സേവമാനോ വനലതാഃ പുനര് ആയാത് സ പദ്മിനീമ് । ദുസ്തരോ ഹി ചിരാഭ്യാസോ വാസനാനാമ് അബോധതഃ
കാടിലെ വള്ളികളിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട്, അവൻ വീണ്ടും കമലക്കുളത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. കാരണം, അജ്ഞാനത്തിൽ പഴക്കമുള്ള വാസനകൾ അതിജയിക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
തത്ര ഹസ്തിഖുരാക്രാന്ത്യാ പുനര് ആചൂര്ണതാം യയൌ । പാര്ശ്വസ്ഥഹംസസംവിത്ത്യാ ബഭൂവ കലഹംസകഃ
അവിടെ ആനയുടെ കാൽ ചവിട്ടലിൽ വീണ്ടും പൊടിയായി. സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ഹംസയുടെ ബോധം കൊണ്ടു അവൻ കുഞ്ഞ് ഹംസയായി ജനിച്ചു.
സ ഹംസഃ ഫുല്ലപദ്മാസു സരസീഷു ചിരം ചരന് । കദാചിദ് ബഹുഭിര് ഹംസൈസ് സങ്ഗതോ വിരരാജ ഹ
ആ ഹംസം, നീരാളമായ പാടങ്ങളിൽ പുഷ്പിച്ചുള്ള താമരകളിൽ ദീർഘകാലം സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പലപ്പോഴും, അനേകം ഹംസകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ചേർന്ന്, അതിന് പ്രത്യേകമായ ഭംഗി ഉണ്ടായിരുന്നു.
ബ്രഹ്മഹംസാത്മികാ സംവിദ് അശബ്ദാര്ഥവതീ മനാക് । തത്ര പുസ്ഫോര തസ്യാന്തഃ പ്രാഗ്ജാണ്ഡരസബര്ഹിവത്
അവിടെ, പരമഹംസസ്വരൂപമായ അത്മബോധം, വാക്കുകൾക്കപ്പുറമുള്ള അർത്ഥം ഉൾക്കൊണ്ടത്, അപ്രത്യക്ഷമായി അകത്തേക്ക് പടർന്ന്, ഒരു ഹംസയുടെ മുട്ടയിൽ വളരുന്ന മൃദുലമായ പീച്ചുപോലെ പെട്ടെന്നു വിരിഞ്ഞു.
സ താം വിഭാവയന് ദൂരാദ് ദൃഢം ദാശേഷുണാ ഹതഃ । തത്സംവിത്ത്യനുസന്ധാനാജ് ജാതഃ പദ്മജസാരസഃ
അത് ദൂരത്ത് നിന്ന് മനസ്സിലാക്കിയപ്പോൾ, ശക്തമായ ഒരു വേട്ടക്കാരന്റെ അമ്പിൽ ആ ഹംസ വീണുപോയി. ആ ബോധത്തിന്റെ ഓർമ്മയാൽ, അവൻ വീണ്ടും താമരപ്പൂവിൽ വസിക്കുന്ന ഒരു ഹംസയായി ജനിച്ചു.
തത്രാതിസന്തതവിവേകവചോവിലാസൈര് ആബോധിതോ ഽധിഗതപാവനവസ്തുദൃഷ്ടിഃ । മുക്തസ് സ്ഥിതോ നനു യുഗാന്തവിധൌ വിദേഹമുക്തേന തേന കില ഭാവ്യമ് അവശ്യമ് ഏവ
അവിടെ, നിരന്തരമായ വിവേകവും വിവേകാഭാവവും തമ്മിലുള്ള കളിയിലൂടെ ഉണർന്നു, അവൻ വിശുദ്ധമായ സത്യം നേരിട്ട് കണ്ടു. മോചിതനായി അവിടെ നിലകൊണ്ടു; കാലഘട്ടം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ശരീരമില്ലാത്ത മോക്ഷം അവനു നിർബന്ധമായും ലഭിക്കും.
സ കദാചിദ് ദദര്ശാഥ രുദ്രം രുദ്രപുരേ ഖഗഃ । വൈരിഞ്ചനലിനീനാലലീലാലാനേഭലീലയാ
ഒരു ദിവസം ആ പക്ഷി രുദ്രന്റെ നഗരത്തിൽ രുദ്രനെ കണ്ടു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ താമരക്കുളത്തിൽ ആനന്ദത്തോടെ കളിക്കുന്ന രുദ്രനായിരുന്നു അവൻ.
