തത്സ്ഥാ ഏതേ മഹാരൂപാ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുഹരാദയഃ । വിഭൂതിഭിസ് സ്ഫുരന്ത്യ് ഉച്ചൈര് ജനാസ് തുഷ്ടനൃപാ ഇവ
അവിടെയുണ്ടായിരിക്കുന്ന മഹത്തായ രൂപങ്ങളായ ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ശിവൻ തുടങ്ങിയവർ, തങ്ങളുടെ മഹിമകളാൽ ജനങ്ങളിൽ സന്തോഷം നിറക്കുന്ന രാജാക്കന്മാരെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ആകാശഗമനാദ്യാഭിഃ ക്രീഡാഭിഃ ക്രീഡ്യതേ ചിരമ് । തത്സ്ഥേനൈവ ജനേനേഹ സ്വര്ഗേ സ്വര്ഗൌകസാ യഥാ
അവിടെയുണ്ടായിരിക്കുന്നവൻ ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കൽ പോലുള്ള അത്ഭുതശക്തികൾ കൊണ്ട് ദീർഘകാലം സന്തോഷത്തോടെ കളിക്കുന്നു; സ്വർഗ്ഗത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്ക് സ്വർഗ്ഗസുഖം അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
തത് പ്രാപ്യ നാങ്ഗ മ്രിയതേ തത് പ്രാപ്യാങ്ഗ ന ശോച്യതേ । തത് പ്രാപ്യ ക്ഷീയതേ നാങ്ഗ തത് പ്രാപ്യാങ്ഗ ന ബധ്യതേ
അത് പ്രാപിച്ചാൽ, പ്രിയനേ, മരണം വരില്ല; അത് പ്രാപിച്ചാൽ ദുഃഖം ഉണ്ടാകില്ല; അത് പ്രാപിച്ചാൽ കുറയുകയുമില്ല; അത് പ്രാപിച്ചാൽ ബന്ധനവും ഉണ്ടാകില്ല.
അപാരപരമാകാശരൂപിണഃ പരമാത്മനഃ । സത്താസാമാന്യരൂപം ചേന് മനാഗ് അപി വിഭാവ്യതേ
അവസാനവും അപ്പാരവും ഇല്ലാത്ത ആകാശംപോലെയുള്ള പരമാത്മാവിന്റെ സത്തയുടെ പൊതുവായ സ്വഭാവം ഒറ്റയടിക്ക് പോലും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ,
തത് തന്നിമേഷമാത്രേണ ജന്തുര് മുക്തമനാ മുനിഃ । കുര്വന് സംസാരകര്മാണി ന ഭൂയഃ പരിതപ്യതേ
ഒരു നിമിഷം പോലും, മനസ്സ് മോചിതമായ ജീവൻ ലോകകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നാലും, ഇനി ദുഃഖം അനുഭവിക്കാറില്ല.
മനോ ബുദ്ധിര് അഹങ്കാര ഇതി യത്ര ക്ഷയം ഗതമ് । സത്താസാമാന്യമ് ആഭാനം കിം തത് കീദൃശമ് ഉച്യതേ
മനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹംഭാവം എന്നിവ ഇല്ലാതായിടത്ത്, ആ പൊതുവായ നില, ആ പ്രകാശം എന്താണ്, അതെങ്ങനെ വിവരിക്കാം, അതെന്തുപോലെയാണ്?
യദ് ബ്രഹ്മ സര്വദേഹസ്ഥം ഭുങ്ക്തേ പിബതി വല്ഗതി । ആദത്തേ വിനിഹന്ത്യ് അത്തി സംവിത്സംവേദ്യവര്ജിതമ്
എല്ലാ ശരീരങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്ന ബ്രഹ്മം അനുഭവിക്കുകയും, കുടിക്കുകയും, സഞ്ചരിക്കുകയും, എടുക്കുകയും, നശിപ്പിക്കുകയും, ഭക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—എന്നാൽ അവിടെയൊന്നും അറിവോ അറിയപ്പെടുന്ന വസ്തുക്കളോ ഇല്ല.
