ത്രൈലോക്യചേതസാമ് അന്തര് ആലോകോ യഃ പ്രകാശജഃ । അനുഭൂതിമ് ഉപാരൂഢസ് സോ ഽയമ് ആത്മേതി നിശ്ചയഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ മനസ്സുകളിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്ന ആന്തരിക പ്രകാശം, പൂർണ്ണമായി അനുഭവപ്പെടുമ്പോൾ, അതാണ് ആത്മാവ് എന്നത് ഉറപ്പാണ്.
ത്രൈലോക്യപയസാമ് അന്തര് യോ രസാനുഭവസ് സ്ഥിതഃ । ഗവ്യാനാമ് അബ്ധിജാനാം ച സോ ഽയമ് ആത്മാസ്മി ഭാരത
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ ജലങ്ങളിൽ, പശുക്കളിൽ, സമുദ്രത്തിൽ ജനിച്ചവരിൽ ഉള്ള സാരമായ അനുഭവത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവൻ, ഭരതാ, അതാണ് ആത്മാവ്; ഞാനും അതാണ്.
അന്തസ് സര്വശരീരാണാം യസ് സൂക്ഷ്മോ ഽനുഭവസ് സ ച । മുക്തോ ഽനുഭവനീയേന സോ ഽയമ് ആത്മാസ്മി സര്വഗഃ
എല്ലാ ശരീരങ്ങളുടെയും ഉള്ളിലുമുള്ള അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായ അനുഭവം, അനുഭവപ്പെടുന്നതിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായത് — ആ സകലവ്യാപിയായ ആത്മാവാണ് ഞാൻ.
സമഗ്രപയസാമ് അന്തര് യഥാ ഘൃതമ് അവസ്ഥിതമ് । തഥാ സര്വപദാര്ഥാനാം ദേഹാനാം ച സ്ഥിതഃ പരഃ
എല്ലാ തരത്തിലുള്ള പാൽക്കുള്ളിൽ എങ്ങനെ നെയ്യ് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ സകല വസ്തുക്കളിലും ശരീരങ്ങളിലും പരമാത്മാവ് നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്വാമ്ഭോനിധിരത്നാനാം സബാഹ്യാഭ്യന്തരേ യഥാ । തേജസ് തഥാസ്മി ദേഹാനാമ് അസംസ്ഥിത ഇവ സ്ഥിതഃ
സമുദ്രത്തിലെ രത്നങ്ങളിൽ അഗ്നി പുറത്തും ഉള്ളിലുമുണ്ടായിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഞാൻ ശരീരങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു — നിലയില്ലാത്തവനായി തോന്നുമ്പോഴും സത്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനായി.
യഥാ കുമ്ഭസഹസ്രാണാം സബാഹ്യാഭ്യന്തരേ നഭഃ । ജഗത്ത്രയശരീരാണാം തഥാത്മാഹമ് അവസ്ഥിതഃ
ആയിരക്കണക്കിന് കുഴികളിൽ ആകാശം പുറത്തും ഉള്ളിലുമുണ്ടായിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഞാൻ — ആത്മാവ് — മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ എല്ലാ ശരീരങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്നു.
മുക്താഫലശതൌഘാനാം തന്തുഃ പ്രോതവപുര് യഥാ । തഥാഹം ദേഹലക്ഷാണാം സ്ഥിത ആത്മാസ്മ്യ് അലക്ഷിതഃ
എങ്ങനെ നൂലിരുത്തിയ ഒരു തന്തു അനവധി മുത്തുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഒളിഞ്ഞ് നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ ഞാൻ, ആത്മാവ്, അനേകം ശരീരങ്ങളിൽ ഒളിഞ്ഞ് നിലകൊള്ളുന്നു.
ബ്രഹ്മാദൌ തൃണപര്യന്തേ പദാര്ഥനികുരുമ്ബകേ । സത്താസാമാന്യമ് ഏതദ് യത് തമ് ആത്മാനമ് അജം വിദുഃ
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു പുല്ല് വരെ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉള്ളതിൽ, എല്ലാറ്റിനും ഒരുപോലെയുള്ള അതിന്റെ സാരമായത്, ജനനം ഇല്ലാത്ത ആത്മാവാണ് എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
തദ് ഈഷത്സ്ഫുരിതാകാരം ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മൈവ തിഷ്ഠതി । അഹന്താദി ജഗത്താദി ക്രമേണ ഭ്രമകാരിണാ
അൽപം ചലനം കാണിക്കുന്ന ആ ബ്രഹ്മം മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു; 'ഞാൻ' എന്ന ബോധവും ലോകം എന്ന ബോധവും ക്രമമായി ഉണ്ടാക്കി, അതാണ് ഭ്രമം സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.
ആത്മൈവേദം ജഗദ്രൂപം ഹന്യതേ ഹന്തി ചാത്ര കിമ് । ശുഭാശുഭൈര് ജഗദ്ദുഃഖൈഃ കിമ് അസ്യാര്ജുന ലിപ്യതേ
ഈ ലോകം ആത്മാവിന്റെ രൂപം മാത്രമാണ്; ഇവിടെ നശിപ്പിക്കുന്നത് ആരാണ്, നശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത് എന്താണ്? ലോകത്തിലെ സുഖദു:ഖങ്ങൾ കൊണ്ട്, അർജുനാ, അതിന് എങ്ങനെ മക്കളാകാം?
പ്രതിബിമ്ബേഷ്വ് ഇവാദര്ശം സമം സാക്ഷിവദ് ആസ്ഥിതമ് । നശ്യത്സു ന വിനശ്യന്തം യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി
കണ്ണാടിയില് പ്രതിബിംബങ്ങള് എങ്ങനെ ഒരുപോലെ കാണപ്പെടുന്നുവോ, അവൊക്കെ ഇല്ലാതായാലും അതിലെ സാക്ഷിയെപ്പോലെ നിലനില്ക്കുന്ന അതിനെ, എല്ലാം നശിച്ചാലും നശിക്കാത്തതിനെ ആരെങ്കിലും കാണുന്നുവെങ്കില് അവന് യഥാര്ത്ഥത്തില് കാണുന്നവനാണ്.
ഇദം ചാഹമ് ഇദം ചാഹമ് ഇതീദം കഥ്യതേ മയാ । ഏവമ് ആത്മാസി സര്വാത്മാ മാമ് ഏവം വിദ്ധി പാണ്ഡവ
ഇതും ഞാനാണ്, അതും ഞാനാണ് എന്നിങ്ങനെ ഞാൻ പറയുന്നത്, ഈ വിധത്തില് ആത്മാവ് എല്ലായിടത്തും ഉള്ള ആത്മാവാണ്. പാണ്ഡവാ, എന്നെ ഇങ്ങനെ അറിയണം.
ഇമാസ് സര്വാഃ പ്രവര്തന്തേ സര്ഗപ്രലയവിക്രിയാഃ । ആത്മതന്തോശ് ചിതോ ഽന്തസ്സ്ഥാഃ പയസ്സ്പന്ദാ ഇവാമ്ബുധൌ
സൃഷ്ടിയും ലയവും മാറ്റങ്ങളും എല്ലാം ആത്മാവിന്റെ നൂലില്നിന്ന്, മനസ്സിനകത്ത് നിന്ന്, ജലത്തിലെ തരംഗങ്ങളെപ്പോലെ ഉദിക്കുന്നു.
യഥോപലത്വം ശൈലാനാം ദാരുത്വം ച മഹീരുഹാമ് । തരങ്ഗാണാം ജലത്വം ച പദാര്ഥാനാം തഥാത്മതാ
പാറകള്ക്ക് പാറയെന്ന സ്വഭാവം, വൃക്ഷങ്ങള്ക്ക് മരമെന്ന സ്വഭാവം, തരംഗങ്ങള്ക്ക് വെള്ളത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഉണ്ടെന്നതുപോലെ, എല്ലാ വസ്തുക്കള്ക്കും ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവം ഉണ്ട്.
സര്വഭൂതസ്ഥമ് ആത്മാനം സര്വഭൂതാനി ചാത്മനി । യഃ പശ്യതി തഥാത്മാനമ് അകര്താരം സ പശ്യതി
എല്ലാ ജീവികളിലും ആത്മാവിനെ കാണുകയും, എല്ലാ ജീവികളും ആത്മാവിനകത്താണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയും, അങ്ങനെ ആത്മാവിന് ചെയ്യാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ലെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നവൻ മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നത്.
നാനാകാരവികാരേഷു തരങ്ഗേഷു യഥാ പയഃ । കടകാദിഷു വാ ഹേമ ഭൂതേഷ്വ് ആത്മാ തഥാര്ജുന
നാനാവിധ രൂപങ്ങളിലുള്ള തിരമാലകളിൽ വെള്ളം എങ്ങനെ മാറ്റമില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്നു, കട്ടകം പോലുള്ള ആഭരണങ്ങളിൽ പൊന്നും അതുപോലെ തന്നെ, അർജുനാ, ജീവികളിൽ ആത്മാവും നിലകൊള്ളുന്നു.
നാനാതരങ്ഗവൃന്ദാനി യഥാ ലോലാനി വാരിണി । കടകാദീനി വാ ഹേമ്നി തഥാ ഭൂതാനി ചാത്മനി
വെള്ളത്തിൽ അനേകം ചഞ്ചലമായ തിരമാലകൾ എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു, പൊന്നിൽ കട്ടകാദി ആഭരണങ്ങൾ എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ ജീവികളും ആത്മാവിനകത്താണ്.
പദാര്ഥജാതം ഭൂതാദി ബൃഹദ് ബ്രഹ്മ ച ഭാരത । ഏകമ് ഏവാഖിലം വിദ്ധി പൃഥക്സ്ഥം ന മനാഗ് അപി
ഭാരതാ, എല്ലാ വസ്തുക്കളും, ഭൂതാദികളും, വിശാലമായ ബ്രഹ്മവും, ഇതെല്ലാം ഒന്നായ ഒന്നാണ്; ഒറ്റപ്പെട്ടതൊന്നുമില്ലെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം.
കിം തദ്ഭാവവികാരാണാം ഗമ്യമ് അസ്തി ജഗത്ത്രയേ । ക്വ തേ വാപി ജഗത് കിം വാ കിം മുധാ പരിമുഹ്യസി
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഈ ഭാവത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങൾക്ക് യാഥാർത്ഥ്യമായ ഒന്നുണ്ടോ? അവ എവിടെയാണ്, അല്ലെങ്കിൽ ലോകം എന്താണ്? നീ എന്തിനാണ് വെറുതെ ആശ്ചര്യപ്പെടുന്നത്?
ഇതി ശ്രുത്വാവഗമ്യാന്തര് ഭാവയിത്വാ സുനിശ്ചിതമ് । ജീവന്മുക്താശ് ചരന്തീഹ സന്തസ് സമരസാശയാഃ
ഇത് കേട്ട് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച് ഉറപ്പോടെ ഗ്രഹിച്ചവർ, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ സമത്വഭാവത്തോടെ ജീവിക്കുന്നവർ ഇവിടെയുണ്ട്.
നിര്മാനമോഹാ ജീതസങ്ഗദോഷാ അധ്യാത്മവിദ്യാ വിനിവൃത്തകാമാഃ । ദ്വന്ദ്വൈര് വിമുക്താസ് സുഖദുഃഖസഞ്ജ്ഞൈര് ഗച്ഛന്ത്യ് അമൂഢാഃ പദമ് അവ്യയം തത്
അഹങ്കാരവും മോഹവും വിട്ട്, ബന്ധങ്ങളുടെ ദോഷങ്ങൾ ജയിച്ച്, ആത്മാവിനെ അറിയുകയും, ആഗ്രഹങ്ങൾ വിട്ട്, സന്തോഷം-ദു:ഖം എന്ന ഇരട്ടവശങ്ങൾക്കപ്പുറം നിന്നു, അവിടെയെത്തുന്നവർ അവിടെയെത്തുന്നവർ അജ്ഞതയില്ലാതെ അക്ഷരമായ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
ഭൂയ ഏവ മഹാബാഹോ ശൃണു മേ പരമം വചഃ । യത് തേ ഽഹം പ്രീയമാണായ വക്ഷ്യാമി ഹിതകാമ്യയാ
വലിയ ഭുജശക്തിയുള്ളവനേ, ഞാൻ നിന്നെ സ്നേഹിച്ച് നിന്റെ ഭലത്തിനായി പറയുന്ന പരമമായ വാക്കുകൾ വീണ്ടും കേൾക്കു.
മാത്രാസ്പര്ശാസ് തു കൌന്തേയ ശീതോഷ്ണസുഖദുഃഖദാഃ । ആഗമാപായിനോ ഽനിത്യാസ് താംസ് തിതിക്ഷസ്വ ഭാരത
കൗന്തേയ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കു ലഭിക്കുന്ന സ്പർശം കൊണ്ടാണ് തണുപ്പ്, ചൂട്, സുഖം, ദുഃഖം എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നത്. അവ വരികയും പോകുകയും ചെയ്യുന്ന, സ്ഥിരതയില്ലാത്തവയാണ്. ഭാരത, അവയെ സഹിക്കണം.
തേ തു നൈകാത്മനശ് ചാന്യേ ക്വാതോ ദുഃഖം ക്വ വാ സുഖമ് । അനാദ്യന്തേ ഽനവയവേ കുതഃ പൂരണഖണ്ഡനേ
അവയ്ക്ക് ഒന്നായ സ്വഭാവമില്ലല്ലോ; എവിടെയാണ് ദുഃഖം, എവിടെയാണ് സുഖം? ആരംഭമോ അവസാനംമോ ഇല്ലാത്തതിലും ഭാഗങ്ങളില്ലാത്തതിലും എങ്ങനെയാണ് പൂർണ്ണതയോ വിഭജനമോ ഉണ്ടാകുന്നത്?
സംസ്ഥിതാ സ്പര്ശമാത്രാഖ്യാ കലാസ്മിന് പരമാത്മനി । അനന്തേ ഽസന്നിവേശാദൌ ഹേമ്നീവ കടകാദിതാ
ഈ സ്പർശമാത്രം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന അവസ്ഥകൾ പരമാത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അനന്തമായതിൽ, സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ, പൊന്നിൽനിന്നുള്ള ആഭരണങ്ങൾ പോലെയാണ് അവ.
യം ഹി ന വ്യഥയന്ത്യ് ഏതേ മാത്രാസ്പര്ശാ ഭ്രമാത്മകാഃ । സമദുഃഖസുഖോ ധീരസ് സോ ഽമൃതത്വായ കല്പതേ
ഈ ഇന്ദ്രിയസ്പർശങ്ങൾ ഭ്രമസ്വഭാവമുള്ളവയാണ്. അവയാൽ മനസ്സു കുലുങ്ങാത്തവനും സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ സമത്വം പുലർത്തുന്ന ധീരനും അമൃതതയ്ക്ക് യോഗ്യനാണ്.
സര്വത്വാദ് ആത്മനസ് ത്വ് ഏതേ ആഭാസാസ് സംസ്ഥിതാ ഇവ । അസദ്രൂപാസ് ത്വ് അസദ്രൂപം കഥം സോഢും ന ശക്യതേ
ആത്മാവ് എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനാലാണ് ഈ ഭാസങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നത്. എന്നാൽ ഇവ യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തതുകൊണ്ട്, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തത് മറ്റൊരു യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തതിനെ എങ്ങനെ സഹിക്കാനാകും?
മനാഗ് അപി ന വിദ്യേതേ സുഖദുഃഖേ അസര്വഗേ । സര്വത്വാദ് ആത്മതത്ത്വസ്യ സത്താ കഥമ് ഇവാനയോഃ
എല്ലായിടത്തും നിറയാത്തതിൽ സന്തോഷവും ദുഃഖവും ഒറ്റത്തവണ പോലും ഉണ്ടാകുന്നില്ല. ആത്മതത്ത്വം എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, ഈ രണ്ടിനും യാതൊരു സത്തയും എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം?
നാസതോ വിദ്യതേ ഭാവോ നാഭാവോ വിദ്യതേ സതഃ । നാസ്ത്യ് ഏവ സുഖദുഃഖാദി പരമാത്മാസ്തി സര്വഗഃ
യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തതിനു യാഥാർത്ഥ്യമെന്ന നിലയിൽ നിലനില്പില്ല, യാഥാർത്ഥ്യമുള്ളതിനു യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതെന്ന നിലയിൽ ഇല്ല. സന്തോഷം, ദുഃഖം മുതലായവ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല, എന്നാൽ പരമാത്മാവ് എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞ് നിലനിൽക്കുന്നു.
സത്ത്വാസത്ത്വമതീ ത്യക്ത്വൈവൈതയോര് ജഗദാത്മനോഃ । ത്യക്ത്വാ നകിഞ്ചിന് മധ്യം ച ശേഷേ ബദ്ധപദോ ഭവ
ലോകത്തെയും ആത്മാവിനെയും കുറിച്ച് സത്തയും അസത്തും എന്നിങ്ങനെ ഇരുവരെയും ഉപേക്ഷിച്ചുകൊൾക. ഈ രണ്ടും ഇടയിലുള്ളതും വിട്ട്, ശേഷിക്കുന്നതിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കൂ.