സ കദാചിന് നൃപസ് സ്വസ്ഥസ് സുഷ്വാപാസ്തമിതേഹിതഃ । പുരോഭാവിനിജാചാരസ് സ്വം കാര്യമ് ഇവ കാരണേ
ഒരു ദിവസം ആ രാജാവ് സമാധാനത്തോടെ കനത്ത ഉറക്കത്തിൽ മുഴുവൻ പ്രവർത്തികളും നിലച്ചു. അപ്പോൾ വരാനിരിക്കുന്ന പ്രവർത്തികൾ അവൻ മുൻകൂട്ടി അനുഭവിച്ചു, കാരണം ഫലങ്ങൾക്കുള്ളിൽ പ്രവർത്തനം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നതുപോലെ.
അപശ്യദ് ആത്മനി സ്വപ്നേ സുരസ്ത്രീത്വമ് അനിന്ദിതമ് । വൃക്ഷഃ കേസരസോല്ലാസോ മഞ്ജരീത്വമ് ഇവോദിതമ്
സ്വപ്നത്തിൽ അവൻ തന്നെ അപാരമായ സൗന്ദര്യമുള്ള ദേവസ്ത്രിയായി കണ്ടു. ഒരു വൃക്ഷം അതിന്റെ കേശരങ്ങൾ പൂത്തു മഞ്ഞരികളായി മാറുന്നതുപോലെ അവൻ ദേവസ്ത്രിയായിത്തീർന്നു.
സാ രേമേ സുരസേനാസു ദേവോദ്യാനസ്ഥലീഷു ച । ക്ഷീരാമ്ഭോധിതരങ്ഗേഷു ലോലേവ ഹരിവല്ലഭാ
അവൾ ദേവതകളുടെ സൈന്യങ്ങളിലും ദേവതകളുടെ തോട്ടങ്ങളിലും, പാലക്കടലിന്റെ തിരകളിലും ഹരിയുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ ആനന്ദിച്ചു.
സുഷ്വാപ സൈകദാ ബാലാ മത്തോദ്യാനലതാഗൃഹേ । സംശാന്തസ്വമനസ്സ്പന്ദം ഗന്ധലേഖേവ പങ്കജേ
ഒരു ദിവസം ആ ബാലിക മദമുള്ള തോട്ടത്തിലെ തളിര്മണിയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടന്നു; അവളുടെ മനസ്സിന്റെ ചലനങ്ങൾ ശാന്തമായിരുന്നു, കമലത്തിലെ സുഗന്ധം പോലെ.
ദദര്ശാത്മന്യ് അഥ സ്വപ്നേ സംസര്ഗവശതോദിതമ് । മൃഗീത്വമ് ആത്മനി സ്വൈരമ് ആവര്തത്വമ് ഇവാമ്ബുതാ
അപ്പോൾ, സ്വപ്നത്തിൽ, ബന്ധത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ അവൾ താനൊരു മാൻ ആയതായി കണ്ടു; വെള്ളത്തിൽ ചുഴലിക്കൊണ്ടു തിരിയുന്ന പോലെ അവൾ സ്വതന്ത്രമായി തനിക്കുള്ളിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
സാ മൃഗീ ലോലനയനാ കദാചിന് നിദ്രയാഹൃതാ । സ്വപ്നേ ദദര്ശ വല്ലീത്വം സ്വാഭ്യാസാദ് രൂഢമ് ആത്മനി
ആ ചഞ്ചലമായ കണ്ണുകളുള്ള മാൻ ഒരിക്കൽ ഉറക്കത്തിൽ ആകൃഷ്ടയായി, സ്വപ്നത്തിൽ താനൊരു തളിരാണെന്നു കണ്ടു; തന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ ഉറച്ചതായിത്തന്നെ.
തിര്യഞ്ചോ ഽപി പ്രപശ്യന്തി സ്വപ്നം ചിത്തസ്വഭാവതഃ । ദൃഷ്ടാന്തോ ഽത്ര ശുകാശ്വേഭസഞ്ജ്ഞാസ്മരണമ് അക്ഷതമ്
മൃഗങ്ങൾക്കും സ്വഭാവപ്രകാരം സ്വപ്നം കാണാൻ കഴിയും; ഇതിന് ഉദാഹരണമായി തത്ത, കുതിര, തേനീച്ച എന്നിവയുടെ ഓർമ്മശക്തി കുറയാതെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടല്ലോ.
സാ ബഭൂവ ലതാ പുഷ്പഫലപല്ലവശാലിനീ । വനദേവീവനോദ്യാനലതാഗൃഹവിലാസിനീ
അവൾ പൂക്കളും പഴങ്ങളും ഇളം ഇലകളും നിറഞ്ഞ ഒരു വള്ളി ആയി മാറി, കാട്ടിലെ ദേവതയുടെ തോട്ടങ്ങളിലും വള്ളിയിലങ്ങളിലും സന്തോഷത്തോടെ വസിച്ചു.
ബീജാന്തസ്സ്ഥാങ്കുരാകാരരൂപയേഹാധിരൂഢയാ । സാപശ്യദ് അന്തസ്സംവിത്ത്യാ സ്ഫുടം ലവനമ് ആത്മനഃ
ഒരു വിത്തിനകത്ത് മുളയായി രൂപം എടുത്ത അവൾ, ഉള്ളിലെ ബോധംകൊണ്ട് തന്നെ, തനിക്കുള്ളിലെ ഉപ്പിന്റെ സ്വഭാവം വ്യക്തമായി അനുഭവിച്ചു.
കഞ്ചിത് കാലം സുഷുപ്തസ്ഥകലയാ ജഡതാം ഘനമ് । അനുഭൂയ ദദര്ശാഥ സ്വാത്മാനം ഭ്രമരം സ്ഥിതമ്
കുറച്ച് നേരം അവൾ സ്വപ്നരഹിതമായ ഉറക്കംപോലെയുള്ള ആഴത്തിലുള്ള മന്ദത അനുഭവിച്ചു; പിന്നെ അവൾ തന്നെ ഒരു തേനീച്ചയായി അവിടെയുണ്ടെന്ന് കണ്ടു.
ഷട്പദോ വിജഹാരാഥ വനേ വനലതാസ്വ് അസൌ । പദ്മിനീഷു ച ഫുല്ലാസു തരുണീഷ്വ് ഇവ വല്ലഭഃ
ആ തേൻചിതറുന്ന ചെമ്പരത്തിപ്പുഴു കാട്ടിലെ തണ്ടുകളിൽ സുഖമായി സഞ്ചരിച്ചു, പൂത്തുലഞ്ഞ താമരകളിലും യുവതികളിലുമെല്ലാം പ്രണയനായി സുഖം അനുഭവിക്കുന്നവനുപോലെ.
ബിമ്ബാധരം വിദലയന് സ്വാദയന് കൌസുമം മധു । സ്വപന് കുസുമശയ്യാസു ഭുക്ത്വാ വല്ലീവിലാസിനീഃ
പൂക്കളുടെ തേൻ രുചിച്ചും, പുഷ്പങ്ങളുടെ ചുവന്ന ചുണ്ടുകളിൽ ആസ്വദിച്ചും, പുഷ്പപ്പടുക്കയിൽ വിശ്രമിച്ചും, തണ്ടുകളിൽ വിരിയുന്ന സുന്ദരികളോടൊപ്പം സുഖം അനുഭവിച്ചുമാണ് അവൻ സമയം കഴിപ്പിച്ചത്.
സ ബഭൂവ സരോജിന്യാം വ്യസനീ ബിസനാലവത് । ക്വചിദ് ഏവ രതിം യാതി ചേതോ ജഡമതേര് അപി
അവൻ താമരയോടൊപ്പം അതിന്റെ തണ്ടിനുള്ളിലെ നാരുപോലെ ആസ്വാദനത്തിൽ മുഴുകി. മന്ദബുദ്ധിയുള്ളവരുടെ മനസ്സും ചിലപ്പോൾ എവിടെയെങ്കിലും ആനന്ദം കണ്ടെത്താറുണ്ട്.
താമ് ആജഗാമ നലിനീം പരിലോഡയിതും ഗജഃ । രമ്യവസ്തുക്ഷയായൈവ മൂഢാനാം ജൃമ്ഭതേ മനഃ
അപ്പോൾ ഒരു ആന ആ താമരയെ തകർക്കാൻ എത്തി. മനോഹരമായ വസ്തുക്കൾ നശിപ്പിക്കാൻ മൂടിയവരുടെ മനസ്സ് എപ്പോഴും ഉണരുന്നു.
നലിനീമഥനേനൈവ സമം തേന സ ഷട്പദഃ । ഗുണവത്താന്തരേ രൂഢിര് ഇവ ചൂര്ണത്വമ് ആയയൌ
താമരയെ ചുരണ്ടുമ്പോള് അതിനൊപ്പം തേന്ചിതുമ്പിയും നശിക്കുന്നതുപോലെ, ഗുണങ്ങള് മാറുമ്പോള് ശരീരം രക്തം ഉണങ്ങി പൊടിയാകുന്നതുപോലെ അസ്തമിക്കുന്നു.