തത്ര ബുദ്ധിര് അഭൂത് തസ്യ രുദ്രോ ഽഹമ് ഇതി നിശ്ചിതാ । പ്രതിബിമ്ബം വരാദര്ശേ ഝഗിത്യ് ഏവ ഹി ബിമ്ബതി
അവിടെ, 'ഞാൻ രുദ്രൻ തന്നെ' എന്ന ഉറപ്പുള്ള ഒരു ചിന്ത അവനിൽ ഉദിച്ചു. കനിഞ്ഞുള്ള കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിബിംബം പെട്ടെന്നു പ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു അത്.
രുദ്രീഭൂതവപുസ് തത്ര തനും തത്യാജ താമ് അസൌ । ഗന്ധഃ പവനതാം ഗച്ഛന് കുസുമസ്തബകം യഥാ
അവിടെ രുദ്രന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച ശേഷം, ആ പക്ഷി തന്റെ പഴയ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു. പൂക്കളിലെ സുഗന്ധം കാറ്റായി മാറുന്നതുപോലെയും, പൂക്കുലകൾ പിരിഞ്ഞുപോകുന്നതുപോലെയും ആയിരുന്നു അത്.
രുദ്രോ ഽഥ രുദ്രഭവനേ വിജഹാര യദൃച്ഛയാ । തൈസ് തൈശ് ശിവപുരാചാരൈര് ഗണഗോഷ്ഠീഗരിഷ്ഠയാ
ശേഷം രുദ്രൻ, രുദ്രന്റെ ഭവനത്തിൽ, ശിവപുരിയിലെ വിവിധ ആചാരങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, ശിവന്റെ ഗണങ്ങളുടെ ഉല്ലാസകരമായ കൂട്ടത്തിൽ, സ്വേച്ഛയോടെ സഞ്ചരിച്ചു.
രുദ്രസ് ത്വ് അനുത്തരജ്ഞാനവിലാസൈകതയാ തയാ । സ്വമ് അശേഷമ് ഉദന്തം തമ് അപശ്യത് പ്രാക്തനം ധിയാ
അനുപമമായ ജ്ഞാനത്തിന്റെ ലീലയിൽ ലയിച്ച രുദ്രൻ, തന്റെ പഴയ മനസ്സിലൂടെ തനിക്കുണ്ടായിരുന്ന മുഴുവൻ പഴയ അനുഭവങ്ങളും കണ്ടു.
നിരാവരണവിജ്ഞാനവപുസ് സ ഭഗവാന് ഹരഃ । ഉവാച സ്വയമ് ഏകാന്തേ സ്വസ്വപ്നശതവിസ്മിതഃ
മൂല്യമായ അവിടുത്തെ ഹരൻ, മറയില്ലാത്ത ജ്ഞാനമാണ് അവിടുത്തെ സ്വരൂപം, സ്വപ്നങ്ങളുടെ നൂറുകണക്കിന് അത്ഭുതം അനുഭവിച്ചവണ്ണം, ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരുന്ന് സ്വയം സംസാരിച്ചു.
അഹോ നു ചിത്രാ മായേയം ബത വിശ്വവിമോഹിനീ । അസത്യ് ഏവാപി സദ്രൂപാ സുരൂഢാ മരുവാരിവത്
അയ്യോ, ഈ മായ എത്ര അത്ഭുതകരമാണ്! ലോകത്തെ മുഴുവൻ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നവളാണ് ഇവൾ. യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിലും യാഥാർത്ഥ്യമായി തോന്നുന്നു; മരുഭൂമിയിലെ മൃഗതൃശ്ണയെപ്പോലെ ഉറച്ചതാണിവൾ.
ഇദമ്പ്രഥമമ് ആക്രാന്തചേത്യോ ഽഹം ചിത്തതാം ഗതഃ । പൂര്വസമ്പന്നസര്ഗസ്ഥഗഗനാദിവിഭാവനാത്
ആദ്യം, ഈ മായയിൽ മനസ്സു പിടിക്കപ്പെട്ട ഞാൻ, ശുദ്ധമായ ചൈതന്യാവസ്ഥയിലേക്കുയർന്നു; മുമ്പുണ്ടായ സൃഷ്ടിയിലെ ആകാശം മുതലായവയെ ഞാൻ വ്യക്തമായി കണ്ടു.
യദൃച്ഛാസ്ഥിതജീവത്വോ ഭൂതതന്മാത്രരഞ്ജിതഃ । കസ്മിംശ്ചിദ് അഭവം സര്ഗേ ഭിക്ഷുര് അക്ഷുഭിതോ ഽഭിതഃ
യാദൃശം സംഭവിച്ചുള്ള ജീവതം, ഭൂതതന്മാത്രകളാൽ നിറഞ്ഞത്, ഏതോ സൃഷ്ടിയിൽ ഞാൻ ഒരു ഭിക്ഷുവായി, എല്ലായ്പ്പോഴും അശാന്തിയില്ലാതെ നിലകൊണ്ടു.
തേനാലയനിബദ്ധേന ബഹിസ് സ്വൈരവിഹാരിതാ । ലീലാവിലുലിതാകാരാ യദാ രമ്യേതി ഭാവിതാ
അങ്ങനെ ഒരു വാസസ്ഥലം ഉറപ്പിച്ച ശേഷം, ഞാൻ പുറത്തു സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിച്ചു; കളിയുടെ ആനന്ദത്തിൽ ആ രൂപം ആഹ്ലാദകരമാണെന്നു തോന്നുമ്പോൾ.
സര്വഭാവോപമര്ദേന തദഭ്യാസവശാത് തദാ । താമ് ഏവ സോ ഽന്വഭൂദ് ഭിക്ഷുസ് ത്യക്ത്വാന്യം മനനോദയമ്
എല്ലാ ഭാവങ്ങളും നശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ആ അഭ്യാസത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, ആ ഭിക്ഷു മറ്റേതെങ്കിലും ചിന്തകൾ ഉപേക്ഷിച്ച് അതിലേയ്ക്ക് തന്നെ ലയിച്ചു.
ചമത്കൃതിശ് ചേതസി യാ രൂഢാ സൈവ വിജൃമ്ഭതേ । വല്ലീ ത്യജതി നൈദാഘീ പീതമ് അപ്യ് അമ്ബു മാധവമ്
ചിത്തത്തിൽ ഉറച്ച അത്ഭുതം മാത്രം പടർന്ന് വിരിയുന്നു; വസന്തജലം കുടിച്ചാലും, വേനലിലെ വള്ളി അതിനെ വിട്ടൊഴിയാത്തതുപോലെ.
സ ഭിക്ഷുര് ജീവടോ ഭൂത്വാ ജന്തുര് ജരഢവാസനഃ । തേഷു ദേശേഷു ബഭ്രാമ രന്ധ്രേഷ്വ് ഇവ പിപീലകഃ
ആ ഭിക്ഷുക്കൻ ജീവൻ ആയി, പഴയ സ്വഭാവങ്ങൾ ഉള്ള ഒരു ജീവിയായി, ആ സ്ഥലങ്ങളിൽ ചുണ്ടിൽ കയറിയുപോകുന്ന ഉറുമ്പുപോലെ അലയിച്ചു.
ആത്മനി ദ്വിജഭക്തത്വാത് സോ ഽപശ്യദ് ദ്വിജതാമ് അഥ । ഭാവോ ഭാവവിപര്യാസേ ബലവാന് ഏവ വര്ധതേ
അവൻ തന്റെ ഉള്ളിൽ ദ്വിജന്മാരോടുള്ള ഭക്തിയുടെ കാരണത്താൽ ദ്വിജത്വം അനുഭവിച്ചു. ഒരു ഭാവം മറിഞ്ഞാൽ അതിന്റെ ശക്തി കൂടുതൽ വളരുന്നതാണ്.
സാമന്തതാമ് അവാപാസൌ വിപ്രസ് സതതചിന്തിതാമ് । സാതത്യേന രസഃ പീതഃ ഫലതാമ് ഏതി പാദപേ
അവൻ ബ്രാഹ്മണനെ സ്ഥിരമായി ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, ഒരു മഹാരാജാവിന്റെ സ്ഥാനം നേടി. ഒരു വൃക്ഷം തുടർച്ചയായി രസം കുടിച്ചാൽ, അതിന് ഫലം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
രാജ്യാര്ഥധര്മകാര്യാണാം കര്തൃത്വാത് സോ ഽഭവന് നൃപഃ । സ കാമുകതയാ രാജാ സുരസ്ത്രീത്വമ് അവാപ ഹ
രാജ്യം, ധർമ്മം, കർമ്മം എന്നിവയ്ക്കായി പ്രവർത്തിച്ചതിനാൽ അവൻ രാജാവായി. ആ രാജാവ് കാമം കൊണ്ടു ദേവസ്ത്രീയുടെ നിലയിലേക്കു എത്തി.
ലോലലോചനലോഭേന സാ മൃഗീ രസശാലിനീ । ബഭൂവ വാസനാമോഹസ് ത്വ് അഹോ ദുഃഖായ ജന്തുഷു
അവളുടെ ചഞ്ചലമായ കണ്ണുകളുടെ താൽപര്യത്തിൽ നിന്ന്, ആ മൃഗം രസമുള്ളതായി മാറി; വാസനകളുടെ മോഹം ജീവികൾക്ക് ദു:ഖം മാത്രമേ നൽകൂ എന്ന് സത്യമാണ്.
