ഷട്പദോ വിജഹാരാഥ വനേ വനലതാസ്വ് അസൌ । പദ്മിനീഷു ച ഫുല്ലാസു തരുണീഷ്വ് ഇവ വല്ലഭഃ
ആ തേൻചിതറുന്ന ചെമ്പരത്തിപ്പുഴു കാട്ടിലെ തണ്ടുകളിൽ സുഖമായി സഞ്ചരിച്ചു, പൂത്തുലഞ്ഞ താമരകളിലും യുവതികളിലുമെല്ലാം പ്രണയനായി സുഖം അനുഭവിക്കുന്നവനുപോലെ.
ബിമ്ബാധരം വിദലയന് സ്വാദയന് കൌസുമം മധു । സ്വപന് കുസുമശയ്യാസു ഭുക്ത്വാ വല്ലീവിലാസിനീഃ
പൂക്കളുടെ തേൻ രുചിച്ചും, പുഷ്പങ്ങളുടെ ചുവന്ന ചുണ്ടുകളിൽ ആസ്വദിച്ചും, പുഷ്പപ്പടുക്കയിൽ വിശ്രമിച്ചും, തണ്ടുകളിൽ വിരിയുന്ന സുന്ദരികളോടൊപ്പം സുഖം അനുഭവിച്ചുമാണ് അവൻ സമയം കഴിപ്പിച്ചത്.
സ ബഭൂവ സരോജിന്യാം വ്യസനീ ബിസനാലവത് । ക്വചിദ് ഏവ രതിം യാതി ചേതോ ജഡമതേര് അപി
അവൻ താമരയോടൊപ്പം അതിന്റെ തണ്ടിനുള്ളിലെ നാരുപോലെ ആസ്വാദനത്തിൽ മുഴുകി. മന്ദബുദ്ധിയുള്ളവരുടെ മനസ്സും ചിലപ്പോൾ എവിടെയെങ്കിലും ആനന്ദം കണ്ടെത്താറുണ്ട്.
താമ് ആജഗാമ നലിനീം പരിലോഡയിതും ഗജഃ । രമ്യവസ്തുക്ഷയായൈവ മൂഢാനാം ജൃമ്ഭതേ മനഃ
അപ്പോൾ ഒരു ആന ആ താമരയെ തകർക്കാൻ എത്തി. മനോഹരമായ വസ്തുക്കൾ നശിപ്പിക്കാൻ മൂടിയവരുടെ മനസ്സ് എപ്പോഴും ഉണരുന്നു.
നലിനീമഥനേനൈവ സമം തേന സ ഷട്പദഃ । ഗുണവത്താന്തരേ രൂഢിര് ഇവ ചൂര്ണത്വമ് ആയയൌ
താമരയെ ചുരണ്ടുമ്പോള് അതിനൊപ്പം തേന്ചിതുമ്പിയും നശിക്കുന്നതുപോലെ, ഗുണങ്ങള് മാറുമ്പോള് ശരീരം രക്തം ഉണങ്ങി പൊടിയാകുന്നതുപോലെ അസ്തമിക്കുന്നു.
ഭ്രമരോ വാരണാലോകാദ് വാരണാലോകഭാവനാത് । ദദര്ശാത്മാനമ് ആലോലമത്തഹസ്തിതയോദിതമ്
തേനീച്ച കാളയെ കണ്ടതിലോ അതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചതിലോ, താനൊരു മദ്യപനായ കാളയായെന്നു തോന്നി ഉല്ലാസത്തോടെ അലയുന്നു എന്നു കരുതി.
ശുഷ്കസാഗരഗമ്ഭീരേ ഗജഃ ഖാതേ പപാത ഹ । തമോഘനഘനേ ശൂന്യേ സംസാര ഇവ ജീവകഃ
ഒരു കാള ആഴമുള്ള ഉണക്കപ്പെട്ട കുഴിയില് വീണതുപോലെ, ഒരു ജീവന് संसारത്തിന്റെ ശൂന്യമായ ഇരുണ്ടതിലേക്കു വീഴുന്നു.
ബഭൂവ വല്ലഭോ രാജ്ഞോ മഹാന് പരബലാന്തകഃ । സദാ മദബലക്ഷീവോ ഘൂര്ണന്ന് ഇവ നിശാചരഃ
അവന് രാജാവിന്റെ പ്രിയനായി, ശത്രുക്കളെ തോല്പ്പിക്കുന്നവനായി, എപ്പോഴും ശക്തിയില് മദിച്ചുകൊണ്ട്, ഒരു നിശാചരനെപ്പോലെ കറങ്ങി നടന്നു.