ഭ്രമരോ വാരണാലോകാദ് വാരണാലോകഭാവനാത് । ദദര്ശാത്മാനമ് ആലോലമത്തഹസ്തിതയോദിതമ്
തേനീച്ച കാളയെ കണ്ടതിലോ അതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചതിലോ, താനൊരു മദ്യപനായ കാളയായെന്നു തോന്നി ഉല്ലാസത്തോടെ അലയുന്നു എന്നു കരുതി.
ശുഷ്കസാഗരഗമ്ഭീരേ ഗജഃ ഖാതേ പപാത ഹ । തമോഘനഘനേ ശൂന്യേ സംസാര ഇവ ജീവകഃ
ഒരു കാള ആഴമുള്ള ഉണക്കപ്പെട്ട കുഴിയില് വീണതുപോലെ, ഒരു ജീവന് संसारത്തിന്റെ ശൂന്യമായ ഇരുണ്ടതിലേക്കു വീഴുന്നു.
ബഭൂവ വല്ലഭോ രാജ്ഞോ മഹാന് പരബലാന്തകഃ । സദാ മദബലക്ഷീവോ ഘൂര്ണന്ന് ഇവ നിശാചരഃ
അവന് രാജാവിന്റെ പ്രിയനായി, ശത്രുക്കളെ തോല്പ്പിക്കുന്നവനായി, എപ്പോഴും ശക്തിയില് മദിച്ചുകൊണ്ട്, ഒരു നിശാചരനെപ്പോലെ കറങ്ങി നടന്നു.
കദാചിദ് അരിനിസ്ത്രിംശച്ഛിന്നസ് സോ ഽസ്തമ് ഉപായയൌ । വിവേകാസിലതാലൂനരൂപോ ജീവ ഇവാത്മനി
ഒരിക്കൽ ശത്രുവിന്റെ വാൾകൊണ്ട് വെട്ടി വീഴ്ത്തപ്പെട്ട് അവൻ അവസാനിച്ചു. വിവേകമെന്ന പാറ ഇല്ലാതായാൽ ജീവൻ ആത്മാവിൽ രൂപം നഷ്ടപ്പെടുന്നതുപോലെ.
പശ്യന് ഗജഘടാകുമ്ഭമണീന് പ്രോച്ഛലിതാന് അലീന് । ഉത്ക്രാമന് സ ഗജാജ് ജീവോ ഭൂയോ ദ്രാഗിത്യ് അഭൂദ് അലിഃ
ആനയുടെ തലയിൽ നിന്നുള്ള മുത്തുകളും കുഴികളിൽ നിന്നുള്ളവയും ചിതറിപ്പോകുന്നത് കണ്ടു, ആനയിൽ നിന്നുള്ള ജീവൻ പുറത്ത് കടന്ന് വീണ്ടും വണ്ടായി മാറി.
സേവമാനോ വനലതാഃ പുനര് ആയാത് സ പദ്മിനീമ് । ദുസ്തരോ ഹി ചിരാഭ്യാസോ വാസനാനാമ് അബോധതഃ
കാടിലെ വള്ളികളിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട്, അവൻ വീണ്ടും കമലക്കുളത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. കാരണം, അജ്ഞാനത്തിൽ പഴക്കമുള്ള വാസനകൾ അതിജയിക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
തത്ര ഹസ്തിഖുരാക്രാന്ത്യാ പുനര് ആചൂര്ണതാം യയൌ । പാര്ശ്വസ്ഥഹംസസംവിത്ത്യാ ബഭൂവ കലഹംസകഃ
അവിടെ ആനയുടെ കാൽ ചവിട്ടലിൽ വീണ്ടും പൊടിയായി. സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ഹംസയുടെ ബോധം കൊണ്ടു അവൻ കുഞ്ഞ് ഹംസയായി ജനിച്ചു.
സ ഹംസഃ ഫുല്ലപദ്മാസു സരസീഷു ചിരം ചരന് । കദാചിദ് ബഹുഭിര് ഹംസൈസ് സങ്ഗതോ വിരരാജ ഹ
ആ ഹംസം, നീരാളമായ പാടങ്ങളിൽ പുഷ്പിച്ചുള്ള താമരകളിൽ ദീർഘകാലം സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പലപ്പോഴും, അനേകം ഹംസകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ചേർന്ന്, അതിന് പ്രത്യേകമായ ഭംഗി ഉണ്ടായിരുന്നു.
ബ്രഹ്മഹംസാത്മികാ സംവിദ് അശബ്ദാര്ഥവതീ മനാക് । തത്ര പുസ്ഫോര തസ്യാന്തഃ പ്രാഗ്ജാണ്ഡരസബര്ഹിവത്
അവിടെ, പരമഹംസസ്വരൂപമായ അത്മബോധം, വാക്കുകൾക്കപ്പുറമുള്ള അർത്ഥം ഉൾക്കൊണ്ടത്, അപ്രത്യക്ഷമായി അകത്തേക്ക് പടർന്ന്, ഒരു ഹംസയുടെ മുട്ടയിൽ വളരുന്ന മൃദുലമായ പീച്ചുപോലെ പെട്ടെന്നു വിരിഞ്ഞു.
സ താം വിഭാവയന് ദൂരാദ് ദൃഢം ദാശേഷുണാ ഹതഃ । തത്സംവിത്ത്യനുസന്ധാനാജ് ജാതഃ പദ്മജസാരസഃ
അത് ദൂരത്ത് നിന്ന് മനസ്സിലാക്കിയപ്പോൾ, ശക്തമായ ഒരു വേട്ടക്കാരന്റെ അമ്പിൽ ആ ഹംസ വീണുപോയി. ആ ബോധത്തിന്റെ ഓർമ്മയാൽ, അവൻ വീണ്ടും താമരപ്പൂവിൽ വസിക്കുന്ന ഒരു ഹംസയായി ജനിച്ചു.
തത്രാതിസന്തതവിവേകവചോവിലാസൈര് ആബോധിതോ ഽധിഗതപാവനവസ്തുദൃഷ്ടിഃ । മുക്തസ് സ്ഥിതോ നനു യുഗാന്തവിധൌ വിദേഹമുക്തേന തേന കില ഭാവ്യമ് അവശ്യമ് ഏവ
അവിടെ, നിരന്തരമായ വിവേകവും വിവേകാഭാവവും തമ്മിലുള്ള കളിയിലൂടെ ഉണർന്നു, അവൻ വിശുദ്ധമായ സത്യം നേരിട്ട് കണ്ടു. മോചിതനായി അവിടെ നിലകൊണ്ടു; കാലഘട്ടം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ശരീരമില്ലാത്ത മോക്ഷം അവനു നിർബന്ധമായും ലഭിക്കും.
സ കദാചിദ് ദദര്ശാഥ രുദ്രം രുദ്രപുരേ ഖഗഃ । വൈരിഞ്ചനലിനീനാലലീലാലാനേഭലീലയാ
ഒരു ദിവസം ആ പക്ഷി രുദ്രന്റെ നഗരത്തിൽ രുദ്രനെ കണ്ടു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ താമരക്കുളത്തിൽ ആനന്ദത്തോടെ കളിക്കുന്ന രുദ്രനായിരുന്നു അവൻ.
തത്ര ബുദ്ധിര് അഭൂത് തസ്യ രുദ്രോ ഽഹമ് ഇതി നിശ്ചിതാ । പ്രതിബിമ്ബം വരാദര്ശേ ഝഗിത്യ് ഏവ ഹി ബിമ്ബതി
അവിടെ, 'ഞാൻ രുദ്രൻ തന്നെ' എന്ന ഉറപ്പുള്ള ഒരു ചിന്ത അവനിൽ ഉദിച്ചു. കനിഞ്ഞുള്ള കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിബിംബം പെട്ടെന്നു പ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു അത്.
രുദ്രീഭൂതവപുസ് തത്ര തനും തത്യാജ താമ് അസൌ । ഗന്ധഃ പവനതാം ഗച്ഛന് കുസുമസ്തബകം യഥാ
അവിടെ രുദ്രന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച ശേഷം, ആ പക്ഷി തന്റെ പഴയ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു. പൂക്കളിലെ സുഗന്ധം കാറ്റായി മാറുന്നതുപോലെയും, പൂക്കുലകൾ പിരിഞ്ഞുപോകുന്നതുപോലെയും ആയിരുന്നു അത്.
രുദ്രോ ഽഥ രുദ്രഭവനേ വിജഹാര യദൃച്ഛയാ । തൈസ് തൈശ് ശിവപുരാചാരൈര് ഗണഗോഷ്ഠീഗരിഷ്ഠയാ
ശേഷം രുദ്രൻ, രുദ്രന്റെ ഭവനത്തിൽ, ശിവപുരിയിലെ വിവിധ ആചാരങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, ശിവന്റെ ഗണങ്ങളുടെ ഉല്ലാസകരമായ കൂട്ടത്തിൽ, സ്വേച്ഛയോടെ സഞ്ചരിച്ചു.