ദേശകാലക്രിയാദ്രവ്യരത്നശമ്ബരശാപജാഃ । മയഗന്ധര്വജനിതാ അനന്താസ് സത്യസമ്ഭവാഃ
സ്ഥലം, കാലം, പ്രവർത്തനം, വസ്തു, രത്നം, കൂമ്പാരം, ശാപം എന്നിവയിൽ നിന്നോ, മായയും ഗന്ധർവന്മാരും ഉണ്ടാക്കുന്നതോ ആയ അനേകം കാര്യങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു, അവ യാഥാർത്ഥ്യമായവയാണ്.
അസമ്ഭവസ് സമ്ഭവാനാമ് അപീഹാഭ്യുപപദ്യതേ । സമ്ഭവാസമ്ഭവാംശസ്യ സിദ്ധയസ് സ്വപ്നവിഭ്രമാഃ
സാധ്യമായതും അസാധ്യമായതും എല്ലാം ഇവിടെ സാധ്യമായതുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു; അവയുടെ സിദ്ധികൾ സ്വപ്നത്തിലെ ഭ്രമംപോലെയാണ്.
ന തദ് അസ്തി ന യത് സത്യം ന തദ് അസ്തി ന യന് മൃഷാ । സര്വം സര്വേണ സര്വത്ര സ്വപ്നേ സര്ഗാഭിധാനകേ
സത്യമായതില്ലാത്തതൊന്നുമില്ല, അസത്യമായതില്ലാത്തതും ഒന്നുമില്ല; സൃഷ്ടി എന്ന സ്വപ്നത്തിൽ എല്ലാം എല്ലായിടത്തും എല്ലാരിലും നിലനിൽക്കുന്നു.
സ്വപ്നേ നിമഗ്നധീര് ജന്തുഃ പശ്യതി സ്ഥിരതാം യഥാ । സര്ഗസ്വപ്നേ മഗ്നബുദ്ധിഃ പശ്യതി സ്ഥിരതാം തഥാ
സ്വപ്നത്തിൽ മുഴുകിയ മനസ്സുള്ള ഒരു ജീവി അവിടെ സ്ഥിരതയുണ്ടെന്ന് കാണുന്നതുപോലെ, സൃഷ്ടി എന്ന സ്വപ്നത്തിൽ മനസ്സു മുഴുകിയവനും അതിൽ സ്ഥിരതയുണ്ടെന്ന് കാണുന്നു.
ഭ്രമാദ് ഭ്രമാന്തരം ഗച്ഛന് സ്വപ്നാത് സ്വപ്നാന്തരം വ്രജന് । അതിസ്ഥിരപ്രത്യയഭാഗ് ഇഹ ജീവോ വിമുഹ്യതി
ഒരു ഭ്രമത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ഭ്രമത്തിലേക്കും, ഒരു സ്വപ്നത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു സ്വപ്നത്തിലേക്കും പോകുന്ന, വളരെ അസ്ഥിരമായ വിശ്വാസമുള്ള ഈ ജീവി ഇവിടെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാവുന്നു.
ശ്വഭ്രാന്തരം ശ്വഭ്രനിപാതദോഷാത് സമ്പ്രാപ്നുവന് മുഗ്ധമൃഗഃ പ്രയാതി । മോഹം യഥാ പാതമയൈകരൂപം ജീവസ് തഥാ സംസൃതിപാതമൂഢഃ
പുഴുവിന് ഒരു കുഴിയിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു കുഴിയിലേക്ക് വീണുപോകുന്നതുപോലെ, അതിന്റെ അജ്ഞത കൊണ്ടു നശിച്ചുപോകുന്നതുപോലെ, സംസാരത്തിന്റെ വീഴ്ച കൊണ്ട് മയങ്ങുന്ന ജീവിയും അങ്ങനെ തന്നെ നശിക്കുന്നു.
അത്ര രാഘവ വക്ഷ്യേ ഽഹമ് ഇതിഹാസമ് ഇമം ശൃണു । യദ് വൃത്തം കസ്യചിദ് ഭിക്ഷോഃ ക്വചിന് മനനശാലിനഃ
ഇവിടെ, രാഘവ, ഞാൻ ഒരു കഥ പറയാം; ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചിരുന്ന ഒരു ഭിക്ഷുവിനോടു സംഭവിച്ച കാര്യം നീ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കു.
