ന തദ് അസ്തി ജഗത്യ് അസ്മിന് യന് ന സമ്ഭവതി ഭ്രമേ । വിചിത്രാസ് ത്രിഷു ലോകേഷു ദൃശ്യന്തേ വസ്തുദൃഷ്ടയഃ
ഈ ലോകത്ത് ഭ്രമയില്ലാതെ സംഭവിക്കാത്തത് ഒന്നുമില്ല; മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും അത്ഭുതകരമായ വസ്തുക്കളുടെ ദൃശ്യങ്ങൾ കാണാം.
ജലമധ്യേ ജ്വലത്യ് അഗ്നിര് യഥാബ്ധൌ വഡവാനലഃ । നഗരാണ്യ് അമ്ബരേ സന്തി യഥാ വൈമാനികാശ്രയാഃ
ജലത്തിനുള്ളിൽ തീ കത്തുന്നതുപോലെ, സമുദ്രത്തിൽ വടവാനലൻ പോലെ, ആകാശത്തിൽ വിമാനങ്ങൾ ആശ്രയിച്ചുള്ള നഗരങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ,
ശിലാസ്വ് അബ്ജാനി ജായന്തേ ഹേമാദ്രാവ് ഇവ പാദപാഃ । ഏകാഗേ സര്വപുഷ്പാണി സന്തി കല്പതരൌ യഥാ
കല്ലുകളിൽ താമരകൾ പിറക്കുന്നു, പൊന്നുമലയിൽ വൃക്ഷങ്ങൾ വളരുന്നതുപോലെ, ഒരു കൽപ്പവൃക്ഷത്തിൽ എല്ലാ പൂക്കളും ഒരുമിച്ചുള്ളതുപോലെയും,
ശിലാഃ ഫലന്തി ഫലവദ് യഥാ രത്നഗുലുച്ഛകാഃ । ശിലാന്തഃ പ്രാണിനസ് സന്തി ഭേകാ ഇവ ശിലാന്തരേ
കല്ലുകൾ പഴമുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾപോലെ പഴങ്ങൾ കൊടുക്കുന്നു; രത്നങ്ങൾ കല്ല് കൂട്ടങ്ങളിൽ വളരുന്നു; കല്ലിനുള്ളിൽ ജീവികൾ ഉണ്ട്, കല്ലിനുള്ളിലെ തവളകളെപ്പോലെയും.
ദൃഷദോ വാരി നിര്യാതി ചന്ദ്രകാന്തോപലാദ് ഇവ । നിമേഷേണ ഘടോ യാതി പടതാം ശാപവാന് ഇവ
ചന്ദ്രകാന്തംപോലെയുള്ള കല്ലിൽനിന്ന് വെള്ളം ഒഴുകുന്നതുപോലെ, സാധാരണ കല്ലിൽനിന്നും വെള്ളം പുറത്ത് വരുന്നു. ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ഒരു കലശം തകർന്ന് പോകുന്നു, നൂലുവയ്പ്പുകാരിൽ ശപിക്കപ്പെട്ടവൻപോലെ.
സ്വാസത്താമ് അപി ബുധ്യന്തേ സ്വപ്നേ സ്വമരണം യഥാ । അധോഗാമി ജലം വ്യോമ്നി ഡീയതേ ഽഭ്രഗതം യഥാ
സ്വപ്നത്തിൽ തങ്ങളുടെ തന്നെ മരണം പോലും അവർ അറിയുന്നു, താഴേക്ക് ഒഴുകേണ്ട വെള്ളം ആകാശത്ത് മേഘംപോലെ പറക്കുന്നതുപോലെ.
വിതാനമ് ഇവ ഖേ വാരി തിഷ്ഠതി സ്വര്നദീ യഥാ । ഉഡ്ഡീയന്തേ ശിലാസ് സ്ഥൂലാഃ പക്ഷവന്തോ ഽദ്രയോ യഥാ
വെള്ളം ആകാശത്ത് ഒരു കുടയുപോലെ പടർന്നുനിൽക്കുന്നു, സ്വർണ്ണനദി പോലെ. വലിയ കല്ലുകൾ പറക്കുന്നു, പർവതങ്ങൾക്ക് ചിറകുകൾ വന്നതുപോലെ.
