാരണം, ഈ മഹാത്മാക്കളാണ് ജന്മമരണത്തിന്റെ സമുദ്രം കടക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗം.
ത ഏതേ നരകാഗ്നീനാം സംശുഷ്കേന്ധനതാം ഗതാഃ । യൈര് ദൃഷ്ടാ ഹേലയാ സന്തോ നരകാനലവാരിദാഃ
മഹാത്മാക്കളെ അവഗണ്യമായി കണ്ടവർ നരകാഗ്നിക്കു ഇളകിയ ഉണക്കയിടപ്പുപോലെയാകും; മഹാത്മാക്കൾക്ക്തന്നെ നരകാഗ്നിയെ ശമിപ്പിക്കുന്ന മഴമേഘങ്ങൾ പോലെയാണ്.
ദാരിദ്ര്യം മരണം ദുഃഖമ് ഇത്യാദിവിഷമോ ഭ്രമഃ । സമ്പ്രശാമ്യത്യ് അശേഷേണ സാധുസങ്ഗമഭേഷജൈഃ
ദാരിദ്ര്യം, മരണം, ദു:ഖം തുടങ്ങിയ എല്ലാ കഷ്ടപ്പാടുകളും മഹാത്മാക്കളോടുള്ള സാന്നിധ്യത്തിന്റെ ഔഷധംകൊണ്ട് പൂര്ണമായി ശാന്തമാകുന്നു.
സന്തോഷസ് സാധുസങ്ഗശ് ച വിചാരോ ഽഥ ശമസ് തഥാ । ഏത ഏവ ഭവാമ്ഭോധാവ് ഉപായാസ് തരണേ നൃണാമ്
സന്തോഷം, മഹാത്മാക്കളോടുള്ള സാന്നിധ്യം, വിവേകശക്തി, മനസ്സിന്റെ ശാന്തി — ഇവയൊക്കെയാണ് ജനങ്ങൾക്കു ജന്മമരണസമുദ്രം കടക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങൾ.
സന്തോഷഃ പരമോ ലാഭസ് സത്സങ്ഗഃ പരമാ ഗതിഃ । വിചാരഃ പരമം ജ്ഞാനം ശമോ ഹി പരമം സുഖം
സന്തോഷം ഏറ്റവും വലിയ സമ്പാദ്യമാണ്, മഹാത്മാക്കളോടുള്ള സാന്നിധ്യം ഏറ്റവും ഉന്നതമായ വഴി, വിവേകം ഏറ്റവും വലിയ ജ്ഞാനം, മനസ്സിന്റെ ശാന്തി ഏറ്റവും വലിയ സന്തോഷം.
ചത്വാര ഏതേ വിമലാ ഉപായാ ഭവഭേദനേ । യൈര് അഭ്യസ്താസ് ത ഉത്തീര്ണാ മോഹവാരേര് ഭവാര്ണവാത്
ഈ നാലു വിശുദ്ധ മാർഗ്ഗങ്ങൾ — ഇവയെ അഭ്യസിച്ചവർ ഭ്രമത്തിന്റെ സമുദ്രവും ജന്മമരണത്തിന്റെ കടലും വിജയിച്ചു കടക്കുന്നു.
ഏകസ്മിന്ന് ഏവ ചൈതേഷാമ് അഭ്യസ്തേ വിമലോദയേ । ചത്വാരോ ഽപി കിലാഭ്യസ്താ ഭവന്തി സുധിയാം വര
ഈ നാലിലും ഒന്നിനെ മനസ്സോടെ അഭ്യസിച്ച് ശുദ്ധമായ ബോധം ഉണരുമ്പോള്, ജ്ഞാനികള് പറയുന്നതുപോലെ, അവന് എല്ലാം കൈവശമാക്കിയതുപോലെയാണ്.
ഏകോ ഽപ്യ് ഏകോ ഽപി സര്വേഷാം ഏഷാം പ്രസവഭൂര് ഇവ । സര്വസംസിദ്ധയേ തസ്മാദ് യത്നേനൈകം സമാശ്രയേത്
ഇവയില് ഒന്നെങ്കിലും മുഴുവന് സിദ്ധിക്കു കാരണം ആകുന്നു. അതുകൊണ്ട്, പൂര്ണമായ പ്രാപ്തിക്കായി ഒരേയൊന്ന് എങ്കിലും ആത്മാര്ത്ഥതയോടെ സ്വീകരിക്കണം.
സത്സമാഗമസന്തോഷവിചാരാസ് ത്വ് അവിചാരിതമ് । പ്രവര്തന്തേ ശമേ സ്വച്ഛേ വഹനാനീവ സാഗരേ
സത്സംഗം, സംതൃപ്തി, വിവേചനം, മനസ്സിന്റെ ശാന്തി—ഇവയെല്ലാം മനസ്സു ശുദ്ധമായാല് സ്വാഭാവികമായി ഉദിക്കുന്നു, നദികള് സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നതുപോലെ.
