അക്ഷസ്വഭാവാന് അഖിലാഞ് ശരീരാദ് വാസനാവശഃ । ജീവോ ഗൃഹീത്വാ സംയാതി പുഷ്പാദ് ഗന്ധാന് ഇവാനിലഃ
വാസനയുടെ പ്രേരണയാൽ ആത്മാവ് ശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ള എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഏറ്റെടുത്ത് പുറത്ത് പോകുന്നു, പൂവിൽ നിന്ന് കാറ്റ് സുഗന്ധം കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ.
ദേഹോ നിസ്സ്പന്ദതാമ് ഏതി ജീവേ കൌന്തേയ നിര്ഗതേ । നിസ്സ്പന്ദാവയവാഭോഗശ് ശാന്തവാത ഇവ ദ്രുമഃ
കൗന്തേയ, ആത്മാവ് ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോയാൽ ശരീരം അചഞ്ചലമാവുന്നു; അതിന്റെ അവയവങ്ങൾ നീങ്ങാതിരിക്കുന്നു, ശാന്തമായ കാറ്റിൽ മരമുപോലെ.
അചേഷ്ടശ് ഛേദഭേദാദിദോഷൈര് ആയാത്യ് അദൃശ്യതാമ് । മൃത ഇത്യ് ഉച്യതേ ലോകേ ദേഹോ വിഗതജീവിതഃ
ശരീരം കത്തിക്കൊണ്ടോ മുറിക്കപ്പെട്ടോ, അപ്രത്യക്ഷമായി ചലനശേഷി ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, അതിനെ ലോകത്തിൽ മരിച്ചുവെന്ന് പറയുന്നു—ജീവൻ വിട്ടുപോയ ശരീരം.
സ ജീവഃ പ്രാണമൂര്തിഃ ഖേ യത്ര യത്രാവതിഷ്ഠതേ । തത്ര സ്വവാസനാഭ്യാസാത് പശ്യത്യ് ആകാരമ് ആതതമ്
ആ ജീവൻ, പ്രാണശക്തിയുടെ രൂപം, ആകാശത്തിൽ എവിടെയായാലും നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, സ്വന്തം വാസനകളുടെ ബലത്തിൽ അവിടെ ഒരു രൂപം കാണുന്നു.
അയം ദേഹോ ഹി ജീവേന ത്വ് അസന്ന് ഏവാവലോകിതഃ । അസ്യ നാശേ ഽന്യമ് അപ്യ് ഏവം പശ്യത്യ് ഏവാശു സ്വപ്നവത്
ഈ ശരീരം ജീവന് അസ്തിത്വമില്ലാത്തതുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്; ഇത് നശിച്ചാൽ, സ്വപ്നത്തിൽപോലെ, ഉടനെ മറ്റൊരു ശരീരം അതേപോലെ കാണുന്നു.
യഥൈവ പശ്യത്യ് ആകാരാംസ് തേഷാം നാശാംസ് തഥൈവ സഃ । ആദിസര്ഗേ ഭാവനയാ കിലൈവം സംവിഭാവിതഃ
രൂപങ്ങൾ കാണുന്നതുപോലെ അവയുടെ നാശവും അതു കാണുന്നു; സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ ഭാവനയുടെ ശക്തിയാൽ ഇതൊക്കെയും അനുഭവിക്കാൻ നിർബന്ധിതനാകുന്നു.
ഝഗിത്യ് ഉദ്ഭവകാലേ തു യദ് യഥാ ദൃശ്യതേ പുരഃ । ആനിര്വാണം തദ് ഏവാസ്യാ അവിനാഭാവിസംവിദഃ
പെട്ടെന്ന് ഉദയം സംഭവിക്കുമ്പോൾ, മുന്നിൽ കാണുന്നതെന്താണെങ്കിലും, അതു തന്നെയാണ് സത്യവും അർത്ഥവും വേർപെടാത്ത അവസ്ഥയിൽ ഉള്ളവർക്കു നിർവചിക്കാനാവാത്തത്.
പ്രാക്തനം വാസനാജാലം പുരുഷാര്ഥേന ജീയതേ । യത്നേനാദ്യതനേനാശു യതനം ഹ്യസ്തനം യഥാ
മുൻകാലത്തിലെ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ വല ശക്തമായ ഉദ്ദേശ്യപ്രയത്നത്താൽ നിലനിൽക്കുന്നു; ഇന്നത്തെ പരിശ്രമം കൊണ്ടു, ഇന്നലെവരെ ഉണ്ടായിരുന്ന ശ്രമം വേഗത്തിൽ മറികടക്കാം.