ശിലാതഃ പ്രാപ്യതേ സര്വം നനു ചിന്താമണേര് ഇവ । ചിന്തിതാനി ഫലന്ത്യ് ആശു ദേവോദ്യാനാന്തരേഷ്വ് ഇവ
കല്ലിൽനിന്ന് എല്ലാം ലഭിക്കുന്നു, ചിന്താമണിയിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്നതുപോലെ. മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചതു ദൈവങ്ങളുടെ തോട്ടങ്ങളിൽപോലെ ഉടൻ ഫലിക്കുന്നു.
താന്യ് ഏവ ന ഫലന്ത്യ് ആശു മോക്ഷാദീനീവ രാഘവ । അചേതനോ ഽപി കുരുതേ കര്മ യന്ത്രപുമാന് ഇവ
രാഘവ, മോക്ഷാദികളായ കാര്യങ്ങൾ ഉടൻ ഫലിക്കാറില്ല. യന്ത്രം പോലെ ഉള്ള ജീവൻ പോലും പ്രവർത്തനം ചെയ്യുന്നു.
ഏവമാദിസ് തഥാന്യശ് ച വിചിത്രാരമ്ഭവിഭ്രമഃ । ദൃഷ്ടശ് ശമ്ബരഗന്ധര്വവിലാസൈര് അപ്യ് അസമ്ഭവഃ
ഇങ്ങനെ പലവിധത്തിലും അത്ഭുതകരമായ ആരംഭങ്ങൾ കാണാം; ശംബരനും ഗന്ധർവന്മാരും ചെയ്യുന്ന കളികൾ പോലുമിത്രയ്ക്ക് സാധ്യമല്ല.
ദേശകാലക്രിയാദ്രവ്യരത്നശമ്ബരശാപജാഃ । മയഗന്ധര്വജനിതാ അനന്താസ് സത്യസമ്ഭവാഃ
സ്ഥലം, കാലം, പ്രവർത്തനം, വസ്തു, രത്നം, കൂമ്പാരം, ശാപം എന്നിവയിൽ നിന്നോ, മായയും ഗന്ധർവന്മാരും ഉണ്ടാക്കുന്നതോ ആയ അനേകം കാര്യങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു, അവ യാഥാർത്ഥ്യമായവയാണ്.
അസമ്ഭവസ് സമ്ഭവാനാമ് അപീഹാഭ്യുപപദ്യതേ । സമ്ഭവാസമ്ഭവാംശസ്യ സിദ്ധയസ് സ്വപ്നവിഭ്രമാഃ
സാധ്യമായതും അസാധ്യമായതും എല്ലാം ഇവിടെ സാധ്യമായതുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു; അവയുടെ സിദ്ധികൾ സ്വപ്നത്തിലെ ഭ്രമംപോലെയാണ്.
ന തദ് അസ്തി ന യത് സത്യം ന തദ് അസ്തി ന യന് മൃഷാ । സര്വം സര്വേണ സര്വത്ര സ്വപ്നേ സര്ഗാഭിധാനകേ
സത്യമായതില്ലാത്തതൊന്നുമില്ല, അസത്യമായതില്ലാത്തതും ഒന്നുമില്ല; സൃഷ്ടി എന്ന സ്വപ്നത്തിൽ എല്ലാം എല്ലായിടത്തും എല്ലാരിലും നിലനിൽക്കുന്നു.
സ്വപ്നേ നിമഗ്നധീര് ജന്തുഃ പശ്യതി സ്ഥിരതാം യഥാ । സര്ഗസ്വപ്നേ മഗ്നബുദ്ധിഃ പശ്യതി സ്ഥിരതാം തഥാ
സ്വപ്നത്തിൽ മുഴുകിയ മനസ്സുള്ള ഒരു ജീവി അവിടെ സ്ഥിരതയുണ്ടെന്ന് കാണുന്നതുപോലെ, സൃഷ്ടി എന്ന സ്വപ്നത്തിൽ മനസ്സു മുഴുകിയവനും അതിൽ സ്ഥിരതയുണ്ടെന്ന് കാണുന്നു.
ഭ്രമാദ് ഭ്രമാന്തരം ഗച്ഛന് സ്വപ്നാത് സ്വപ്നാന്തരം വ്രജന് । അതിസ്ഥിരപ്രത്യയഭാഗ് ഇഹ ജീവോ വിമുഹ്യതി
ഒരു ഭ്രമത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ഭ്രമത്തിലേക്കും, ഒരു സ്വപ്നത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു സ്വപ്നത്തിലേക്കും പോകുന്ന, വളരെ അസ്ഥിരമായ വിശ്വാസമുള്ള ഈ ജീവി ഇവിടെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാവുന്നു.
ശ്വഭ്രാന്തരം ശ്വഭ്രനിപാതദോഷാത് സമ്പ്രാപ്നുവന് മുഗ്ധമൃഗഃ പ്രയാതി । മോഹം യഥാ പാതമയൈകരൂപം ജീവസ് തഥാ സംസൃതിപാതമൂഢഃ
പുഴുവിന് ഒരു കുഴിയിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു കുഴിയിലേക്ക് വീണുപോകുന്നതുപോലെ, അതിന്റെ അജ്ഞത കൊണ്ടു നശിച്ചുപോകുന്നതുപോലെ, സംസാരത്തിന്റെ വീഴ്ച കൊണ്ട് മയങ്ങുന്ന ജീവിയും അങ്ങനെ തന്നെ നശിക്കുന്നു.
അത്ര രാഘവ വക്ഷ്യേ ഽഹമ് ഇതിഹാസമ് ഇമം ശൃണു । യദ് വൃത്തം കസ്യചിദ് ഭിക്ഷോഃ ക്വചിന് മനനശാലിനഃ
ഇവിടെ, രാഘവ, ഞാൻ ഒരു കഥ പറയാം; ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചിരുന്ന ഒരു ഭിക്ഷുവിനോടു സംഭവിച്ച കാര്യം നീ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കു.
ആസീത് കശ്ചിന് മഹാഭിക്ഷുസ് സമാധ്യഭ്യാസതത്പരഃ । നിത്യം സ്വവ്യവഹാരേണ ക്ഷപയന്ന് അഖിലം ദിനമ്
അവിടെ ഒരാൾ മഹാഭിക്ഷുവായിരുന്നു; സമാധിയിൽ മുഴുകി കഴിയുന്നവൻ. അവൻ തന്റെ കാര്യങ്ങളിൽ മുഴുകി ഓരോ ദിവസവും മുഴുവൻ കഴിച്ചുകൂട്ടുമായിരുന്നു.
സമാധ്യഭ്യാസശുദ്ധം തത് തസ്യ ചിത്തം ക്ഷണേന യത് । ചിന്തയത്യ് ആശു തദ്ഭാവം ഗച്ഛത്യ് അമ്ബ്വ് ഇവ വീചിതാമ്
സമാധിയുടെ അഭ്യാസത്തിൽ മനസ്സ് ശുദ്ധമായിരുന്ന അവൻ, എന്ത് ആലോചിച്ചാലും അതിലേക്കു ക്ഷണത്തിൽ എത്തിച്ചേരുമായിരുന്നു, വെള്ളം തിരയിലേക്കു പായുന്നതുപോലെ.
കദാചിത് സ സമാധാനവിരതോ ഽതിഷ്ഠദ് ഏകധീഃ । കഞ്ചിത് സഞ്ചിന്തയാമ് ആസ സ്വാസനസ്ഥഃ ക്രിയാക്രമമ്
ഒരു ദിവസം, സമാധിയിൽ നിന്നു വിട്ട്, ഒരേ മനസ്സോടെ തന്റെ ആസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, ഒരു കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.
തസ്യ ചിന്തയതോ ജാതാ പ്രതിഭേയമ് അഥ സ്വതഃ । ഭാവയാമ്യ് ആശു ലീലാര്ഥം സാമാന്യജനവൃത്തിതാമ്
അവൻ ആലോചിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, അകത്തുനിന്ന് തന്നെ ഒരു ചിന്ത ഉദിച്ചു: 'വിനോദത്തിനായി ഞാൻ മനുഷ്യരുടെ സാധാരണ ജീവിതം ഉടൻ സൃഷ്ടിക്കാം.'
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ ചേതോ ഽസ്യ സ്ഥിതം കിഞ്ചിന് നരാന്തരമ് । സ്പന്ദസംസ്ഥാനസന്ത്യാഗമാത്രേണാവര്തകേ ഽമ്ബ്വ് ഇവ
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ ചിന്ത മറ്റൊരു മനുഷ്യന്റെ അവസ്ഥയിലേക്കു മാറി, ജലത്തിൽ ചുഴലിക്കാറ്റ് നിൽക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ രൂപം മാറുന്നതുപോലെ.
തേന ചിത്തനരേണാഥ കൃതം നാമാത്മനീച്ഛയാ । ജീവടോ ഽസ്മീതി സഹസാ കാകതാലീയവത് സ്ഥിതമ്
അങ്ങനെ ആ മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള മനുഷ്യൻ, തന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം, 'ഞാൻ ഒരു ജീവി ആകുന്നു' എന്ന ബോധം അപ്രതീക്ഷിതമായി ഉണ്ടായി, അതു യാദൃശ്ചികമായി സംഭവിച്ചതുപോലെ.
ജീവടോ വിജഹാരാഥ സ സ്വപ്നപുരുഷശ് ചിരമ് । സ്വപ്നനിര്മാണനഗരേ കസ്മിംശ്ചിത് പുരവീഥിഷു
അവൻ ആ ജീവിയായി, സ്വപ്നത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ച നഗരത്തിലെ ഏതോ തെരുവുകളിൽ, ഒരു സ്വപ്നപുരുഷനായി ദീർഘകാലം അലയുന്നു.
തത്ര പാനം പപൌ മത്തോ ഭൃങ്ഗഃ പദ്മരസം യഥാ । ശിലയേവ ദൃഢം പിഷ്ടസ് സുഷ്വാപ ഘനനിദ്രയാ
അവിടെ, ഒരു തേന്ചിതറിയ പോലെ, അദ്ദേഹം പുഷ്പരസം കുടിച്ചു മദിപ്പെട്ടു; കല്ലില് നന്നായി അരച്ചതുപോലെ, ആഴമായ ഉറക്കത്തില് വീണു.
സ്വപ്നേ ദദര്ശ വിപ്രത്വം പാഠാനുഷ്ഠാനതുഷ്ടിമത് । പ്രതിഭാമാത്രസമ്പന്നം ചിത്തദേശാന്തരാപ്തിവത്
അവന് ആ സ്വപ്നത്തില് താനൊരു ബ്രാഹ്മണനായി, പാരായണത്തിലും ആചരണത്തിലും തൃപ്തനായി, വെറും പ്രതിബിംബം മാത്രമുള്ളവനായി, മനസ്സിന്റെ മറ്റൊരു പ്രദേശത്ത് എത്തിയവനെന്നപോലെ കണ്ടു.
കദാചിത് സ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠസ് സ്വാഹര്വ്യാപാരനിഷ്ഠയാ । ആജഗാമ ഘനാം നിദ്രാം ബീജതാമ് ഇവ പാദപഃ
ഒരു ദിവസം, ആ ശ്രേഷ്ഠബ്രാഹ്മണന് തന്റെ ദൈനംദിന കര്മ്മങ്ങളില് മുഴുകി, ഒരു വൃക്ഷം വിത്തിലേക്കു മടങ്ങുന്നതുപോലെ, ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിലേക്ക് കടന്നു.
സോ ഽപ്യ് അപശ്യത് സ്വയം സ്വപ്നേ സാമന്തത്വമ് അഥാത്മനി । പതാകാരഥഹസ്ത്യശ്വസേനാജലദമാലിതമ്
അവനും സ്വപ്നത്തില് താനൊരു ദേശാധിപതിയായി, പതാകകളും രഥങ്ങളും ആനകളും കുതിരകളും മേഘംപോലെയുള്ള സൈന്യവും ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു.
സ സാമന്തഃ കൃതാഹാരഃ കദാചിദ് ഘനനിദ്രയാ । സുഷ്വാപാന്തര്വ്യവഹൃതിര് ബീജതായാമ് ഇവ ദ്രുമഃ
ആ ഭൃത്യൻ ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷം ഒരിക്കൽ കനത്ത ഉറക്കത്തിൽ ആഴമായി ഉറങ്ങി. അപ്പോൾ അവന്റെ ഉള്ളിലെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മുഴുവൻ നിശ്ചലമായി. അതുപോലെ ഒരു വൃക്ഷം വിത്തിനുള്ളിൽ നിലയ്ക്കുന്നതുപോലെയാണ് അവന്റെ അവസ്ഥ.
അപശ്യദ് രാജതാം സ്വപ്നേ കകുബ്വലയമാലിനീമ് । ലാലിതാം ഭോഗപൂഗേന പുഷ്പൌഘേനര്തുതാമ് ഇവ
സ്വപ്നത്തിൽ അവൻ തന്നെ രാജാവായി കണ്ടു. അവന്റെ ചുറ്റും മനോഹരമായ രാജ്യം വിരിഞ്ഞിരുന്നു, അനേകം ആനന്ദങ്ങൾ കൊണ്ട് സ്നേഹിക്കപ്പെട്ട്, വസന്തകാലത്തിലെ പൂക്കൾപോലെ പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞു.