പ്രതിബിമ്ബേഷ്വ് ഇവാദര്ശം സമം സാക്ഷിവദ് ആസ്ഥിതമ് । നശ്യത്സു ന വിനശ്യന്തം യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി
കണ്ണാടിയില് പ്രതിബിംബങ്ങള് എങ്ങനെ ഒരുപോലെ കാണപ്പെടുന്നുവോ, അവൊക്കെ ഇല്ലാതായാലും അതിലെ സാക്ഷിയെപ്പോലെ നിലനില്ക്കുന്ന അതിനെ, എല്ലാം നശിച്ചാലും നശിക്കാത്തതിനെ ആരെങ്കിലും കാണുന്നുവെങ്കില് അവന് യഥാര്ത്ഥത്തില് കാണുന്നവനാണ്.
ഇദം ചാഹമ് ഇദം ചാഹമ് ഇതീദം കഥ്യതേ മയാ । ഏവമ് ആത്മാസി സര്വാത്മാ മാമ് ഏവം വിദ്ധി പാണ്ഡവ
ഇതും ഞാനാണ്, അതും ഞാനാണ് എന്നിങ്ങനെ ഞാൻ പറയുന്നത്, ഈ വിധത്തില് ആത്മാവ് എല്ലായിടത്തും ഉള്ള ആത്മാവാണ്. പാണ്ഡവാ, എന്നെ ഇങ്ങനെ അറിയണം.
ഇമാസ് സര്വാഃ പ്രവര്തന്തേ സര്ഗപ്രലയവിക്രിയാഃ । ആത്മതന്തോശ് ചിതോ ഽന്തസ്സ്ഥാഃ പയസ്സ്പന്ദാ ഇവാമ്ബുധൌ
സൃഷ്ടിയും ലയവും മാറ്റങ്ങളും എല്ലാം ആത്മാവിന്റെ നൂലില്നിന്ന്, മനസ്സിനകത്ത് നിന്ന്, ജലത്തിലെ തരംഗങ്ങളെപ്പോലെ ഉദിക്കുന്നു.
യഥോപലത്വം ശൈലാനാം ദാരുത്വം ച മഹീരുഹാമ് । തരങ്ഗാണാം ജലത്വം ച പദാര്ഥാനാം തഥാത്മതാ
പാറകള്ക്ക് പാറയെന്ന സ്വഭാവം, വൃക്ഷങ്ങള്ക്ക് മരമെന്ന സ്വഭാവം, തരംഗങ്ങള്ക്ക് വെള്ളത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഉണ്ടെന്നതുപോലെ, എല്ലാ വസ്തുക്കള്ക്കും ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവം ഉണ്ട്.
സര്വഭൂതസ്ഥമ് ആത്മാനം സര്വഭൂതാനി ചാത്മനി । യഃ പശ്യതി തഥാത്മാനമ് അകര്താരം സ പശ്യതി
എല്ലാ ജീവികളിലും ആത്മാവിനെ കാണുകയും, എല്ലാ ജീവികളും ആത്മാവിനകത്താണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയും, അങ്ങനെ ആത്മാവിന് ചെയ്യാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ലെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നവൻ മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നത്.
നാനാകാരവികാരേഷു തരങ്ഗേഷു യഥാ പയഃ । കടകാദിഷു വാ ഹേമ ഭൂതേഷ്വ് ആത്മാ തഥാര്ജുന
നാനാവിധ രൂപങ്ങളിലുള്ള തിരമാലകളിൽ വെള്ളം എങ്ങനെ മാറ്റമില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്നു, കട്ടകം പോലുള്ള ആഭരണങ്ങളിൽ പൊന്നും അതുപോലെ തന്നെ, അർജുനാ, ജീവികളിൽ ആത്മാവും നിലകൊള്ളുന്നു.
നാനാതരങ്ഗവൃന്ദാനി യഥാ ലോലാനി വാരിണി । കടകാദീനി വാ ഹേമ്നി തഥാ ഭൂതാനി ചാത്മനി
വെള്ളത്തിൽ അനേകം ചഞ്ചലമായ തിരമാലകൾ എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു, പൊന്നിൽ കട്ടകാദി ആഭരണങ്ങൾ എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ ജീവികളും ആത്മാവിനകത്താണ്.
പദാര്ഥജാതം ഭൂതാദി ബൃഹദ് ബ്രഹ്മ ച ഭാരത । ഏകമ് ഏവാഖിലം വിദ്ധി പൃഥക്സ്ഥം ന മനാഗ് അപി
ഭാരതാ, എല്ലാ വസ്തുക്കളും, ഭൂതാദികളും, വിശാലമായ ബ്രഹ്മവും, ഇതെല്ലാം ഒന്നായ ഒന്നാണ്; ഒറ്റപ്പെട്ടതൊന്നുമില്ലെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം.
കിം തദ്ഭാവവികാരാണാം ഗമ്യമ് അസ്തി ജഗത്ത്രയേ । ക്വ തേ വാപി ജഗത് കിം വാ കിം മുധാ പരിമുഹ്യസി
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഈ ഭാവത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങൾക്ക് യാഥാർത്ഥ്യമായ ഒന്നുണ്ടോ? അവ എവിടെയാണ്, അല്ലെങ്കിൽ ലോകം എന്താണ്? നീ എന്തിനാണ് വെറുതെ ആശ്ചര്യപ്പെടുന്നത്?
ഇതി ശ്രുത്വാവഗമ്യാന്തര് ഭാവയിത്വാ സുനിശ്ചിതമ് । ജീവന്മുക്താശ് ചരന്തീഹ സന്തസ് സമരസാശയാഃ
ഇത് കേട്ട് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച് ഉറപ്പോടെ ഗ്രഹിച്ചവർ, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ സമത്വഭാവത്തോടെ ജീവിക്കുന്നവർ ഇവിടെയുണ്ട്.
നിര്മാനമോഹാ ജീതസങ്ഗദോഷാ അധ്യാത്മവിദ്യാ വിനിവൃത്തകാമാഃ । ദ്വന്ദ്വൈര് വിമുക്താസ് സുഖദുഃഖസഞ്ജ്ഞൈര് ഗച്ഛന്ത്യ് അമൂഢാഃ പദമ് അവ്യയം തത്
അഹങ്കാരവും മോഹവും വിട്ട്, ബന്ധങ്ങളുടെ ദോഷങ്ങൾ ജയിച്ച്, ആത്മാവിനെ അറിയുകയും, ആഗ്രഹങ്ങൾ വിട്ട്, സന്തോഷം-ദു:ഖം എന്ന ഇരട്ടവശങ്ങൾക്കപ്പുറം നിന്നു, അവിടെയെത്തുന്നവർ അവിടെയെത്തുന്നവർ അജ്ഞതയില്ലാതെ അക്ഷരമായ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
ഭൂയ ഏവ മഹാബാഹോ ശൃണു മേ പരമം വചഃ । യത് തേ ഽഹം പ്രീയമാണായ വക്ഷ്യാമി ഹിതകാമ്യയാ
വലിയ ഭുജശക്തിയുള്ളവനേ, ഞാൻ നിന്നെ സ്നേഹിച്ച് നിന്റെ ഭലത്തിനായി പറയുന്ന പരമമായ വാക്കുകൾ വീണ്ടും കേൾക്കു.
മാത്രാസ്പര്ശാസ് തു കൌന്തേയ ശീതോഷ്ണസുഖദുഃഖദാഃ । ആഗമാപായിനോ ഽനിത്യാസ് താംസ് തിതിക്ഷസ്വ ഭാരത
കൗന്തേയ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കു ലഭിക്കുന്ന സ്പർശം കൊണ്ടാണ് തണുപ്പ്, ചൂട്, സുഖം, ദുഃഖം എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നത്. അവ വരികയും പോകുകയും ചെയ്യുന്ന, സ്ഥിരതയില്ലാത്തവയാണ്. ഭാരത, അവയെ സഹിക്കണം.
തേ തു നൈകാത്മനശ് ചാന്യേ ക്വാതോ ദുഃഖം ക്വ വാ സുഖമ് । അനാദ്യന്തേ ഽനവയവേ കുതഃ പൂരണഖണ്ഡനേ
അവയ്ക്ക് ഒന്നായ സ്വഭാവമില്ലല്ലോ; എവിടെയാണ് ദുഃഖം, എവിടെയാണ് സുഖം? ആരംഭമോ അവസാനംമോ ഇല്ലാത്തതിലും ഭാഗങ്ങളില്ലാത്തതിലും എങ്ങനെയാണ് പൂർണ്ണതയോ വിഭജനമോ ഉണ്ടാകുന്നത്?
സംസ്ഥിതാ സ്പര്ശമാത്രാഖ്യാ കലാസ്മിന് പരമാത്മനി । അനന്തേ ഽസന്നിവേശാദൌ ഹേമ്നീവ കടകാദിതാ
ഈ സ്പർശമാത്രം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന അവസ്ഥകൾ പരമാത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അനന്തമായതിൽ, സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ, പൊന്നിൽനിന്നുള്ള ആഭരണങ്ങൾ പോലെയാണ് അവ.
യം ഹി ന വ്യഥയന്ത്യ് ഏതേ മാത്രാസ്പര്ശാ ഭ്രമാത്മകാഃ । സമദുഃഖസുഖോ ധീരസ് സോ ഽമൃതത്വായ കല്പതേ
ഈ ഇന്ദ്രിയസ്പർശങ്ങൾ ഭ്രമസ്വഭാവമുള്ളവയാണ്. അവയാൽ മനസ്സു കുലുങ്ങാത്തവനും സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ സമത്വം പുലർത്തുന്ന ധീരനും അമൃതതയ്ക്ക് യോഗ്യനാണ്.
സര്വത്വാദ് ആത്മനസ് ത്വ് ഏതേ ആഭാസാസ് സംസ്ഥിതാ ഇവ । അസദ്രൂപാസ് ത്വ് അസദ്രൂപം കഥം സോഢും ന ശക്യതേ
ആത്മാവ് എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനാലാണ് ഈ ഭാസങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നത്. എന്നാൽ ഇവ യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തതുകൊണ്ട്, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തത് മറ്റൊരു യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തതിനെ എങ്ങനെ സഹിക്കാനാകും?
മനാഗ് അപി ന വിദ്യേതേ സുഖദുഃഖേ അസര്വഗേ । സര്വത്വാദ് ആത്മതത്ത്വസ്യ സത്താ കഥമ് ഇവാനയോഃ
എല്ലായിടത്തും നിറയാത്തതിൽ സന്തോഷവും ദുഃഖവും ഒറ്റത്തവണ പോലും ഉണ്ടാകുന്നില്ല. ആത്മതത്ത്വം എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, ഈ രണ്ടിനും യാതൊരു സത്തയും എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം?
നാസതോ വിദ്യതേ ഭാവോ നാഭാവോ വിദ്യതേ സതഃ । നാസ്ത്യ് ഏവ സുഖദുഃഖാദി പരമാത്മാസ്തി സര്വഗഃ
യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തതിനു യാഥാർത്ഥ്യമെന്ന നിലയിൽ നിലനില്പില്ല, യാഥാർത്ഥ്യമുള്ളതിനു യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതെന്ന നിലയിൽ ഇല്ല. സന്തോഷം, ദുഃഖം മുതലായവ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല, എന്നാൽ പരമാത്മാവ് എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞ് നിലനിൽക്കുന്നു.
സത്ത്വാസത്ത്വമതീ ത്യക്ത്വൈവൈതയോര് ജഗദാത്മനോഃ । ത്യക്ത്വാ നകിഞ്ചിന് മധ്യം ച ശേഷേ ബദ്ധപദോ ഭവ
ലോകത്തെയും ആത്മാവിനെയും കുറിച്ച് സത്തയും അസത്തും എന്നിങ്ങനെ ഇരുവരെയും ഉപേക്ഷിച്ചുകൊൾക. ഈ രണ്ടും ഇടയിലുള്ളതും വിട്ട്, ശേഷിക്കുന്നതിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കൂ.
ന ഹൃഷ്യതി സുഖേനാത്മാ ദുഃഖൈര് ഗ്ലായതി നാര്ജുന । ദൃഷദ്വച് ചേതനാത്മാപി ശരീരാന്തര്ഗതോ ഽപി സന്
സുഖം ലഭിച്ചാലും ആത്മാവ് ആനന്ദിക്കുന്നില്ല, ദു:ഖം അനുഭവിച്ചാലും വിഷമിക്കുന്നില്ല, അർജുനാ. ശരീരത്തിനകത്തുണ്ടായിരുന്നാലും, ജീവൻ പാറപോലെ അചഞ്ചലമാണ്.
ജഡം ചിത്താദി ദുഃഖസ്യ ഭാജനം ദേഹതാം ഗതമ് । ന ചൈതസ്മിന് ക്ഷതേ ക്ഷീണേ കിഞ്ചിദ് ഏവാത്മനഃ ക്ഷതമ്
മനസും ഇതരവുമൊക്കെ ജഡമാണ്, അവ ശരീരമായപ്പോൾ ദു:ഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നതിനു കാരണമാകുന്നു. എന്നാൽ ഇവയ്ക്ക് എന്തെങ്കിലും ദോഷം സംഭവിച്ചാലോ നശിച്ചാലോ ആത്മാവിന് ഒന്നും സംഭവിക്കില്ല.
ജഡം ദേഹാദി ദുഃഖാദേര് യദ് ഇദം ഭോക്ത്ര് ഇതി സ്ഥിതമ് । തന് മായാഭ്രമമ് ഏവാങ്ഗ വിദ്ധ്യ് അബോധവശോത്ഥിതമ്
ശരീരമോ മറ്റൊക്കെയോ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നവനാണെന്ന ധാരണ അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള മായാജാലം മാത്രമാണ്, പ്രിയനേ. ഇതെല്ലാം മായയുടെ കളിയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ന കിഞ്ചിദ് ഏവ ദേഹാദി ന ച ദുഃഖാദി വിദ്യതേ । ആത്മനോ യത് പൃഥഗ്ഭൂതം കിം കേനാതോ ഽനുഭൂയതേ
ശരീരമോ ദു:ഖം പോലുള്ളതൊന്നും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല. ആത്മാവിൽ നിന്ന് വേറിട്ടതായി കരുതുന്ന എന്തെങ്കിലും, അതെന്തുകൊണ്ടാണ് ആരാൽ അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നത്?
യദ് ഇദം കഥയാമ്യ് അത്ര തേനൈഷാ തേ വിനശ്യതി । ഭ്രാന്തിര് ദുരവബോധോത്ഥാ സമ്യഗ്ബോധേന ഭാരത
ഭാരതാ, ഞാൻ ഇവിടെ പറയുന്ന ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടാൽ, മനസ്സിലാക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ആ ഭ്രമം ശരിയായ അറിവിലൂടെ നശിക്കും.
യഥാ രജ്ജ്വാമ് അഹിഭയം ബോധാന് നശ്യത്യ് അബോധജമ് । തഥാ ദേഹാദി ദുഃഖാദി ബോധാന് നശ്യത്യ് അബോധജമ്
കയറിൽ പാമ്പ് കാണുന്ന ഭയം അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, അറിവ് വന്നാൽ അതു നശിക്കുന്നതുപോലെ, ശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ള ദു:ഖം പോലുള്ളതും അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, അറിവ് വന്നാൽ അതും നശിക്കും.
വിഷ്വഗ് വിശ്വമ് അജം ബ്രഹ്മ ന നശ്യതി ന ജായതേ । ഇതി സത്യം പരം വിദ്ധി ബോധഃ പരമ ഏഷ സഃ
സകലത്തിലും ജനിക്കാത്ത ബ്രഹ്മവും ഈ ലോകവും ഒരിക്കലും നശിക്കുകയോ ജനിക്കുകയോ ഇല്ല; ഇതാണ് പരമസത്യം, ഇതാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അറിവ്.
ബ്രഹ്മാര്ണവതരങ്ഗസ് ത്വം കിഞ്ചിദ് ഭൂത്വാ വിലീയസേ । ബ്രഹ്മാവര്തേ സ്ഫുരസ്യ് അദ്യ ബ്രഹ്മൈവാസി നിരാമയമ്
നീ ബ്രഹ്മസമുദ്രത്തിലെ ഒരു തിരയാണ്; ഒരു നിമിഷം എന്തോ ആയി നിലനിൽക്കുന്നു, പിന്നെ വീണ്ടും ലയിക്കുന്നു. ഇന്നിവിടെ നീ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ചുഴിയിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു; നീ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്, എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തൻ.
ജഗത് കാലഃ ക്രിയാ ദേശസ് ത്വമ് അഹം സൈനികാ ഇതി । ബ്രഹ്മണ്യ് ഏവം പരിസ്പന്ദോ നാത്ര സ്തസ് സദസത്ക്രമൌ
ലോകം, കാലം, പ്രവൃത്തികൾ, സ്ഥലം, നീയും ഞാനും സൈന്യങ്ങളും — ഇതെല്ലാം ബ്രഹ്മത്തിൽ നടക്കുന്ന ചലനങ്ങളാണ്; ഇവിടെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെയും അസത്യത്തിന്റെയും ക്രമമൊന്നുമില്ല.
ജഹി മാനം മദം ശോകം ഭയമ് ഈര്ഷ്യാം സുഖാസുഖേ । ദ്വൈതമ് ഏതദ് അസദ്രൂപമ് ഏകസ് സദ്രൂപവാന് ഭവ
അഹങ്കാരം, അഭിമാനം, ദു:ഖം, ഭയം, അസൂയ, സന്തോഷം, ദു:ഖം — ഇവയെല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കൂ; ഈ ഇരട്ടത്വം യാഥാർത്ഥ്യമല്ല — നീ ഏകത്വത്തിൽ നില്ക്കൂ, സത്യസ്വഭാവം കൈവരിക്കൂ.