ആസീത് കശ്ചിന് മഹാഭിക്ഷുസ് സമാധ്യഭ്യാസതത്പരഃ । നിത്യം സ്വവ്യവഹാരേണ ക്ഷപയന്ന് അഖിലം ദിനമ്
അവിടെ ഒരാൾ മഹാഭിക്ഷുവായിരുന്നു; സമാധിയിൽ മുഴുകി കഴിയുന്നവൻ. അവൻ തന്റെ കാര്യങ്ങളിൽ മുഴുകി ഓരോ ദിവസവും മുഴുവൻ കഴിച്ചുകൂട്ടുമായിരുന്നു.
സമാധ്യഭ്യാസശുദ്ധം തത് തസ്യ ചിത്തം ക്ഷണേന യത് । ചിന്തയത്യ് ആശു തദ്ഭാവം ഗച്ഛത്യ് അമ്ബ്വ് ഇവ വീചിതാമ്
സമാധിയുടെ അഭ്യാസത്തിൽ മനസ്സ് ശുദ്ധമായിരുന്ന അവൻ, എന്ത് ആലോചിച്ചാലും അതിലേക്കു ക്ഷണത്തിൽ എത്തിച്ചേരുമായിരുന്നു, വെള്ളം തിരയിലേക്കു പായുന്നതുപോലെ.
കദാചിത് സ സമാധാനവിരതോ ഽതിഷ്ഠദ് ഏകധീഃ । കഞ്ചിത് സഞ്ചിന്തയാമ് ആസ സ്വാസനസ്ഥഃ ക്രിയാക്രമമ്
ഒരു ദിവസം, സമാധിയിൽ നിന്നു വിട്ട്, ഒരേ മനസ്സോടെ തന്റെ ആസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, ഒരു കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.
തസ്യ ചിന്തയതോ ജാതാ പ്രതിഭേയമ് അഥ സ്വതഃ । ഭാവയാമ്യ് ആശു ലീലാര്ഥം സാമാന്യജനവൃത്തിതാമ്
അവൻ ആലോചിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, അകത്തുനിന്ന് തന്നെ ഒരു ചിന്ത ഉദിച്ചു: 'വിനോദത്തിനായി ഞാൻ മനുഷ്യരുടെ സാധാരണ ജീവിതം ഉടൻ സൃഷ്ടിക്കാം.'
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ ചേതോ ഽസ്യ സ്ഥിതം കിഞ്ചിന് നരാന്തരമ് । സ്പന്ദസംസ്ഥാനസന്ത്യാഗമാത്രേണാവര്തകേ ഽമ്ബ്വ് ഇവ
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ ചിന്ത മറ്റൊരു മനുഷ്യന്റെ അവസ്ഥയിലേക്കു മാറി, ജലത്തിൽ ചുഴലിക്കാറ്റ് നിൽക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ രൂപം മാറുന്നതുപോലെ.
തേന ചിത്തനരേണാഥ കൃതം നാമാത്മനീച്ഛയാ । ജീവടോ ഽസ്മീതി സഹസാ കാകതാലീയവത് സ്ഥിതമ്
അങ്ങനെ ആ മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള മനുഷ്യൻ, തന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം, 'ഞാൻ ഒരു ജീവി ആകുന്നു' എന്ന ബോധം അപ്രതീക്ഷിതമായി ഉണ്ടായി, അതു യാദൃശ്ചികമായി സംഭവിച്ചതുപോലെ.
ജീവടോ വിജഹാരാഥ സ സ്വപ്നപുരുഷശ് ചിരമ് । സ്വപ്നനിര്മാണനഗരേ കസ്മിംശ്ചിത് പുരവീഥിഷു
അവൻ ആ ജീവിയായി, സ്വപ്നത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ച നഗരത്തിലെ ഏതോ തെരുവുകളിൽ, ഒരു സ്വപ്നപുരുഷനായി ദീർഘകാലം അലയുന്നു.
തത്ര പാനം പപൌ മത്തോ ഭൃങ്ഗഃ പദ്മരസം യഥാ । ശിലയേവ ദൃഢം പിഷ്ടസ് സുഷ്വാപ ഘനനിദ്രയാ
അവിടെ, ഒരു തേന്ചിതറിയ പോലെ, അദ്ദേഹം പുഷ്പരസം കുടിച്ചു മദിപ്പെട്ടു; കല്ലില് നന്നായി അരച്ചതുപോലെ, ആഴമായ ഉറക്കത്തില് വീണു.
സ്വപ്നേ ദദര്ശ വിപ്രത്വം പാഠാനുഷ്ഠാനതുഷ്ടിമത് । പ്രതിഭാമാത്രസമ്പന്നം ചിത്തദേശാന്തരാപ്തിവത്
അവന് ആ സ്വപ്നത്തില് താനൊരു ബ്രാഹ്മണനായി, പാരായണത്തിലും ആചരണത്തിലും തൃപ്തനായി, വെറും പ്രതിബിംബം മാത്രമുള്ളവനായി, മനസ്സിന്റെ മറ്റൊരു പ്രദേശത്ത് എത്തിയവനെന്നപോലെ കണ്ടു.
കദാചിത് സ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠസ് സ്വാഹര്വ്യാപാരനിഷ്ഠയാ । ആജഗാമ ഘനാം നിദ്രാം ബീജതാമ് ഇവ പാദപഃ
ഒരു ദിവസം, ആ ശ്രേഷ്ഠബ്രാഹ്മണന് തന്റെ ദൈനംദിന കര്മ്മങ്ങളില് മുഴുകി, ഒരു വൃക്ഷം വിത്തിലേക്കു മടങ്ങുന്നതുപോലെ, ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിലേക്ക് കടന്നു.
സോ ഽപ്യ് അപശ്യത് സ്വയം സ്വപ്നേ സാമന്തത്വമ് അഥാത്മനി । പതാകാരഥഹസ്ത്യശ്വസേനാജലദമാലിതമ്
അവനും സ്വപ്നത്തില് താനൊരു ദേശാധിപതിയായി, പതാകകളും രഥങ്ങളും ആനകളും കുതിരകളും മേഘംപോലെയുള്ള സൈന്യവും ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു.
സ സാമന്തഃ കൃതാഹാരഃ കദാചിദ് ഘനനിദ്രയാ । സുഷ്വാപാന്തര്വ്യവഹൃതിര് ബീജതായാമ് ഇവ ദ്രുമഃ
ആ ഭൃത്യൻ ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷം ഒരിക്കൽ കനത്ത ഉറക്കത്തിൽ ആഴമായി ഉറങ്ങി. അപ്പോൾ അവന്റെ ഉള്ളിലെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മുഴുവൻ നിശ്ചലമായി. അതുപോലെ ഒരു വൃക്ഷം വിത്തിനുള്ളിൽ നിലയ്ക്കുന്നതുപോലെയാണ് അവന്റെ അവസ്ഥ.
അപശ്യദ് രാജതാം സ്വപ്നേ കകുബ്വലയമാലിനീമ് । ലാലിതാം ഭോഗപൂഗേന പുഷ്പൌഘേനര്തുതാമ് ഇവ
സ്വപ്നത്തിൽ അവൻ തന്നെ രാജാവായി കണ്ടു. അവന്റെ ചുറ്റും മനോഹരമായ രാജ്യം വിരിഞ്ഞിരുന്നു, അനേകം ആനന്ദങ്ങൾ കൊണ്ട് സ്നേഹിക്കപ്പെട്ട്, വസന്തകാലത്തിലെ പൂക്കൾപോലെ പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞു.
സ കദാചിന് നൃപസ് സ്വസ്ഥസ് സുഷ്വാപാസ്തമിതേഹിതഃ । പുരോഭാവിനിജാചാരസ് സ്വം കാര്യമ് ഇവ കാരണേ
ഒരു ദിവസം ആ രാജാവ് സമാധാനത്തോടെ കനത്ത ഉറക്കത്തിൽ മുഴുവൻ പ്രവർത്തികളും നിലച്ചു. അപ്പോൾ വരാനിരിക്കുന്ന പ്രവർത്തികൾ അവൻ മുൻകൂട്ടി അനുഭവിച്ചു, കാരണം ഫലങ്ങൾക്കുള്ളിൽ പ്രവർത്തനം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നതുപോലെ.
അപശ്യദ് ആത്മനി സ്വപ്നേ സുരസ്ത്രീത്വമ് അനിന്ദിതമ് । വൃക്ഷഃ കേസരസോല്ലാസോ മഞ്ജരീത്വമ് ഇവോദിതമ്
സ്വപ്നത്തിൽ അവൻ തന്നെ അപാരമായ സൗന്ദര്യമുള്ള ദേവസ്ത്രിയായി കണ്ടു. ഒരു വൃക്ഷം അതിന്റെ കേശരങ്ങൾ പൂത്തു മഞ്ഞരികളായി മാറുന്നതുപോലെ അവൻ ദേവസ്ത്രിയായിത്തീർന്നു.
സാ രേമേ സുരസേനാസു ദേവോദ്യാനസ്ഥലീഷു ച । ക്ഷീരാമ്ഭോധിതരങ്ഗേഷു ലോലേവ ഹരിവല്ലഭാ
അവൾ ദേവതകളുടെ സൈന്യങ്ങളിലും ദേവതകളുടെ തോട്ടങ്ങളിലും, പാലക്കടലിന്റെ തിരകളിലും ഹരിയുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ ആനന്ദിച്ചു.
സുഷ്വാപ സൈകദാ ബാലാ മത്തോദ്യാനലതാഗൃഹേ । സംശാന്തസ്വമനസ്സ്പന്ദം ഗന്ധലേഖേവ പങ്കജേ
ഒരു ദിവസം ആ ബാലിക മദമുള്ള തോട്ടത്തിലെ തളിര്മണിയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടന്നു; അവളുടെ മനസ്സിന്റെ ചലനങ്ങൾ ശാന്തമായിരുന്നു, കമലത്തിലെ സുഗന്ധം പോലെ.
ദദര്ശാത്മന്യ് അഥ സ്വപ്നേ സംസര്ഗവശതോദിതമ് । മൃഗീത്വമ് ആത്മനി സ്വൈരമ് ആവര്തത്വമ് ഇവാമ്ബുതാ
അപ്പോൾ, സ്വപ്നത്തിൽ, ബന്ധത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ അവൾ താനൊരു മാൻ ആയതായി കണ്ടു; വെള്ളത്തിൽ ചുഴലിക്കൊണ്ടു തിരിയുന്ന പോലെ അവൾ സ്വതന്ത്രമായി തനിക്കുള്ളിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
സാ മൃഗീ ലോലനയനാ കദാചിന് നിദ്രയാഹൃതാ । സ്വപ്നേ ദദര്ശ വല്ലീത്വം സ്വാഭ്യാസാദ് രൂഢമ് ആത്മനി
ആ ചഞ്ചലമായ കണ്ണുകളുള്ള മാൻ ഒരിക്കൽ ഉറക്കത്തിൽ ആകൃഷ്ടയായി, സ്വപ്നത്തിൽ താനൊരു തളിരാണെന്നു കണ്ടു; തന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ ഉറച്ചതായിത്തന്നെ.
തിര്യഞ്ചോ ഽപി പ്രപശ്യന്തി സ്വപ്നം ചിത്തസ്വഭാവതഃ । ദൃഷ്ടാന്തോ ഽത്ര ശുകാശ്വേഭസഞ്ജ്ഞാസ്മരണമ് അക്ഷതമ്
മൃഗങ്ങൾക്കും സ്വഭാവപ്രകാരം സ്വപ്നം കാണാൻ കഴിയും; ഇതിന് ഉദാഹരണമായി തത്ത, കുതിര, തേനീച്ച എന്നിവയുടെ ഓർമ്മശക്തി കുറയാതെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടല്ലോ.
സാ ബഭൂവ ലതാ പുഷ്പഫലപല്ലവശാലിനീ । വനദേവീവനോദ്യാനലതാഗൃഹവിലാസിനീ
അവൾ പൂക്കളും പഴങ്ങളും ഇളം ഇലകളും നിറഞ്ഞ ഒരു വള്ളി ആയി മാറി, കാട്ടിലെ ദേവതയുടെ തോട്ടങ്ങളിലും വള്ളിയിലങ്ങളിലും സന്തോഷത്തോടെ വസിച്ചു.
ബീജാന്തസ്സ്ഥാങ്കുരാകാരരൂപയേഹാധിരൂഢയാ । സാപശ്യദ് അന്തസ്സംവിത്ത്യാ സ്ഫുടം ലവനമ് ആത്മനഃ
ഒരു വിത്തിനകത്ത് മുളയായി രൂപം എടുത്ത അവൾ, ഉള്ളിലെ ബോധംകൊണ്ട് തന്നെ, തനിക്കുള്ളിലെ ഉപ്പിന്റെ സ്വഭാവം വ്യക്തമായി അനുഭവിച്ചു.
കഞ്ചിത് കാലം സുഷുപ്തസ്ഥകലയാ ജഡതാം ഘനമ് । അനുഭൂയ ദദര്ശാഥ സ്വാത്മാനം ഭ്രമരം സ്ഥിതമ്
കുറച്ച് നേരം അവൾ സ്വപ്നരഹിതമായ ഉറക്കംപോലെയുള്ള ആഴത്തിലുള്ള മന്ദത അനുഭവിച്ചു; പിന്നെ അവൾ തന്നെ ഒരു തേനീച്ചയായി അവിടെയുണ്ടെന്ന് കണ്ടു.