തത് സര്വഗതമ് ആദ്യന്തരഹിതം സ്ഥിതമ് ഊര്ജിതമ് । സത്താസാമാന്യമ് അഖിലം വസ്തുതത്ത്വമ് ഇഹോച്യതേ
എവിടെയും ഉള്ളത്, ആരംഭമോ അവസാനംമോ ഇല്ലാത്തത്, ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നതും ശക്തിയുള്ളതുമായത്—ആ പൊതുവായ നില, എല്ലാറ്റിന്റെയും സാരമായ വസ്തുത, ഇതാണ് ഇവിടെ പറയുന്നത്.
തത് സ്ഥിതം ഖതയാ വ്യോമ്നി ശബ്ദേ ശബ്ദതയാ സ്ഥിതമ് । സ്പര്ശേ സ്ഥിതം സ്പര്ശതയാ ത്വചി തത് ത്വക്തയാ സ്ഥിതമ്
ആകാശത്തിൽ ആകാശമായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, ശബ്ദത്തിൽ ശബ്ദമായും, സ്പർശത്തിൽ സ്പർശമായും, ത്വച്ചിൽ ത്വച്ചയായും അതു നിലകൊള്ളുന്നു.
രസേ ലീനം രസതയാ രസനായാം ച തത്തയാ । രൂപേ രൂപതയാ ദൃഷ്ടം നേത്രേ ലീനം ച ദൃക്തയാ
രുചിയിൽ രുചിയായും, നാവിൽ അതിന്റെ സ്വഭാവമായും ലയിച്ചിരിക്കുന്നു; രൂപത്തിൽ രൂപമായും, കണ്ണിൽ കാഴ്ചയായും അതു കാണപ്പെടുന്നു.
ഘ്രാണേ ഘ്രാണതയാ ദൃഷ്ടം ഗന്ധേ ഗന്ധതയോദിതമ് । പുഷ്ടം കായതയാ കായേ ഭൂമാവ് അപി ച ഭൂതയാ
മൂക്കിൽ മൂക്കായും, ഗന്ധത്തിൽ ഗന്ധമായും അതു അനുഭവപ്പെടുന്നു; ശരീരത്തിൽ ശരീരമായും, ഭൂമിയിൽ ഭൂതമായും അതു നിലനിൽക്കുന്നു.
പയസ്തയാ ച പയസി വായൌ വായുതയാ സ്ഥിതമ് । തേജസ്തയാ തേജസി ച ബുദ്ധൌ ബുദ്ധിതയാ ഗതമ്
ജലത്തിൽ ജലമായും, വായുവിൽ വായുവായും, തീയിൽ തീയായും, ബുദ്ധിയിൽ ബുദ്ധിയായും അതു നിലകൊള്ളുന്നു.
മനസ്തയാ മനസ്യ് അന്തര് അഹങ്കൃത്യാപ്യ് അഹങ്കൃതൌ । രൂഢം സംവിദി സംവിത്ത്യാ ചിതി ചിത്ത്വേന ചോത്ഥിതമ്
മനസ്സ് മനസ്സായിട്ടാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്, അഹംഭാവം അഹംഭാവമായിട്ടാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്, ബോധം ബോധമായിട്ടാണ് ഉറപ്പുള്ളത്, അതു ജ്ഞാനമായിട്ടാണ് പ്രകടമാകുന്നത്.
വൃക്ഷേ വൃക്ഷതയാ ലഗ്നം പടേ പടതയാ സ്ഥിതമ് । ഘടേ ഘടതയാ രൂഢം വടേ വടതയാ സ്ഥിതമ്
മരത്തിൽ മരത്തിന്റെ സ്വഭാവമായാണ് അത് നിലനിൽക്കുന്നത്, വസ്ത്രത്തിൽ വസ്ത്രത്തിന്റെ സ്വഭാവമായാണ്, കലശത്തിൽ കലശത്തിന്റെ സ്വഭാവമായാണ്, ആൽമരത്തിൽ ആൽമരത്തിന്റെ സ്വഭാവമായാണ്.
സ്ഥാവരേ സ്ഥാവരത്വേന ജങ്ഗമത്വേന ജങ്ഗമേ । പാഷാണത്വേന പാഷാണേ ചേതനത്വേന ചേതനേ
അചലങ്ങളിൽ അചലത്വമായാണ്, ചലിക്കുന്നവയിൽ ചലനമായാണ്, കല്ലിൽ കല്ലിന്റെ സ്വഭാവമായാണ്, ചൈതന്യമുള്ളവയിൽ ചൈതന്യമായാണ്.