വിചാരസന്തോഷശമാസ് സത്സമാഗമശാലിനി । പ്രവര്തന്തേ ശ്രിയോ ജന്തൌ കല്പവൃക്ഷാശ്രിതേ യഥാ
സത്സംഗത്തില് ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്നവനില് വിവേചനം, സംതൃപ്തി, മനസ്സിന്റെ ശാന്തി എന്നിവ സമൃദ്ധിയായി വളരുന്നു, കല്പവൃക്ഷത്തിന്റെ തണലില് ധനം വളരുന്നതുപോലെ.
വിചാരശമസത്സങ്ഗാസ് സന്തോഷവതി മാനവേ । പ്രവര്തന്തേ പ്രപൂര്ണേന്ദൌ സൌന്ദര്യാദ്യാ ഗുണാ ഇവ
സംതൃപ്തിയുള്ള മനുഷ്യനില് വിവേചനം, മനസ്സിന്റെ ശാന്തി, സത്സംഗം എന്നിവ ഉദിക്കുന്നു, പൂർണ്ണചന്ദ്രനില് സൗന്ദര്യവും മറ്റ് ഗുണങ്ങളും തെളിയുന്നതുപോലെ.
സത്സങ്ഗസന്തോഷശമാ വിചാരവതി സന്മതൌ । പ്രവര്തന്തേ മന്ത്രിവരേ രാജനീവ ജയശ്രിയഃ
വിവേചനത്തെ വിലമതിക്കുന്നവനില് സത്സംഗം, സംതൃപ്തി, മനസ്സിന്റെ ശാന്തി എന്നിവ പ്രകടമാകുന്നു, നല്ല മന്ത്രിയുള്ള രാജാവിന് വിജയം സമൃദ്ധി ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
തസ്മാദ് ഏകതമം നിത്യമ് ഏതേഷാം രഘുനന്ദന । പൌരുഷേണ മനോ ജിത്വാ യത്നേനാഭ്യാഹരേദ് ഗുണമ്
രഘുനന്ദനാ, അതുകൊണ്ട് ഈ ഗുണങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്ന് എപ്പോഴും മനസ്സോടെ ശ്രമിച്ച് നേടിയെടുക്കണം. മനസ്സിനെ ഉറച്ച പരിശ്രമംകൊണ്ട് ജയിച്ച്, ആ ഗുണം പ്രാപിക്കാൻ ശ്രമിക്കണം.
പരം പൌരുഷമ് ആശ്രിത്യ ജിത്വാ ചിത്തമതങ്ഗജമ് । യാവദ് ഏകോ ഗുണോ നാപ്തസ് താവന് നാസ്ത്യ് ഉത്തമാ ഗതിഃ
പരമമായ പരിശ്രമം ആശ്രയിച്ച്, ആനപോലെയുള്ള മനസ്സിനെ ജയിച്ചശേഷം, ഒരു ഗുണം പോലും ലഭിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നവർക്കു ഉന്നതമായ ലക്ഷ്യം ലഭിക്കില്ല.
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന ദന്തൈര് ദന്താന് വിചൂര്ണയത് । യാവന് നാഭിനിവിഷ്ടം തേ മനോ രാമ ഗുണാര്ജനേ
രാമാ, ഉറച്ച പരിശ്രമത്തോടും ദൃഢനിശ്ചയത്തോടും കൂടെ, പല്ലുകൾ പല്ലിൽ ചുരണ്ടുന്നതുപോലെ, നിന്റെ മനസ്സ് ഗുണങ്ങൾ നേടുന്നതിൽ ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതുവരെ ശ്രമിക്കണം.
ദേവോ ഭവാഥ യക്ഷോ വാ പുരുഷഃ പാദപോ ഽഥ വാ । താവത് തവ മഹാബാഹോ നോപായോ ഽസ്തീഹ കശ്ചന
മഹാബാഹുവേ, നീ ദേവനാകട്ടെ, യക്ഷനാകട്ടെ, മനുഷ്യനാകട്ടെ, മരമായാലും, ഇവിടെ നിനക്കു മറ്റൊരു മാർഗം ഇല്ല.
ഏകസ്മിന്ന് ഏവ ഫലിതേ ഗുണേ ബലമ് ഉപാഗതേ । ക്ഷീയന്തേ സര്വ ഏവാശു ദോഷാ വിഷദചേതസഃ
ഒരു ഗുണം പൂർണ്ണമായി വളർന്ന് ശക്തി ലഭിച്ചാൽ, മനസ്സു ശുദ്ധമായവർക്കു എല്ലാ ദോഷങ്ങളും ഉടൻ നശിക്കും.
ഗുണേ വിവൃദ്ധേ വര്ധന്തേ ഗുണാ ദോഷക്ഷയാവഹാഃ । ദോഷേ വിവൃദ്ധേ വര്ധന്തേ ദോഷാ ഗുണവിനാശിനഃ
ഗുണം വളരുമ്പോൾ, ദോഷങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന ഗുണങ്ങൾ കൂടി വളരും. ദോഷം വളരുമ്പോൾ, ഗുണം നശിപ്പിക്കുന്ന ദോഷങ്ങൾ കൂടി വളരും.