മൃഗീ സതതചിത്തസ്ഥാ ബഭൂവ വിപിനേ ലതാ । അവശ്യമ്ഭാവി ലവനം ലതികാനുബഭൂവ ഹ
ആ മൃഗം, മനസ്സ് എപ്പോഴും ഒരേ ചിന്തയിൽ നിലനിന്നതുകൊണ്ട്, കാട്ടിൽ ഒരു തളിയായി മാറി; അതിനുശേഷം, ആ തളി നിർബന്ധമായും ഉപ്പിന്റെ രുചി അനുഭവിച്ചു.
അന്തസ്സഞ്ജ്ഞാചിരാഭ്യസ്തം ഭ്രമരത്വമ് അഥാത്മനി । സാപശ്യദ് ഭാവമര്ദേന സദാതദ്ഭാവഭാവിതാ
അവൾ അകത്തുള്ള ജ്ഞാനം കൊണ്ട് ദീർഘകാലം തേനീച്ചയായിരിക്കുന്നതിന്റെ ഭാവം അഭ്യസിച്ചിരുന്നു; അതിനാൽ, ആ ഭാവത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ, അവൾ എപ്പോഴും അതേ ഭാവത്തിൽ തന്നെ ആകൃതിയെടുത്തു.
സ വാരണഖുരക്ഷോദമ് അനുഭൂയാഥ ഭാവിതമ് । ഭൂയോ ഭൂയഃ പ്രബഭ്രാമ മഹാസംസൃതിവിഭ്രമാന്
ആ തേനീച്ചയാകുമ്പോൾ, ആനയുടെ കുരുക്കളാൽ ചവിട്ടപ്പെടുന്നതിന്റെ അനുഭവം അവൾക്ക് ലഭിച്ചു; അങ്ങനെ, വീണ്ടും വീണ്ടും അവൾ മഹത്തായ ജനനമരണചക്രത്തിന്റെ ഭ്രമങ്ങളിൽ അലയുന്നു.
സംസാരശതപര്യന്തേ രുദ്രസ് സോ ഽയമ് അഹം സ്ഥിതഃ । അസ്മിന് സംസാരസംരമ്ഭേ സ്വമനോമാത്രസമ്ഭൃതേ
നൂറു ജന്മചക്രങ്ങളുടെ അവസാനം, ഈ സംസാരത്തിന്റെ കലഹത്തിനിടയിൽ, എന്റെ മനസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്ന ഈ ലോകത്തിൽ ഞാൻ, രുദ്രൻ, നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ഏവം സംശാന്തരൂപാസു സംസാരാരണ്യഭൂമിഷു । ബഹ്വീഷ്വ് അഹമ് അഭിഭ്രാന്തസ് ത്വ് അശൂന്യാസ്വ് ഇവ ഭൂരിശഃ
ഇങ്ങനെ, അനവധി രൂപങ്ങളിലും സംസാരത്തിന്റെ കാടുപോലുള്ള സ്ഥലങ്ങളിലും, ഞാൻ പലതവണ സഞ്ചരിച്ചിരിക്കുന്നു. അവ ശൂന്യമല്ലാതെ, നിറഞ്ഞതുപോലെ എനിക്കു തോന്നി.
കസ്മിംശ്ചിദ് അഭവം സര്ഗേ ത്വ് അഹം ജീവടനാമകഃ । കസ്മിംശ്ചിദ് ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠഃ കസ്മിംശ്ചിദ് വസുധാധിപഃ
ചില സൃഷ്ടികളിൽ ഞാൻ ജീവതെന്ന പേരിൽ ജീവിയായി ജനിച്ചു; മറ്റൊന്നിൽ ഉത്തമൻ ആയ ബ്രാഹ്മണനായി; വേറൊരിടത്ത് ഭൂമിയുടെ രാജാവായി.
ഹംസഃ പദ്മവനേ ഭൂത്വാ വിന്ധ്യകച്ഛേ ച വാരണഃ । ഹരിണോ ഹേഹയാദ്രൌ ച ദശാമ് അഹമ് ഇമാം ഗതഃ
ഒരു തവണ ഞാൻ താമരക്കുളത്തിലെ ഹംസനായി, വിന്ധ്യപർവതത്തിലെ ആനയായി, ഹെഹയപർവതത്തിൽ മാൻ ആയി ജനിച്ചു. ഇങ്ങനെ ഞാൻ ഈ നിലകളെല്ലാം അനുഭവിച്ചു.