യ ഏവ പുരുഷാര്ഥേന ദൃഷ്ടോ ബലവതാ ക്ഷണാത് । പൂര്വോത്തരനിമേഷാംശസ് സ ഏവ ജയതി സ്ഫുടമ്
ശക്തമായ ശ്രമം കൊണ്ടു ഒരു നിമിഷത്തിൽ കാണുന്നതെന്താണെങ്കിലും—അത് മുൻകാലത്തോ ശേഷിക്കാലത്തോ ആയാലും—അതു തന്നെ വ്യക്തമായി വിജയിക്കുന്നു.
അപി സ്ഫുടതി വിധ്യണ്ഡേ വാതി വാ പ്രലയാനിലേ । പൌരുഷം ഹി യഥാശാസ്ത്രമ് അതസ് ത്യാജ്യം ന ധീമതാ
ബ്രഹ്മാണ്ഡം തകർന്നുപോയാലും, പ്രളയവായു വീശിയാലും, ശാസ്ത്രം പഠിപ്പിച്ച ശ്രമം ബുദ്ധിമാന്മാർ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
നരകസ്വര്ഗസര്ഗാദി വാസനാവശതോ ഽഭിതഃ । പ്രപശ്യതി ചിരാഭ്യസ്തം ജീവോ ജരഢമോഹധീഃ
നരകവും സ്വർഗ്ഗവും സൃഷ്ടിയും മുതലായവയെക്കുറിച്ചുള്ള പഴയ ചിന്തകളുടെ സ്വാധീനത്തിൽ, ദീർഘകാലം മായയിൽ അകപ്പെട്ട മനസ്സുള്ള ജീവൻ ചുറ്റും അവയെ കാണുന്നു.
നരകസ്വര്ഗസര്ഗാദിസമ്ഭ്രമേഷു ജഗത്പതേ । കിമ് അസ്യ കാരണം ബ്രൂഹി ജീവസ്യ ജനിതസ്ഥിതേഃ
നരകവും സ്വർഗ്ഗവും സൃഷ്ടിയും പോലുള്ള ആശങ്കകളിൽ ഈ ജീവന്റെ ജനനത്തിനും നിലനില്പിനും കാരണം എന്താണെന്ന്, ലോകനാഥാ, ദയവായി പറയൂ.
വാസനാത്മാനമ് ഏനം ത്വം ജീവം വിദ്ധി ശരീരകമ് । സ്വവാസനാത്മികൈവാസ്യ സത്താ സംസൃതികാരണമ്
ഈ ശരീരധാരി ജീവൻ വാസനകളാൽ രൂപപ്പെട്ടതാണെന്ന് നീ അറിയണം. അതിന്റെ സ്വന്തം വാസനകളാണ് അതിന്റെ നിലനില്പിനും ജന്മമരണചക്രത്തിനും കാരണം.
ധ്രിയതേ സംസൃതിസ് താവദ് യാവത് സ്ഫുരതി വാസനാ । സ്വപ്നോപമാനാ തേനേഹ ശ്രേയസേ വാസനാക്ഷയഃ
വാസനകൾ ഉണരുന്നിടത്തോളം ജന്മമരണചക്രം തുടരുന്നു. സ്വപ്നംപോലെയാണ് ഇത്; അതിനാൽ, ഇവിടെ വാസനകൾ തീരുമ്പോൾ അതാണ് ഏറ്റവും വലിയ മംഗളം.
ചിരാഭ്യാസവശാത് പ്രൌഢാ സംസാരഭ്രമകാരിണീ । കിമുത്ഥാ ദേവദേവേശ വാസനാ ക്ഷീയതേ കഥമ്
ദീർഘകാലം പതിഞ്ഞ ശീലത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, മനസ്സിലുള്ള ആശയങ്ങൾ ശക്തമാകുന്നു, അതിനാൽ മനുഷ്യൻ ജന്മാന്തരങ്ങളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു. ദേവദേവനേ, ഈ ആശയങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു, എങ്ങനെ നശിക്കുന്നു എന്നു ദയവായി പറയൂ.
മൌര്ഖ്യമോഹസമുച്ഛ്രായാദ് അനാത്മന്യ് ആത്മഭാവനാത് । അജ്ഞാനാദ് ആത്മനസ് സാധോ സത്താമ് ആയാതി വാസനാ
മൂഢതയും മായയും വളർന്നപ്പോൾ, ആത്മാവല്ലാത്തതിൽ ആത്മാവെന്നു കരുതുമ്പോഴും, യഥാർത്ഥ ആത്മാവിനെ അറിയാത്തതുകൊണ്ടും, മഹാനേ, ഈ മനസ്സിലെ ആശയങ്ങൾ പിറക്കുന്നു.
ഭാവിതാത്മാസി കൌന്തേയ സത്യം വിജ്ഞാതവാന് അസി । അയം സോ ഽഹം ജനാ ഏതേ മമേതി ത്യജ വാസനാഃ
കൗന്തേയ, നീ ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, സത്യം മനസ്സിലാക്കി. 'ഞാൻ ഇതാണ്', 'ഈ ആളുകൾ എന്റെവരാണ്' എന്നിങ്ങനെയുള്ള ആശയങ്ങൾ നീ വിട്ടുകളയണം.
വാസനാവിലയേ ജീവോ വിലീനോ ഭവതി സ്വയമ് । യോ ഹി യത്സത്തയോച്ഛൂനസ് തന്നാശാത് സ വിലീയതേ
മനസ്സിലെ ആശയങ്ങൾ നശിച്ചാൽ, ജീവനും സ്വയം ലയിക്കുന്നു. എന്തെങ്കിലും മറ്റൊന്നിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതു, ആ അടിസ്ഥാനമില്ലാതായാൽ അതും ഇല്ലാതാകും.
ദേഹേ വിലയമ് ആയാതേ ദേശകാലാന്യതാകൃതേഃ । കോ ഽസൌ ഭാജനതാമ് ഏതി ജന്മനോ മരണസ്യ ച
ശരീരം ലയിച്ചുപോകുമ്പോഴും അതിന്റെ രൂപം ദേശവും കാലവും വിട്ടുപോകുമ്പോഴും, ജനനത്തിനും മരണത്തിനും ആധാരമായത് ആരാണ്?
സ്വയം കല്പിതസങ്കല്പമ് ആത്മരൂപം യദ് ആബിലമ് । തദ് ഏവ വാസനാകാരം ജീവം വിദ്ധി മഹാമതേ
സ്വയം സങ്കല്പിച്ച, മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ കൊണ്ടു രൂപംകൊണ്ടു, ആത്മസ്വരൂപത്തിൽ മങ്ങിയിരിക്കുന്നതാണല്ലോ, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, വാസനകളാൽ രൂപംകൊണ്ട ജീവൻ എന്ന് അറിയേണ്ടത്.
അനായത്തമ് അസങ്കല്പമ് ആത്മരൂപം യദ് അവ്യയമ് । പ്രബോധാദ് വാസനാമുക്തം തം മോക്ഷം വിദ്ധി ഭാരത
സ്വതന്ത്രവും, സങ്കല്പങ്ങളില്ലാത്തതും, മാറ്റമില്ലാത്ത ആത്മസ്വരൂപവും, ബോധത്തിലൂടെ വാസനകളിൽ നിന്ന് മോചിതമായതുമായതിനെ, ഭാരതവംശജനായ നീ, മോക്ഷം എന്നു അറിയണം.
ജീവന്ന് ഏവ മഹാബാഹോ തത്ത്വം പ്രേക്ഷ്യ യഥാസ്ഥിതമ് । വാസനാവാഗുരാമുക്തോ മുക്ത ഇത്യ് അഭിധീയതേ
മഹാബാഹുവേ, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴുതന്നെ യഥാർത്ഥം യഥാർത്ഥമെന്നപോലെ കാണുകയും, വാസനകളുടെ വലയിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുകയും ചെയ്യുന്നവനെയാണ് മോചിതൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
യോ ന നിര്വാസനോ നൂനം സര്വധര്മപരോ ഽപി സഃ । സര്വജ്ഞോ ഽപ്യ് അഭിതോ ബദ്ധഃ പഞ്ജരസ്ഥോ യഥാ ഖഗഃ
ആന്തരിക വാസനകളിൽ നിന്ന് മോചിതനല്ലാത്തവൻ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിലും ആഗ്രഹമുള്ളവനോ, എല്ലാം അറിയുന്നവനോ ആയാലും, അവൻ എങ്കിലും പഞ്ചരത്തിൽ പൂട്ടിയിരിക്കുന്ന പക്ഷിയെപ്പോലെ ബന്ധത്തിലാണു.
ദുര്ദര്ശനസ്യ ഗഗനേ ശിഖിപിഞ്ഛികേവ സൂക്ഷ്മാപി വിസ്ഫുരതി യസ്യ ന വാസനാന്തഃ । മുക്തസ് സ ഏവ ഭവതീഹ ഹി വാസനൈവ ബന്ധോ ഽനഘസ്യ നനു തത്ക്ഷയ ഏവ മോക്ഷഃ
ആകാശത്ത് മയിലിന്റെ പീലി സൂക്ഷ്മമായി തിളങ്ങുന്നുവെങ്കിലും അതിനെ കാണാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. അതുപോലെ, ആരുടെ മനസ്സിൽ വാസനകൾ അൽപം പോലും ഉണരുന്നില്ലോ, അവനാണ് ഇവിടെ യഥാർത്ഥ മോചിതൻ. വാസനകളാണ് ബന്ധനം, അവ നശിച്ചാൽ അതാണ് മോക്ഷം.
ഇതി നിര്വാസനത്വേന ജീവന്മുക്തതയാത്മനി । അന്തശ്ശീതലതാമ് ഏത്യ ബന്ധുദുഃഖമ് അലം ത്യജ
ഇങ്ങനെ, ആന്തരിക വാസനകളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, ജീവന്മുക്തനെന്ന നിലയിൽ, മനസ്സിൽ ശാന്തി പ്രാപിച്ച്, ബന്ധത്തിന്റെ ദുഃഖം പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കൂ.
ജരാമരണനിശ്ശങ്ക ആകാശവിശദാശയഃ । ത്യക്തേഷ്ടാനിഷ്ടസങ്കല്പോ വീതരാഗോ ഭവാനഘ
വൃദ്ധാവസ്ഥയെയും മരണത്തെയും ഭയപ്പെടാതെ, ആകാശംപോലെ വൃത്തിയുള്ള മനസ്സോടെ, ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും ഉപേക്ഷിച്ച്, ആസക്തിയില്ലാതെ ജീവിക്കൂ, പാപരഹിതനേ.
പ്രവാഹാപതിതം കാര്യമ് ഇദം കിഞ്ചിദ് യഥാഗതമ് । കുരു കാര്യമ് അകാര്പണ്യം ന കിഞ്ചിദ് ഇഹ നശ്യതി
സഞ്ചാരത്തിന്റെ ഒഴുക്കിൽ വീണ ഈ പ്രവർത്തി സ്വാഭാവികമായി വരുന്നു. നീ നിർഭയമായി നിന്റെ കടമ നിർവഹിക്കണം, ഇവിടെ ഒന്നും നശിക്കുന്നില്ല.
പ്രവാഹാപതിതം കര്മ സ്വമ് ഏവ ക്രിയതേ ഹി യത് । ജീവന്മുക്തസ്വഭാവോ ഽസാവ് അജീവന്മുക്തതാന്യഥാ
ഒഴുക്കിൽ വീണ പ്രവർത്തി സ്വയം നടക്കുന്നു. ഇത് ജീവന്മുക്തന്റെ സ്വഭാവമാണ്; അതല്ലെങ്കിൽ അജീവന്മുക്തന്റെ സ്വഭാവം വേറെയാണ്.
ഇദം കര്മ ത്യജാമീദമ് ആശ്രയാമീത്യ് അനിര്മലമ് । മൂഢസ്യ മനസോ രൂപം ജ്ഞമനസ് തു സമസ്ഥിതി
‘ഈ പ്രവർത്തി ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു, അതൊന്ന് ഞാൻ സ്വീകരിക്കുന്നു’ എന്നിങ്ങനെയുള്ള അശുദ്ധി ഭ്രമിതന്റെ മനസ്സിന്റെ രൂപമാണ്; ജ്ഞാനിയുടെ മനസ്സ് സമതയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രവാഹാപതിതം കാര്യം കുര്വന്തശ് ശാന്തചേതസഃ । ജീവന്മുക്താസ് സുഷുപ്തസ്ഥാസ് സ്ഫുരന്ത്യ് അര്ധപ്രബുദ്ധവത്
ഒഴുക്കിൽ വീണ പ്രവർത്തികൾ നിർമലമായ മനസ്സോടെ ചെയ്യുന്നവർ ജീവന്മുക്തരാണ്; അവർ ഗഹനനിദ്രയിൽ നിലകൊണ്ടിട്ടും അർദ്ധജാഗൃതരുപം പ്രകാശിക്കുന്നു.