മനോമഹാവനേ ഹ്യ് അസ്മിന് വേഗിനീ വാസനാസരിത് । ശുഭാശുഭബൃഹത്കൂലാ നിത്യം വഹതി ജന്തുഷു
മനസ്സെന്ന ഈ വിശാലമായ കാടിൽ, വാസനകളെന്ന വേഗമുള്ള നദി ഒഴുകുന്നു; നല്ലതും ചീത്തയുമായ വലിയ കരകളോടെ, എല്ലായ്പ്പോഴും ജീവികളെ കൊണ്ടുപോകുന്നു.
സാ ഹി സ്വേന പ്രയത്നേന യസ്മിന്ന് ഏവ നിപാത്യതേ । കൂലേ തേനൈവ വഹതി യഥേച്ഛസി തഥാ കുരു
സ്വന്തം ശ്രമംകൊണ്ട് ഈ നദിയെ ഏത് കരയിലേക്കാണ് നമുക്ക് തിരിക്കാൻ കഴിയുന്നത്, അതുവഴിയാണ് അത് ഒഴുകുന്നത്; നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ പ്രവർത്തിക്കൂ.
പുരുഷയത്നജവേന മനോവനേ ശുഭതടാനുഗതാം ക്രമശഃ കുരു । വരമതേ നിജഭാവമഹാനദീമ് ഇഹ ഹി തേന മനാഗ് അപി നോഹ്യസേ
മനുഷ്യശ്രമംകൊണ്ട്, മനസ്സിന്റെ നദിയെ ക്രമേണ നല്ല കരയിലേക്കു നയിക്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, നിന്റെ സ്വഭാവത്തിന്റെ മഹാനദി ഇവിടെ ഉറപ്പാക്കാം, അപ്പോൾ നിന്നെ ഒരു ചെറിയതും തടസ്സപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ല.
ഏവമ് ആത്തവിവേകോ യസ് സ ഭവാന് ഇവ രാഘവ । യോഗ്യോ ജ്ഞാനഗിരശ് ശ്രോതും രാജേവ നയഭാരതീഃ
രാഘവാ, നിനക്കുപോലെ വിവേകം നേടിയവൻ ജ്ഞാനോപദേശങ്ങൾ കേൾക്കാൻ യോഗ്യനാണ്, രാജാവിന് നയശാസ്ത്രം കേൾക്കാൻ യോഗ്യനായതുപോലെ.
അവദാതോ ഽവദാതസ്യ വിജ്ഞാനസ്യ മഹാശയഃ । ജഡസങ്ഗോജ്ഝിതോ യോഗ്യശ് ശരദീന്ദോര് യഥാ നഭഃ
മലിനതയില്ലാതെ ശുദ്ധനും, ബോധത്തിന്റെ അറിവിൽ വിശാലനും, മന്ദതയൊന്നും ചേർക്കാത്തവനും, യോഗത്തിന് അനുയോജ്യനുമായവൻ, ശരദ്കാലത്തിലെ ചന്ദ്രനുപോലെ ആകാശത്തിൽ തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ത്വമ് ഏതയാഖണ്ഡിതയാ ഗുണലക്ഷ്മ്യാ സമാശ്രിതഃ । മനോമോഹഹരം വാക്യം വക്ഷ്യമാണമ് ഇദം ശൃണു
നിനക്ക് ഈ അക്ഷയമായ ഗുണസമ്പത്ത് ഉണ്ടല്ലോ; മനസ്സിന്റെ മായയെ നീക്കംചെയ്യുന്ന ഈ വാക്കുകൾ ഞാൻ പറയാൻ പോകുന്നു, ആ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
പുണ്യകല്പദ്രുമോ യസ്യ ഫലഭാരാനതസ് സ്ഥിതഃ । മുക്തയേ ജായതേ ജന്തോസ് തസ്യേദം ശ്രോതുമ് ഉദ്യമഃ
ആർക്ക് സൽക്കർമ്മങ്ങളുടെ വൃക്ഷം ഫലഭാരത്തിൽ നമിച്ചുനിൽക്കുന്നു, അവർക്കു ആത്മാവിന്റെ മോക്ഷത്തിനായി ഇതു കേൾക്കാനുള്ള ശ്രമം ഉദിക്കുന്നു.
പാവനാനാമ് ഉദാരാണാം പരബോധൈകദായിനാമ് । വചസാം ഭാജനം ഭൂത്യൈ ഭവ്യോ ഭവതി നാധമഃ
ശുദ്ധവും ഉന്നതവും പരമജ്ഞാനം നൽകുന്ന വാക്കുകൾ ഐശ്വര്യത്തിനുള്ള പാത്രങ്ങളാണ്; അതിന് യോജ്യരായവരേ മാത്രമേ അർഹരാകൂ, താഴ്ന്നവർക്ക് അർഹതയില്ല.