അമരേഷ്വ് അമരത്വേന നരത്വേന നരേഷു ച । തിര്യക്ത്വേന ച തിര്യക്ഷു ക്രിമിത്വേന ക്രിമിസ്ഥിതൌ
അമരന്മാരിൽ അമരത്വമായാണ്, മനുഷ്യരിൽ മനുഷ്യത്വമായാണ്, മൃഗങ്ങളിൽ മൃഗത്വമായാണ്, കീടങ്ങളിൽ കീടത്വമായാണ്.
കാലക്രമേ കാലതയാ ഋതാവ് ഋതുതയാനയാ । തുടിക്ഷണനിമേഷാദൌ സംസ്ഥിതസ് തത്തയാ വിഭുഃ
കാലത്തിന്റെ ഒഴുക്കിൽ അത് കാലമായാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; ঋതുക്കളിൽ ঋതുവായാണ്; നിമിഷങ്ങളിലും കണികകളിലും കണ്ണടയ്ക്കലിലും അതിന്റെ സ്വഭാവമായാണ് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ശുക്ലേ ശുക്ലതയാ ജാതം കൃഷ്ണേ കൃഷ്ണതയാ സ്ഥിതമ് । ക്രിയാസു സ്പന്ദരൂപേണ നിയതൌ നിയമേന ച
വെളുപ്പിൽ വെളുപ്പായും കറുപ്പിൽ കറുപ്പായും പ്രവർത്തികളിൽ ചലനമായും ക്രമത്തിൽ ക്രമമായും അത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
സംസ്ഥിതസ് സംസ്ഥിതൌ സ്ഥിത്യാ നാശേ നാശതയാ സ്ഥിതഃ । ഉത്പത്തിരൂപേണോത്പത്താവ് ആസ്ഥിതഃ പരമേശ്വരഃ
ഉള്ളതിൽ നിലനില്പായും നശിക്കുന്നതിൽ നാശമായും സൃഷ്ടിയിൽ സൃഷ്ടിരൂപമായും പരമേശ്വരൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
ബാല്യേ ബാല്യേന വിശ്രാന്തോ യൌവനേ യൌവനേന ച । ജരസാ ച ജരാരൂപേ മരണേ മരണേന ച
കുഞ്ഞുപരുവത്തിൽ കുഞ്ഞുപരുവമായും യൗവനത്തിൽ യൗവനമായും വയസ്സിൽ വയസ്സായും മരണത്തിൽ മരണമായും അത് വിശ്രമിക്കുന്നു.
ഇതി സര്വപദാര്ഥാനാമ് അഭിന്നഃ പരമേശ്വരഃ । കല്ലോലശീകരോര്മീണാമ് അബ്ധാവ് ഇവ പയോഭരഃ
ഇങ്ങനെ, എല്ലായ്പ്പോഴും ഒറ്റയാണെന്നതുപോലെ, പരമേശ്വരൻ സർവ്വവസ്തുക്കളിലും അഖണ്ഡമായി നിലകൊള്ളുന്നു. സമുദ്രത്തിലെ തിരകളിലും തുള്ളികളിലും അളവില്ലാത്ത വെള്ളം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, അവിടുത്തെ സാന്നിധ്യം എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
നാനാതൈഷാ ത്വ് അസത്യൈഷാ സത്യേനാനേന ചൈവ ഹി । കല്പിതാ ചിത്സ്വഭാവേന വേതാലശ് ശിശുനാ യഥാ
ഈ ഭേദഭാവം യാഥാർത്ഥ്യമല്ല; അതെല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ ഭാവന മാത്രമാണ്. ഒരു കുട്ടി വെറ്റാലനെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ വൈവിധ്യവും സത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു.
സര്വത്ര സംസ്ഥിതിമതാ വിഗതാമയേന വ്യാപ്തം മയേദമ് അഖിലം വിവിധൈര് വിലാസൈഃ । ചിദ്രൂപിണൈവ കലിതാകലിതാത്മനേതി സര്വോപശാന്തമതിര് ആസ്സ്വ സുഖം മഹാത്മന്
ഇവിടെയുള്ള എല്ലാ ഭാവങ്ങളും, എല്ലാ വൈവിധ്യങ്ങളോടും കൂടി, എവിടെയും നിലകൊള്ളുന്ന, വസ്തുവാസനകളില്ലാത്ത, ചൈതന്യസ്വരൂപനായ എന്നാൽ പൂർണ്ണമായി നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—സ്വയം എന്നതായി ധരിച്ചാലും അല്ലാതെയായാലും. അതുകൊണ്ട്, മഹാത്മാ, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കണം.
ഇത്യ് ഉക്തവത്യ് അഥ മുനൌ ദിവസോ ജഗാമ സായന്തനായ വിധയേ ഽസ്തമ് ഇനോ ജഗാമ । സ്നാതും സഭാ കൃതനമസ്കരണാ ജഗാമ ശ്യാമാക്ഷയേ രവികരൈശ് ച സഹാജഗാമ
മഹർഷി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ആ ദിവസം സന്ധ്യാകാലത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു, സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചു. സഭയിലെ എല്ലാവരും നമസ്കാരം അർപ്പിച്ച്, സൂര്യകിരണങ്ങൾ മങ്ങിക്കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, കുളിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
യഥാസ്മാകം മുനേ സ്വപ്നപുരപത്തനമണ്ഡലമ് । തഥൈവ പദ്മജാദീനാം യദി ദേഹപരിഗ്രഹഃ
മഹർഷേ, നമ്മളെ സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്ന നഗരവും അതിന്റെ ചുറ്റുപാടുകളും എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ തന്നെയാണ് പദ്മജനും മറ്റുള്ളവരും ശരീരം സ്വീകരിക്കുന്നതെന്നും, അതുണ്ടെങ്കിൽ.
തഥൈവേദം ച സഞ്ജാതം യദി സര്വമ് അസന്മയമ് । തദ് അസ്മാകം ദൃഢതരഃ പ്രത്യയഃ കഥമ് ഉത്ഥിതഃ
ഇവയെല്ലാം ഇങ്ങനെ ഉദിച്ചിട്ടുള്ളതും, എല്ലാം അസത്യമായതുമാണെങ്കിൽ, എങ്ങനെ നമ്മുടെ വിശ്വാസം ഇത്ര ശക്തമായി നിലനിൽക്കുന്നു?
അസ്മത്സര്ഗവദ് ആഭാതി പൂര്വസര്ഗപ്രജാപതിഃ । സ്വജീവപ്രതിഭാസാത്മാ വിദ്യതേ ന തു വാസ്തവഃ
നമ്മുടെ സൃഷ്ടിയെപ്പോലെ തന്നെ, പഴയ സൃഷ്ടികളുടെ സ്രഷ്ടാവും വെറും മനസ്സിന്റെ പ്രതിഫലനമായി മാത്രം തോന്നുന്നു; യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അത്തരം ഒന്നുമില്ല.
സര്വഗത്വാച് ചിതേസ് സര്വം ജീവസ് സര്വത്ര സംസൃതിഃ । സാ ചാസത്യാ ദര്ശനോത്ഥാ സമ്യഗ്ദര്ശനനാശിനീ
ചൈതന്യം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ, ജീവനും ജന്മമരണചക്രവും എല്ലായിടത്തും കാണപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ അവയൊക്കെയും കാഴ്ചയിൽ നിന്നുള്ള അസത്യങ്ങൾ മാത്രമാണ്, ശരിയായ അറിവ് വന്നാൽ അവ നശിച്ചുപോകും.
സ്വപ്നാഭഃ പ്രതിഭാസോ ഽസ്യ യ ഏഷ സ്വയമ് ഉത്ഥിതഃ । അഹന്താപ്രത്യയൈകാത്മാ സ ഏവാതിദൃഢസ് സ്ഥിതഃ
സ്വയം ഉദിച്ചുവന്ന ഈ പ്രത്യക്ഷം സ്വപ്നംപോലെയാണ്. അതു 'ഞാൻ' എന്ന ബോധത്തിന്റെ ഏകസാരമായും അതീവ ദൃഢമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സ്വപ്നേ ക്ഷണവിനാശിത്വം യഥാ പുംസാ ന ദൃശ്യതേ । സര്ഗസ്വപ്നേ തഥൈവൈതദ് ബ്രഹ്മണാപി ന ലക്ഷ്യതേ
സ്വപ്നത്തിൽ ഒരു മനുഷ്യന് അതിലെ ക്ഷണികമായ അപ്രത്യക്ഷത കാണാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ, സൃഷ്ടിയുടെ ഈ സ്വപ്നത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിനും അതു കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല.