ന ഹൃഷ്യതി സുഖേനാത്മാ ദുഃഖൈര് ഗ്ലായതി നാര്ജുന । ദൃഷദ്വച് ചേതനാത്മാപി ശരീരാന്തര്ഗതോ ഽപി സന്
സുഖം ലഭിച്ചാലും ആത്മാവ് ആനന്ദിക്കുന്നില്ല, ദു:ഖം അനുഭവിച്ചാലും വിഷമിക്കുന്നില്ല, അർജുനാ. ശരീരത്തിനകത്തുണ്ടായിരുന്നാലും, ജീവൻ പാറപോലെ അചഞ്ചലമാണ്.
ജഡം ചിത്താദി ദുഃഖസ്യ ഭാജനം ദേഹതാം ഗതമ് । ന ചൈതസ്മിന് ക്ഷതേ ക്ഷീണേ കിഞ്ചിദ് ഏവാത്മനഃ ക്ഷതമ്
മനസും ഇതരവുമൊക്കെ ജഡമാണ്, അവ ശരീരമായപ്പോൾ ദു:ഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നതിനു കാരണമാകുന്നു. എന്നാൽ ഇവയ്ക്ക് എന്തെങ്കിലും ദോഷം സംഭവിച്ചാലോ നശിച്ചാലോ ആത്മാവിന് ഒന്നും സംഭവിക്കില്ല.
ജഡം ദേഹാദി ദുഃഖാദേര് യദ് ഇദം ഭോക്ത്ര് ഇതി സ്ഥിതമ് । തന് മായാഭ്രമമ് ഏവാങ്ഗ വിദ്ധ്യ് അബോധവശോത്ഥിതമ്
ശരീരമോ മറ്റൊക്കെയോ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നവനാണെന്ന ധാരണ അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള മായാജാലം മാത്രമാണ്, പ്രിയനേ. ഇതെല്ലാം മായയുടെ കളിയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ന കിഞ്ചിദ് ഏവ ദേഹാദി ന ച ദുഃഖാദി വിദ്യതേ । ആത്മനോ യത് പൃഥഗ്ഭൂതം കിം കേനാതോ ഽനുഭൂയതേ
ശരീരമോ ദു:ഖം പോലുള്ളതൊന്നും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല. ആത്മാവിൽ നിന്ന് വേറിട്ടതായി കരുതുന്ന എന്തെങ്കിലും, അതെന്തുകൊണ്ടാണ് ആരാൽ അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നത്?
യദ് ഇദം കഥയാമ്യ് അത്ര തേനൈഷാ തേ വിനശ്യതി । ഭ്രാന്തിര് ദുരവബോധോത്ഥാ സമ്യഗ്ബോധേന ഭാരത
ഭാരതാ, ഞാൻ ഇവിടെ പറയുന്ന ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടാൽ, മനസ്സിലാക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ആ ഭ്രമം ശരിയായ അറിവിലൂടെ നശിക്കും.
യഥാ രജ്ജ്വാമ് അഹിഭയം ബോധാന് നശ്യത്യ് അബോധജമ് । തഥാ ദേഹാദി ദുഃഖാദി ബോധാന് നശ്യത്യ് അബോധജമ്
കയറിൽ പാമ്പ് കാണുന്ന ഭയം അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, അറിവ് വന്നാൽ അതു നശിക്കുന്നതുപോലെ, ശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ള ദു:ഖം പോലുള്ളതും അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, അറിവ് വന്നാൽ അതും നശിക്കും.
വിഷ്വഗ് വിശ്വമ് അജം ബ്രഹ്മ ന നശ്യതി ന ജായതേ । ഇതി സത്യം പരം വിദ്ധി ബോധഃ പരമ ഏഷ സഃ
സകലത്തിലും ജനിക്കാത്ത ബ്രഹ്മവും ഈ ലോകവും ഒരിക്കലും നശിക്കുകയോ ജനിക്കുകയോ ഇല്ല; ഇതാണ് പരമസത്യം, ഇതാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അറിവ്.
ബ്രഹ്മാര്ണവതരങ്ഗസ് ത്വം കിഞ്ചിദ് ഭൂത്വാ വിലീയസേ । ബ്രഹ്മാവര്തേ സ്ഫുരസ്യ് അദ്യ ബ്രഹ്മൈവാസി നിരാമയമ്
നീ ബ്രഹ്മസമുദ്രത്തിലെ ഒരു തിരയാണ്; ഒരു നിമിഷം എന്തോ ആയി നിലനിൽക്കുന്നു, പിന്നെ വീണ്ടും ലയിക്കുന്നു. ഇന്നിവിടെ നീ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ചുഴിയിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു; നീ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്, എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തൻ.
ജഗത് കാലഃ ക്രിയാ ദേശസ് ത്വമ് അഹം സൈനികാ ഇതി । ബ്രഹ്മണ്യ് ഏവം പരിസ്പന്ദോ നാത്ര സ്തസ് സദസത്ക്രമൌ
ലോകം, കാലം, പ്രവൃത്തികൾ, സ്ഥലം, നീയും ഞാനും സൈന്യങ്ങളും — ഇതെല്ലാം ബ്രഹ്മത്തിൽ നടക്കുന്ന ചലനങ്ങളാണ്; ഇവിടെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെയും അസത്യത്തിന്റെയും ക്രമമൊന്നുമില്ല.
ജഹി മാനം മദം ശോകം ഭയമ് ഈര്ഷ്യാം സുഖാസുഖേ । ദ്വൈതമ് ഏതദ് അസദ്രൂപമ് ഏകസ് സദ്രൂപവാന് ഭവ
അഹങ്കാരം, അഭിമാനം, ദു:ഖം, ഭയം, അസൂയ, സന്തോഷം, ദു:ഖം — ഇവയെല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കൂ; ഈ ഇരട്ടത്വം യാഥാർത്ഥ്യമല്ല — നീ ഏകത്വത്തിൽ നില്ക്കൂ, സത്യസ്വഭാവം കൈവരിക്കൂ.
പുരുഷാക്ഷൌഹിണീനാം ത്വം ക്ഷയേണാനുഭവാത്മനാ । ബ്രഹ്മണാ ബൃംഹിതം യുദ്ധം ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മമയം കുരു
നീ മനുഷ്യസൈന്യങ്ങളുടെ നാശം അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ, ബ്രഹ്മം വലിയതാക്കുന്ന ഈ യുദ്ധം ബ്രഹ്മം മാത്രം നിറഞ്ഞ യുദ്ധമാക്കൂ.
അസംവിദന് സുഖം ദുഃഖം ലാഭാലാഭൌ ജയാജയൌ । യുദ്ധബ്രഹ്മൈകതാം ഗച്ഛ ബ്രഹ്മാദിസ്തമ്ഭ ഭാരത
അറിയലില്ലാതെ സന്തോഷവും ദു:ഖവും, ലാഭവും നഷ്ടവും, ജയവും പരാജയവും — ഇതെല്ലാം വിട്ട്, ബ്രഹ്മം മുതൽ ഒരു പുല്ല് വരെ എല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന യുദ്ധബ്രഹ്മത്തിൽ ഏകത്വം നേടൂ, ഭാരത.
ലാഭാലാഭസമോ ഭൂത്വാ ഭൂത്വാ നൂനം നകിഞ്ചന । ജഡോ വാത ഇവ സ്പന്ദീ പ്രസൃതം കാര്യമ് ആചര
ലാഭം നഷ്ടം എന്നിങ്ങനെ സമമായി നോക്കി, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും സ്വന്തമില്ലാത്തവനായി, കാറ്റുപോലെ അനാസക്തനായി, ചെയ്യേണ്ടത് നിർബന്ധമായും നിർവഹിക്കണം.
യത് കരോഷി യദ് അശ്നാസി യജ് ജുഹോഷി ദദാസി യത് । യത് കരിഷ്യസി കൌന്തേയ തദ് ആത്മേതി സ്ഥിരോ ഭവ
നീ ചെയ്യുന്നതെന്തും, കഴിക്കുന്നതെന്തും, അർപ്പിക്കുന്നതോ കൊടുക്കുന്നതോ എന്തും, ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതെന്തും, എല്ലാം 'ഇത് ആത്മാവാണ്' എന്ന ചിന്തയോടെ ചെയ്യുക, അങ്ങനെ സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊള്ളുക.
യന്മയോ യോ ഭവത്യ് അന്തസ് സ തദ് ആപ്നോത്യ് അസംശയമ് । ബ്രഹ്മസത്യമ് അവാപ്തും ത്വം ബ്രഹ്മസത്യമയോ ഭവ
ആളിന്റെ ഉള്ളിൽ എന്ത് നിറയുന്നുവോ, അതാണ് അവൻ ഉറപ്പായി നേടുന്നത്. ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സത്യം അറിയാൻ, നീ ബ്രഹ്മസത്യത്തിൽ നിറഞ്ഞവനാകണം.
അനപേക്ഷ്യ ഫലം ബ്രഹ്മ ഭൂത്വാ ബ്രഹ്മേതി ഭാവിതമ് । ക്രിയതേ കേവലം കര്മ ബ്രഹ്മജ്ഞേന യഥാഗതമ്
ഫലം പ്രതീക്ഷിക്കാതെ, ബ്രഹ്മമായി, 'ഞാൻ ബ്രഹ്മമാണ്' എന്ന് ഭാവിച്ച്, ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവൻ ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങൾ സ്വാഭാവികമായി മാത്രം ചെയ്യുന്നു.
കര്മണ്യ് അകര്മ യഃ പശ്യത്യ് അകര്മണി ച കര്മ യഃ । സ ബുദ്ധിമാന് മനുഷ്യേഷു സ ചോക്തസ് സര്വകര്മകൃത്
പ്രവൃത്തിയില്ലാത്തതിലെയും പ്രവൃത്തിയുള്ളതിലെയും യഥാർത്ഥം തിരിച്ചറിയുന്നവൻ മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ജ്ഞാനിയാണെന്നും, എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ചെയ്തവനെന്നുമാണ് പറയുന്നത്.
മാ കര്മഫലഹേതുര് ഭൂര് മാ തേ സങ്ഗോ ഽസ്ത്വ് അകര്മണി । യോഗസ്ഥഃ കുരു കര്മാണി സങ്ഗം ത്യക്ത്വാ ധനഞ്ജയ
പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലത്തിൽ ആഗ്രഹം വെക്കരുത്, പ്രവൃത്തിയില്ലായ്മയോടും ബന്ധം പുലർത്തരുത്. യോഗത്തിൽ സ്ഥിരനായി, ബന്ധം ഉപേക്ഷിച്ച് പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുക, ധനഞ്ജയ.
കര്മാസക്തിമ് അനാശ്രിത്യ തഥാ നാശ്രിത്യ മൂഢതാമ് । നൈഷ്കര്മ്യമ് അപ്യ് അനാശ്രിത്യ സമസ് തിഷ്ഠ യഥാസ്ഥിതമ്
പ്രവൃത്തിയോടുള്ള ആസക്തിയെയും, അജ്ഞതയെയും, പ്രവൃത്തിയില്ലായ്മയെയും ആശ്രയിക്കാതെ, നീ സമത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുക.
ത്യക്ത്വാ കര്മഫലാസങ്ഗം നിത്യതൃപ്തോ നിരാശ്രയഃ । കര്മണ്യ് അഭിപ്രവൃത്തോ ഽപി നൈവ കിഞ്ചിത് കരോതി സഃ
പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലത്തിൽ ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച്, എപ്പോഴും തൃപ്തിയും സ്വതന്ത്രതയും ഉള്ളവൻ, പ്രവൃത്തിയിൽ ഏർപ്പെട്ടിട്ടും യാഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല.
ആസക്തിമ് ആഹുഃ കര്തൃത്വമ് അകര്തുര് അപി തദ് ഭവേത് । മൌര്ഖ്യേ സ്ഥിതേ ഹി മനസി തസ്മാന് മൌര്ഖ്യം പരിത്യജേത്
ബന്ധം എന്നത് തന്നെയാണ് ചെയ്യുന്നവനെന്ന ഭാവം; ചെയ്യാത്തവനിലും അതു വരാം. മനസ്സ് അജ്ഞാനത്തിൽ കുടുങ്ങിയാൽ അജ്ഞാനം വിട്ടുകളയണം.
പരം തജ്ജ്ഞത്വമ് ആശ്രിത്യ നിരാസക്തേര് മഹാത്മനഃ । സര്വകര്മരതസ്യാപി കര്തൃതോദേതി ന ക്വചിത്
ആ പരമജ്ഞാനം ആശ്രയിച്ച്, എല്ലാ പ്രവർത്തികളിലും ലയിച്ചിരുന്നാലും, ആശക്തിയില്ലാത്ത മഹാത്മാവിന് ചെയ്യുന്നതെന്ന ഭാവം ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകില്ല.
അകര്തൃത്വാദ് അഭോക്തൃത്വമ് അഭോക്തൃത്വാത് സമൈകതാ । സമൈകത്വാദ് അനന്തത്വം തതോ ബ്രഹ്മത്വമ് ആതതമ്
ചെയ്യുന്നവനല്ല എന്നതിൽ നിന്ന് അനുഭവിക്കുന്നവനല്ല എന്നതും, അതിൽ നിന്ന് ഏകതയും, ഏകതയിൽ നിന്ന് അനന്തതയും, അതിലൂടെ ബ്രഹ്മാവസ്ഥയും ലഭിക്കും.
നാനാതാമ് അലമ് ഉത്സൃജ്യ പരമാത്മൈകതാം ഗതഃ । കുര്വന് കാര്യമ് അകാര്യം ച നൈവ കര്താ ത്വമ് അര്ജുന
നാനാത്വം പൂർണ്ണമായി വിട്ട് പരമാത്മാവിന്റെ ഏകതയിൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, പ്രവർത്തനം ചെയ്യുമ്പോഴും ചെയ്യാതിരിക്കുമ്പോഴും നീ ചെയ്യുന്നവനല്ല, അർജുനാ.
യസ്യ സര്വേ സമാരമ്ഭാഃ കാമസങ്കല്പവര്ജിതാഃ । ജ്ഞാനാഗ്നിദഗ്ധകര്മാണം തമ് ആഹുഃ പണ്ഡിതം ബുധാഃ
ആശയും ആഗ്രഹവും ഇല്ലാതെ ഓരോ പ്രവർത്തിയും ചെയ്യുന്നവനും, ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ തന്റെ കര്മ്മങ്ങൾ കത്തിച്ചവനും, അത്തരം ആളെയാണ് ജ്ഞാനികൾ സത്യജ്ഞാനി എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
സമസ് സോമ്യസ് സ്ഥിരസ് സ്വസ്ഥശ് ശാന്തസ് സര്വാര്ഥനിസ്സ്പൃഹഃ । യസ് തിഷ്ഠതി സ സുവ്യഗ്രോ ഽപ്യ് അലമ് അവ്യഗ്രതാം ഗതഃ
സമഭാവമുള്ളവൻ, സൗമ്യനും സ്ഥിരനും മനസ്സിൽ സമാധാനവും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനും ആയവൻ, പുറത്തു എത്രയൊക്കെ അലമുറയുണ്ടായാലും, അങ്ങനെയുള്ളവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ അശാന്തിയില്ലാത്തവനാണ്.
നിര്ദ്വന്ദ്വോ നിത്യസത്ത്വസ്ഥോ നിര്യോഗക്ഷേമ ആത്മവാന് । യഥാപ്രാപ്താനുവര്തീ ച ഭവ ഭൂഷിതഭൂതലഃ
രണ്ടു വിരുദ്ധതകളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, എപ്പോഴും ശുദ്ധതയിൽ നിലകൊണ്ടു, ലഭിക്കുന്നതിലും നഷ്ടപ്പെടുന്നതിലും അർത്ഥമില്ലാതെ, ആത്മസംയമനം പുലർത്തി, ലഭിക്കുന്നതെന്താണെങ്കിലും അതുപോലെ സ്വീകരിച്ച് ജീവിക്കണം, ഭൂമിയെ അലങ്കരിക്കുന്നവനേ.
കര്മേന്ദ്രിയാണി സംയമ്യ യ ആസ്തേ മനസാ സ്മരന് । ഇന്ദ്രിയാര്ഥാന് വിമൂഢാത്മാ മിഥ്യാചാരസ് സ ഉച്യതേ
കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ചിട്ടും മനസ്സിൽ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളെ ഓർത്തിരിക്കുമ്പോൾ, അത്തരം ഭ്രമിതനായവൻ കപടാചാരിയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
യസ് ത്വ് ഇന്ദ്രിയാണി മനസാ നിയമ്യാരഭതേ ഽര്ജുന । കര്മേന്ദ്രിയൈഃ കര്മയോഗമ് അസക്തസ് സ വിശിഷ്യതേ
ആര്ജുനാ, മനസ്സുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, പ്രവൃത്തിയുടെ അവയവങ്ങളിലൂടെ പ്രവൃത്തിയുടെ യോഗം ആസ്വദിക്കാതെ ചെയ്യുന്നവനാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമൻ.
ആപൂര്യമാണം ത്വ് അചലപ്രതിഷ്ഠം സമുദ്രമ് ആപഃ പ്രവിശന്തി യദ്വത് । തദ്വത് കാമാ യം പ്രവിശന്തി സര്വേ സ ശാന്തിമ് ആപ്നോതി ന കാമകാമീ
പൂർത്തിയായി കൊണ്ടിരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലമായതുമായ സമുദ്രത്തിൽ ജലങ്ങൾ ഒഴുകി ചേരുന്നതുപോലെ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ശാന്തനായവനിൽ ലയിക്കും; ആഗ്രഹങ്ങൾക്കായി ആഗ്രഹിക്കുന്നവനിൽ അങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല.