സാമാന്യം പരമം ചൈവ ദ്വേ രൂപേ വിദ്ധി മേ ഽനഘ । പാണ്യാദിയുക്തം സാമാന്യം ശങ്ഖചക്രഗദാധരമ്
പാപമില്ലാത്തവനേ, എനിക്ക് രണ്ട് രൂപങ്ങളുണ്ട് എന്ന് നീ അറിയണം: സാധാരണവും പരമവും. കൈകളും മറ്റ് അവയവങ്ങളും ഉള്ളത് സാധാരണരൂപമാണ്; അതിൽ ശംഖും ചക്രവും ഗദയും കൈവശമുണ്ട്.
പരം രൂപമ് അനാദ്യന്തം യന് മമൈകമ് അനാമയമ് । ബ്രഹ്മാത്മപരമാത്മാദിശബ്ദൈര് ഏതദ് ഉദീര്യതേ
എന്റെ പരമരൂപം ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്തതും, ഏകതയും ദു:ഖരഹിതവുമാണ്. അതിനെ ബ്രഹ്മം, ആത്മാവ്, പരമാത്മാവ് തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ വിളിക്കാറുണ്ട്.
യാവദ് അപ്രതിബുദ്ധസ് ത്വമ് അനാത്മജ്ഞതയാ സ്ഥിതഃ । താവച് ചതുര്ഭുജാകാരദേവപൂജാപരോ ഭവ
നീ ആത്മജ്ഞാനം ലഭിക്കാതെ അജ്ഞാനത്തിൽ കഴിയുന്നിടത്തോളം, നാലു കൈകളുള്ള ദൈവത്തെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കണം.
തത്ക്രമാത് സമ്പ്രബുദ്ധസ് ത്വം തതോ ജ്ഞാസ്യസി തത് പരമ് । മമ രൂപമ് അനാദ്യന്തം യേന ഭൂയോ ന ജായസേ
പിന്നീട് നീ ക്രമേണ ഉണരുമ്പോൾ, ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത എന്റെ ആ പരമരൂപം നീ അറിയും; അതിലൂടെ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല.
യദി വാ വേദ്യവിജ്ഞാതോ ഭവാംസ് തദ് അരിമര്ദന । തം മമാത്മാനമ് ആത്മാനമ് ആത്മനശ് ചാശു സംശ്രയ
ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, നീ അറിയേണ്ടതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ടെങ്കില്, എന്റെ ആത്മാവായ, നിന്റെ ആത്മാവിന്റെ ആത്മാവായ അതില് ഉടനെ ആശ്രയം തേടണം.
ഇദം ചാഹമ് ഇദം ചാഹമ് ഇതി യത് പ്രവദാമ്യ് അഹമ് । തദ് ഏതദ് ആത്മതത്ത്വം തന് മുഹുര് വ്യപദിശാമ്യ് അലമ്
ഞാന് പറയുന്ന 'ഇത് ഞാനാണ്, ഇത് ഞാനാണ്' എന്നത് ആത്മാവിന്റെ സാരമാണ്; അതാണ് ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, അതുകൊണ്ട് മതിയാകും.
മന്യേ സാധോ പ്രബുദ്ധോ ഽസി പദേ വിശ്രാന്തവാന് അസി । സങ്കല്പൈര് അവമുക്തോ ഽസി സത്യൈകാത്മമയോ ഭവ
സദ്ഗുണശാലിയായവനേ, നീ ഉണർന്നവനാണെന്ന് ഞാന് വിശ്വസിക്കുന്നു; നീ പരമാവസ്ഥയില് വിശ്രമം കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു, എല്ലാ ഭാവനകളില് നിന്നും മോചിതനാണ് നീ, സത്യമായ ഏകാത്മാവിലാണ് നീ നിലകൊള്ളുന്നത്.
സര്വഭൂതസ്ഥമ് ആത്മാനം സര്വഭൂതാനി ചാത്മനി । പശ്യ ത്വം യോഗയുക്താത്മാ സര്വത്ര സമദര്ശനഃ
എല്ലാ ജീവികളിലും ആത്മാവിനെ കാണുകയും, എല്ലാ ജീവികളും ആത്മാവിനകത്താണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്യുക; യോഗത്തില് മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി, എല്ലായിടത്തും സമദർശനം പുലർത്തണം.
സര്വഭൂതസ്ഥമ് ആത്മാനം യോ ഭജത്യ് ഐക്യമ് ആസ്ഥിതഃ । സര്വഥാ വര്തമാനോ ഽപി ന സ ഭൂയോ ഽഭിജായതേ
എല്ലാ ജീവികളിലും നിലനിൽക്കുന്ന ആത്മാവിനെ ഒരുമയോടെ ആരാധിക്കുന്നവൻ, എങ്ങിനെയായാലും ജീവിച്ചാലും, വീണ്ടും ജനിക്കേണ്ടി വരില്ല.
ഏകത്വം സര്വശബ്ദാര്ഥ ഏകശബ്ദാര്ഥ ആത്മതാ । ആത്മാപി ച ന സന് നാസദ് ഗതോ യസ്യാശു തത് സ സത്
എല്ലാ വാക്കുകളുടെ അർത്ഥം ഒരുമയാണ്; 'ഒന്ന്' എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം ആത്മാവാണ്; ആത്മാവ് neither ഉണ്ട് nor ഇല്ല എന്നതല്ല—ആ സത്യം ആരെങ്കിലും ഉടൻ അറിയുകയാണെങ്കിൽ, അതാണ് സത്യം.
ത്രൈലോക്യചേതസാമ് അന്തര് ആലോകോ യഃ പ്രകാശജഃ । അനുഭൂതിമ് ഉപാരൂഢസ് സോ ഽയമ് ആത്മേതി നിശ്ചയഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ മനസ്സുകളിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്ന ആന്തരിക പ്രകാശം, പൂർണ്ണമായി അനുഭവപ്പെടുമ്പോൾ, അതാണ് ആത്മാവ് എന്നത് ഉറപ്പാണ്.
ത്രൈലോക്യപയസാമ് അന്തര് യോ രസാനുഭവസ് സ്ഥിതഃ । ഗവ്യാനാമ് അബ്ധിജാനാം ച സോ ഽയമ് ആത്മാസ്മി ഭാരത
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ ജലങ്ങളിൽ, പശുക്കളിൽ, സമുദ്രത്തിൽ ജനിച്ചവരിൽ ഉള്ള സാരമായ അനുഭവത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവൻ, ഭരതാ, അതാണ് ആത്മാവ്; ഞാനും അതാണ്.
അന്തസ് സര്വശരീരാണാം യസ് സൂക്ഷ്മോ ഽനുഭവസ് സ ച । മുക്തോ ഽനുഭവനീയേന സോ ഽയമ് ആത്മാസ്മി സര്വഗഃ
എല്ലാ ശരീരങ്ങളുടെയും ഉള്ളിലുമുള്ള അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായ അനുഭവം, അനുഭവപ്പെടുന്നതിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായത് — ആ സകലവ്യാപിയായ ആത്മാവാണ് ഞാൻ.
സമഗ്രപയസാമ് അന്തര് യഥാ ഘൃതമ് അവസ്ഥിതമ് । തഥാ സര്വപദാര്ഥാനാം ദേഹാനാം ച സ്ഥിതഃ പരഃ
എല്ലാ തരത്തിലുള്ള പാൽക്കുള്ളിൽ എങ്ങനെ നെയ്യ് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ സകല വസ്തുക്കളിലും ശരീരങ്ങളിലും പരമാത്മാവ് നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്വാമ്ഭോനിധിരത്നാനാം സബാഹ്യാഭ്യന്തരേ യഥാ । തേജസ് തഥാസ്മി ദേഹാനാമ് അസംസ്ഥിത ഇവ സ്ഥിതഃ
സമുദ്രത്തിലെ രത്നങ്ങളിൽ അഗ്നി പുറത്തും ഉള്ളിലുമുണ്ടായിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഞാൻ ശരീരങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു — നിലയില്ലാത്തവനായി തോന്നുമ്പോഴും സത്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനായി.
യഥാ കുമ്ഭസഹസ്രാണാം സബാഹ്യാഭ്യന്തരേ നഭഃ । ജഗത്ത്രയശരീരാണാം തഥാത്മാഹമ് അവസ്ഥിതഃ
ആയിരക്കണക്കിന് കുഴികളിൽ ആകാശം പുറത്തും ഉള്ളിലുമുണ്ടായിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഞാൻ — ആത്മാവ് — മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ എല്ലാ ശരീരങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്നു.
മുക്താഫലശതൌഘാനാം തന്തുഃ പ്രോതവപുര് യഥാ । തഥാഹം ദേഹലക്ഷാണാം സ്ഥിത ആത്മാസ്മ്യ് അലക്ഷിതഃ
എങ്ങനെ നൂലിരുത്തിയ ഒരു തന്തു അനവധി മുത്തുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഒളിഞ്ഞ് നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ ഞാൻ, ആത്മാവ്, അനേകം ശരീരങ്ങളിൽ ഒളിഞ്ഞ് നിലകൊള്ളുന്നു.
ബ്രഹ്മാദൌ തൃണപര്യന്തേ പദാര്ഥനികുരുമ്ബകേ । സത്താസാമാന്യമ് ഏതദ് യത് തമ് ആത്മാനമ് അജം വിദുഃ
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു പുല്ല് വരെ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉള്ളതിൽ, എല്ലാറ്റിനും ഒരുപോലെയുള്ള അതിന്റെ സാരമായത്, ജനനം ഇല്ലാത്ത ആത്മാവാണ് എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
തദ് ഈഷത്സ്ഫുരിതാകാരം ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മൈവ തിഷ്ഠതി । അഹന്താദി ജഗത്താദി ക്രമേണ ഭ്രമകാരിണാ
അൽപം ചലനം കാണിക്കുന്ന ആ ബ്രഹ്മം മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു; 'ഞാൻ' എന്ന ബോധവും ലോകം എന്ന ബോധവും ക്രമമായി ഉണ്ടാക്കി, അതാണ് ഭ്രമം സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.
ആത്മൈവേദം ജഗദ്രൂപം ഹന്യതേ ഹന്തി ചാത്ര കിമ് । ശുഭാശുഭൈര് ജഗദ്ദുഃഖൈഃ കിമ് അസ്യാര്ജുന ലിപ്യതേ
ഈ ലോകം ആത്മാവിന്റെ രൂപം മാത്രമാണ്; ഇവിടെ നശിപ്പിക്കുന്നത് ആരാണ്, നശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത് എന്താണ്? ലോകത്തിലെ സുഖദു:ഖങ്ങൾ കൊണ്ട്, അർജുനാ, അതിന് എങ്ങനെ മക്കളാകാം?
പ്രതിബിമ്ബേഷ്വ് ഇവാദര്ശം സമം സാക്ഷിവദ് ആസ്ഥിതമ് । നശ്യത്സു ന വിനശ്യന്തം യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി
കണ്ണാടിയില് പ്രതിബിംബങ്ങള് എങ്ങനെ ഒരുപോലെ കാണപ്പെടുന്നുവോ, അവൊക്കെ ഇല്ലാതായാലും അതിലെ സാക്ഷിയെപ്പോലെ നിലനില്ക്കുന്ന അതിനെ, എല്ലാം നശിച്ചാലും നശിക്കാത്തതിനെ ആരെങ്കിലും കാണുന്നുവെങ്കില് അവന് യഥാര്ത്ഥത്തില് കാണുന്നവനാണ്.
ഇദം ചാഹമ് ഇദം ചാഹമ് ഇതീദം കഥ്യതേ മയാ । ഏവമ് ആത്മാസി സര്വാത്മാ മാമ് ഏവം വിദ്ധി പാണ്ഡവ
ഇതും ഞാനാണ്, അതും ഞാനാണ് എന്നിങ്ങനെ ഞാൻ പറയുന്നത്, ഈ വിധത്തില് ആത്മാവ് എല്ലായിടത്തും ഉള്ള ആത്മാവാണ്. പാണ്ഡവാ, എന്നെ ഇങ്ങനെ അറിയണം.
ഇമാസ് സര്വാഃ പ്രവര്തന്തേ സര്ഗപ്രലയവിക്രിയാഃ । ആത്മതന്തോശ് ചിതോ ഽന്തസ്സ്ഥാഃ പയസ്സ്പന്ദാ ഇവാമ്ബുധൌ
സൃഷ്ടിയും ലയവും മാറ്റങ്ങളും എല്ലാം ആത്മാവിന്റെ നൂലില്നിന്ന്, മനസ്സിനകത്ത് നിന്ന്, ജലത്തിലെ തരംഗങ്ങളെപ്പോലെ ഉദിക്കുന്നു.
യഥോപലത്വം ശൈലാനാം ദാരുത്വം ച മഹീരുഹാമ് । തരങ്ഗാണാം ജലത്വം ച പദാര്ഥാനാം തഥാത്മതാ
പാറകള്ക്ക് പാറയെന്ന സ്വഭാവം, വൃക്ഷങ്ങള്ക്ക് മരമെന്ന സ്വഭാവം, തരംഗങ്ങള്ക്ക് വെള്ളത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഉണ്ടെന്നതുപോലെ, എല്ലാ വസ്തുക്കള്ക്കും ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവം ഉണ്ട്.
സര്വഭൂതസ്ഥമ് ആത്മാനം സര്വഭൂതാനി ചാത്മനി । യഃ പശ്യതി തഥാത്മാനമ് അകര്താരം സ പശ്യതി
എല്ലാ ജീവികളിലും ആത്മാവിനെ കാണുകയും, എല്ലാ ജീവികളും ആത്മാവിനകത്താണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയും, അങ്ങനെ ആത്മാവിന് ചെയ്യാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ലെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നവൻ മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നത്.
നാനാകാരവികാരേഷു തരങ്ഗേഷു യഥാ പയഃ । കടകാദിഷു വാ ഹേമ ഭൂതേഷ്വ് ആത്മാ തഥാര്ജുന
നാനാവിധ രൂപങ്ങളിലുള്ള തിരമാലകളിൽ വെള്ളം എങ്ങനെ മാറ്റമില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്നു, കട്ടകം പോലുള്ള ആഭരണങ്ങളിൽ പൊന്നും അതുപോലെ തന്നെ, അർജുനാ, ജീവികളിൽ ആത്മാവും നിലകൊള്ളുന്നു.
നാനാതരങ്ഗവൃന്ദാനി യഥാ ലോലാനി വാരിണി । കടകാദീനി വാ ഹേമ്നി തഥാ ഭൂതാനി ചാത്മനി
വെള്ളത്തിൽ അനേകം ചഞ്ചലമായ തിരമാലകൾ എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു, പൊന്നിൽ കട്ടകാദി ആഭരണങ്ങൾ എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ ജീവികളും ആത്മാവിനകത്താണ്.
പദാര്ഥജാതം ഭൂതാദി ബൃഹദ് ബ്രഹ്മ ച ഭാരത । ഏകമ് ഏവാഖിലം വിദ്ധി പൃഥക്സ്ഥം ന മനാഗ് അപി
ഭാരതാ, എല്ലാ വസ്തുക്കളും, ഭൂതാദികളും, വിശാലമായ ബ്രഹ്മവും, ഇതെല്ലാം ഒന്നായ ഒന്നാണ്; ഒറ്റപ്പെട്ടതൊന്നുമില്ലെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം.
കിം തദ്ഭാവവികാരാണാം ഗമ്യമ് അസ്തി ജഗത്ത്രയേ । ക്വ തേ വാപി ജഗത് കിം വാ കിം മുധാ പരിമുഹ്യസി
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഈ ഭാവത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങൾക്ക് യാഥാർത്ഥ്യമായ ഒന്നുണ്ടോ? അവ എവിടെയാണ്, അല്ലെങ്കിൽ ലോകം എന്താണ്? നീ എന്തിനാണ് വെറുതെ ആശ്ചര്യപ്പെടുന്നത്?
ഇതി ശ്രുത്വാവഗമ്യാന്തര് ഭാവയിത്വാ സുനിശ്ചിതമ് । ജീവന്മുക്താശ് ചരന്തീഹ സന്തസ് സമരസാശയാഃ
ഇത് കേട്ട് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച് ഉറപ്പോടെ ഗ്രഹിച്ചവർ, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ സമത്വഭാവത്തോടെ ജീവിക്കുന്നവർ ഇവിടെയുണ്ട്.