കദാചിദ് അരിനിസ്ത്രിംശച്ഛിന്നസ് സോ ഽസ്തമ് ഉപായയൌ । വിവേകാസിലതാലൂനരൂപോ ജീവ ഇവാത്മനി
ഒരിക്കൽ ശത്രുവിന്റെ വാൾകൊണ്ട് വെട്ടി വീഴ്ത്തപ്പെട്ട് അവൻ അവസാനിച്ചു. വിവേകമെന്ന പാറ ഇല്ലാതായാൽ ജീവൻ ആത്മാവിൽ രൂപം നഷ്ടപ്പെടുന്നതുപോലെ.
പശ്യന് ഗജഘടാകുമ്ഭമണീന് പ്രോച്ഛലിതാന് അലീന് । ഉത്ക്രാമന് സ ഗജാജ് ജീവോ ഭൂയോ ദ്രാഗിത്യ് അഭൂദ് അലിഃ
ആനയുടെ തലയിൽ നിന്നുള്ള മുത്തുകളും കുഴികളിൽ നിന്നുള്ളവയും ചിതറിപ്പോകുന്നത് കണ്ടു, ആനയിൽ നിന്നുള്ള ജീവൻ പുറത്ത് കടന്ന് വീണ്ടും വണ്ടായി മാറി.
സേവമാനോ വനലതാഃ പുനര് ആയാത് സ പദ്മിനീമ് । ദുസ്തരോ ഹി ചിരാഭ്യാസോ വാസനാനാമ് അബോധതഃ
കാടിലെ വള്ളികളിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട്, അവൻ വീണ്ടും കമലക്കുളത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. കാരണം, അജ്ഞാനത്തിൽ പഴക്കമുള്ള വാസനകൾ അതിജയിക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
തത്ര ഹസ്തിഖുരാക്രാന്ത്യാ പുനര് ആചൂര്ണതാം യയൌ । പാര്ശ്വസ്ഥഹംസസംവിത്ത്യാ ബഭൂവ കലഹംസകഃ
അവിടെ ആനയുടെ കാൽ ചവിട്ടലിൽ വീണ്ടും പൊടിയായി. സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ഹംസയുടെ ബോധം കൊണ്ടു അവൻ കുഞ്ഞ് ഹംസയായി ജനിച്ചു.
സ ഹംസഃ ഫുല്ലപദ്മാസു സരസീഷു ചിരം ചരന് । കദാചിദ് ബഹുഭിര് ഹംസൈസ് സങ്ഗതോ വിരരാജ ഹ
ആ ഹംസം, നീരാളമായ പാടങ്ങളിൽ പുഷ്പിച്ചുള്ള താമരകളിൽ ദീർഘകാലം സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പലപ്പോഴും, അനേകം ഹംസകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ചേർന്ന്, അതിന് പ്രത്യേകമായ ഭംഗി ഉണ്ടായിരുന്നു.
ബ്രഹ്മഹംസാത്മികാ സംവിദ് അശബ്ദാര്ഥവതീ മനാക് । തത്ര പുസ്ഫോര തസ്യാന്തഃ പ്രാഗ്ജാണ്ഡരസബര്ഹിവത്
അവിടെ, പരമഹംസസ്വരൂപമായ അത്മബോധം, വാക്കുകൾക്കപ്പുറമുള്ള അർത്ഥം ഉൾക്കൊണ്ടത്, അപ്രത്യക്ഷമായി അകത്തേക്ക് പടർന്ന്, ഒരു ഹംസയുടെ മുട്ടയിൽ വളരുന്ന മൃദുലമായ പീച്ചുപോലെ പെട്ടെന്നു വിരിഞ്ഞു.
സ താം വിഭാവയന് ദൂരാദ് ദൃഢം ദാശേഷുണാ ഹതഃ । തത്സംവിത്ത്യനുസന്ധാനാജ് ജാതഃ പദ്മജസാരസഃ
അത് ദൂരത്ത് നിന്ന് മനസ്സിലാക്കിയപ്പോൾ, ശക്തമായ ഒരു വേട്ടക്കാരന്റെ അമ്പിൽ ആ ഹംസ വീണുപോയി. ആ ബോധത്തിന്റെ ഓർമ്മയാൽ, അവൻ വീണ്ടും താമരപ്പൂവിൽ വസിക്കുന്ന ഒരു ഹംസയായി ജനിച്ചു.
തത്രാതിസന്തതവിവേകവചോവിലാസൈര് ആബോധിതോ ഽധിഗതപാവനവസ്തുദൃഷ്ടിഃ । മുക്തസ് സ്ഥിതോ നനു യുഗാന്തവിധൌ വിദേഹമുക്തേന തേന കില ഭാവ്യമ് അവശ്യമ് ഏവ
അവിടെ, നിരന്തരമായ വിവേകവും വിവേകാഭാവവും തമ്മിലുള്ള കളിയിലൂടെ ഉണർന്നു, അവൻ വിശുദ്ധമായ സത്യം നേരിട്ട് കണ്ടു. മോചിതനായി അവിടെ നിലകൊണ്ടു; കാലഘട്ടം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ശരീരമില്ലാത്ത മോക്ഷം അവനു നിർബന്ധമായും ലഭിക്കും.
സ കദാചിദ് ദദര്ശാഥ രുദ്രം രുദ്രപുരേ ഖഗഃ । വൈരിഞ്ചനലിനീനാലലീലാലാനേഭലീലയാ
ഒരു ദിവസം ആ പക്ഷി രുദ്രന്റെ നഗരത്തിൽ രുദ്രനെ കണ്ടു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ താമരക്കുളത്തിൽ ആനന്ദത്തോടെ കളിക്കുന്ന രുദ്രനായിരുന്നു അവൻ.
തത്ര ബുദ്ധിര് അഭൂത് തസ്യ രുദ്രോ ഽഹമ് ഇതി നിശ്ചിതാ । പ്രതിബിമ്ബം വരാദര്ശേ ഝഗിത്യ് ഏവ ഹി ബിമ്ബതി
അവിടെ, 'ഞാൻ രുദ്രൻ തന്നെ' എന്ന ഉറപ്പുള്ള ഒരു ചിന്ത അവനിൽ ഉദിച്ചു. കനിഞ്ഞുള്ള കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിബിംബം പെട്ടെന്നു പ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു അത്.
രുദ്രീഭൂതവപുസ് തത്ര തനും തത്യാജ താമ് അസൌ । ഗന്ധഃ പവനതാം ഗച്ഛന് കുസുമസ്തബകം യഥാ
അവിടെ രുദ്രന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച ശേഷം, ആ പക്ഷി തന്റെ പഴയ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു. പൂക്കളിലെ സുഗന്ധം കാറ്റായി മാറുന്നതുപോലെയും, പൂക്കുലകൾ പിരിഞ്ഞുപോകുന്നതുപോലെയും ആയിരുന്നു അത്.
രുദ്രോ ഽഥ രുദ്രഭവനേ വിജഹാര യദൃച്ഛയാ । തൈസ് തൈശ് ശിവപുരാചാരൈര് ഗണഗോഷ്ഠീഗരിഷ്ഠയാ
ശേഷം രുദ്രൻ, രുദ്രന്റെ ഭവനത്തിൽ, ശിവപുരിയിലെ വിവിധ ആചാരങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, ശിവന്റെ ഗണങ്ങളുടെ ഉല്ലാസകരമായ കൂട്ടത്തിൽ, സ്വേച്ഛയോടെ സഞ്ചരിച്ചു.
രുദ്രസ് ത്വ് അനുത്തരജ്ഞാനവിലാസൈകതയാ തയാ । സ്വമ് അശേഷമ് ഉദന്തം തമ് അപശ്യത് പ്രാക്തനം ധിയാ
അനുപമമായ ജ്ഞാനത്തിന്റെ ലീലയിൽ ലയിച്ച രുദ്രൻ, തന്റെ പഴയ മനസ്സിലൂടെ തനിക്കുണ്ടായിരുന്ന മുഴുവൻ പഴയ അനുഭവങ്ങളും കണ്ടു.
നിരാവരണവിജ്ഞാനവപുസ് സ ഭഗവാന് ഹരഃ । ഉവാച സ്വയമ് ഏകാന്തേ സ്വസ്വപ്നശതവിസ്മിതഃ
മൂല്യമായ അവിടുത്തെ ഹരൻ, മറയില്ലാത്ത ജ്ഞാനമാണ് അവിടുത്തെ സ്വരൂപം, സ്വപ്നങ്ങളുടെ നൂറുകണക്കിന് അത്ഭുതം അനുഭവിച്ചവണ്ണം, ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരുന്ന് സ്വയം സംസാരിച്ചു.
അഹോ നു ചിത്രാ മായേയം ബത വിശ്വവിമോഹിനീ । അസത്യ് ഏവാപി സദ്രൂപാ സുരൂഢാ മരുവാരിവത്
അയ്യോ, ഈ മായ എത്ര അത്ഭുതകരമാണ്! ലോകത്തെ മുഴുവൻ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നവളാണ് ഇവൾ. യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിലും യാഥാർത്ഥ്യമായി തോന്നുന്നു; മരുഭൂമിയിലെ മൃഗതൃശ്ണയെപ്പോലെ ഉറച്ചതാണിവൾ.
ഇദമ്പ്രഥമമ് ആക്രാന്തചേത്യോ ഽഹം ചിത്തതാം ഗതഃ । പൂര്വസമ്പന്നസര്ഗസ്ഥഗഗനാദിവിഭാവനാത്
ആദ്യം, ഈ മായയിൽ മനസ്സു പിടിക്കപ്പെട്ട ഞാൻ, ശുദ്ധമായ ചൈതന്യാവസ്ഥയിലേക്കുയർന്നു; മുമ്പുണ്ടായ സൃഷ്ടിയിലെ ആകാശം മുതലായവയെ ഞാൻ വ്യക്തമായി കണ്ടു.
യദൃച്ഛാസ്ഥിതജീവത്വോ ഭൂതതന്മാത്രരഞ്ജിതഃ । കസ്മിംശ്ചിദ് അഭവം സര്ഗേ ഭിക്ഷുര് അക്ഷുഭിതോ ഽഭിതഃ
യാദൃശം സംഭവിച്ചുള്ള ജീവതം, ഭൂതതന്മാത്രകളാൽ നിറഞ്ഞത്, ഏതോ സൃഷ്ടിയിൽ ഞാൻ ഒരു ഭിക്ഷുവായി, എല്ലായ്പ്പോഴും അശാന്തിയില്ലാതെ നിലകൊണ്ടു.
തേനാലയനിബദ്ധേന ബഹിസ് സ്വൈരവിഹാരിതാ । ലീലാവിലുലിതാകാരാ യദാ രമ്യേതി ഭാവിതാ
അങ്ങനെ ഒരു വാസസ്ഥലം ഉറപ്പിച്ച ശേഷം, ഞാൻ പുറത്തു സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിച്ചു; കളിയുടെ ആനന്ദത്തിൽ ആ രൂപം ആഹ്ലാദകരമാണെന്നു തോന്നുമ്പോൾ.
സര്വഭാവോപമര്ദേന തദഭ്യാസവശാത് തദാ । താമ് ഏവ സോ ഽന്വഭൂദ് ഭിക്ഷുസ് ത്യക്ത്വാന്യം മനനോദയമ്
എല്ലാ ഭാവങ്ങളും നശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ആ അഭ്യാസത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, ആ ഭിക്ഷു മറ്റേതെങ്കിലും ചിന്തകൾ ഉപേക്ഷിച്ച് അതിലേയ്ക്ക് തന്നെ ലയിച്ചു.
ചമത്കൃതിശ് ചേതസി യാ രൂഢാ സൈവ വിജൃമ്ഭതേ । വല്ലീ ത്യജതി നൈദാഘീ പീതമ് അപ്യ് അമ്ബു മാധവമ്
ചിത്തത്തിൽ ഉറച്ച അത്ഭുതം മാത്രം പടർന്ന് വിരിയുന്നു; വസന്തജലം കുടിച്ചാലും, വേനലിലെ വള്ളി അതിനെ വിട്ടൊഴിയാത്തതുപോലെ.
സ ഭിക്ഷുര് ജീവടോ ഭൂത്വാ ജന്തുര് ജരഢവാസനഃ । തേഷു ദേശേഷു ബഭ്രാമ രന്ധ്രേഷ്വ് ഇവ പിപീലകഃ
ആ ഭിക്ഷുക്കൻ ജീവൻ ആയി, പഴയ സ്വഭാവങ്ങൾ ഉള്ള ഒരു ജീവിയായി, ആ സ്ഥലങ്ങളിൽ ചുണ്ടിൽ കയറിയുപോകുന്ന ഉറുമ്പുപോലെ അലയിച്ചു.
ആത്മനി ദ്വിജഭക്തത്വാത് സോ ഽപശ്യദ് ദ്വിജതാമ് അഥ । ഭാവോ ഭാവവിപര്യാസേ ബലവാന് ഏവ വര്ധതേ
അവൻ തന്റെ ഉള്ളിൽ ദ്വിജന്മാരോടുള്ള ഭക്തിയുടെ കാരണത്താൽ ദ്വിജത്വം അനുഭവിച്ചു. ഒരു ഭാവം മറിഞ്ഞാൽ അതിന്റെ ശക്തി കൂടുതൽ വളരുന്നതാണ്.