ഭൂര് ഭാരപരിഭൂതാങ്ഗീ ഹരിം ശരണമ് ഏഷ്യതി । കാന്താ ദസ്യുപരാഭൂതാ ദീനാ പതിമ് ഇവ പ്രിയമ്
ഭൂമി ഭാരം താങ്ങാനാകാതെ വിഷമിച്ചപ്പോൾ ഹരിയെ ആശ്രയിക്കും; കള്ളന്മാരാൽ പീഡിതയായ പ്രിയതമയെപ്പോലെ ദു:ഖിതയായി ഭർത്താവിനരികേ എത്തും.
ഹരിര് ദേഹദ്വയേനാഥ മഹീമ് അവതരിഷ്യതി । ദേവാംശൈര് അഖിലൈസ് സാര്ധം നരനായകതാം ഗതൈഃ
അപ്പോൾ ഹരി രണ്ടു രൂപത്തിൽ ദേവതകളുടെ ഭാഗങ്ങളോടൊപ്പം, മനുഷ്യരിൽ നേതാക്കളായവരായി, ഭൂമിയിൽ അവതരിക്കും.
വസുദേവസുതസ് ത്വ് ഏകോ വാസുദേവ ഇതി ശ്രുതഃ । ദേഹോ ഭവിഷ്യതി ഹരേര് ദ്വിതീയഃ പാണ്ഡവോ ഽര്ജുനഃ
വസുദേവന്റെ മകനായ വാസുദേവൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ ഹരിയുടെ ഒരു ശരീരമായിരിക്കും; രണ്ടാമത്തേത് പാണ്ഡവനായ അർജ്ജുനൻ ആയിരിക്കും.
യുധിഷ്ഠിര ഇതി ഖ്യാതോ ധര്മപുത്രോ ഭവിഷ്യതി । അമ്ഭോധിമേഖലാഭൂപഃ പാണ്ഡോഃ പുത്രസ് സ ധര്മവിത്
ധർമ്മപുത്രൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ യുദിഷ്ഠിരൻ സമുദ്രം ചുറ്റിയിരിക്കുന്ന രാജ്യം ഭരിക്കുന്ന രാജാവായിരിക്കും; പാണ്ഡുവിന്റെ മകനും ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനുമാണ് അവൻ.
ദുര്യോധന ഇതി ഖ്യാതസ് തസ്യ ഭ്രാതാ പിതൃവ്യജഃ । ഭവിഷ്യതി ദൃഢദ്വന്ദ്വോ ഭീമോ ബഭ്രുര് അഹേര് ഇവ
ദുര്യോധനൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ അവന്റെ സഹോദരനും പിതാവിന്റെ സഹോദരന്റെ മകനുമാണ്; ശക്തമായ എതിരാളിയായ ഭീമൻ, കപ്പിലൻ പാമ്പുപോലെ ഭയങ്കരനാകും.
അന്യോഽന്യം ഹരതോര് ഉര്വീം തയോസ് സങ്ഗ്രാമലാലസാഃ । അഷ്ടാദശാക്ഷൌഹിണ്യോ ഹി ഘടിഷ്യന്ത്യ് അത്ര ഭീഷണാഃ
യുദ്ധത്തിന് ആഗ്രഹമുള്ള ആ ഇരുവരും തമ്മിൽ ഭൂമിയെ പിടിച്ചെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കും; ഇവിടെ പതിനെട്ട് വലിയ സൈന്യങ്ങൾ ഭയങ്കരമായി ഏറ്റുമുട്ടും.
തത്ക്ഷയേണ വിഭാരത്വം ഭുവോ വിഷ്ണുഃ കരിഷ്യതി । രാഘവാര്ജുനദേഹേന ബൃഹദ്ഗാണ്ഡീവധന്വനാ
അവസാന നാശം വന്നപ്പോൾ, വിഷ്ണു ഭൂമിയെ പ്രകാശിപ്പിക്കാൻ മഹത്തായ ഗാണ്ഡീവം കൈവശമുള്ള അർജ്ജുനന്റെ രൂപത്തിൽ അവതരിക്കും.
വിഷ്ണോര് അര്ജുനനാമാസൌ പ്രാകൃതം ഭാവമ് ആസ്ഥിതഃ । ഹര്ഷാമര്ഷാന്വിതോ ദേഹോ നരധര്മാ ഭവിഷ്യതി
അർജ്ജുനൻ എന്ന പേരിൽ വിഷ്ണു സാധാരണ മനുഷ്യസ്വഭാവം സ്വീകരിക്കും; സന്തോഷവും കോപവും നിറഞ്ഞ അവന്റെ ശരീരം മനുഷ്യരുടെ വഴികളിൽ നടക്കും.
സേനാദ്വയഗതാന് ദൃഷ്ട്വാ സ്വജനാന് മരണോന്മുഖാന് । വിഷാദമ് ഏഷ്യത്യ് ഉദ്യോഗം യുദ്ധായ ന കരിഷ്യതി
രണ്ടു സൈന്യങ്ങളിലും സ്വന്തം ബന്ധുക്കളെ മരണത്തോടു നേരിട്ട് കാണുമ്പോൾ, അർജ്ജുനൻ വിഷാദത്തിൽ ആഴ്ത്തപ്പെടും; യുദ്ധത്തിനായി ശ്രമിക്കുകയില്ല.
തമ് അര്ജുനാഭിധം ദേഹം പ്രാപ്തകാര്യൈകസിദ്ധയേ । ഹരിര് ബുദ്ധേന ദേഹേന ബോധയിഷ്യതി രാഘവ
രാഘവ, ആ ഒരു പ്രധാന ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാക്കാൻ, ഹരി ബുദ്ധിയുള്ള മറ്റൊരു ശരീരത്തിലൂടെ അർജ്ജുനൻ എന്ന ശരീരത്തെ ഉപദേശിക്കും.
ത്വം മാനുഷേണോപഹതാന്തരാത്മാ വിഷാദമോഹാഭിഭവാദ് വിസഞ്ജ്ഞഃ । നഷ്ടസ് സ്വമ് ഉത്സൃജ്യ പരം പ്രകാശം തദാത്മതത്ത്വം നനു രാജസിംഹ
നീ മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ഉള്ളതുകൊണ്ട് ഉള്ളിലെ പ്രകാശം മങ്ങിപ്പോയി, ദു:ഖത്തിലും ഭ്രമത്തിലും ആകൃതിയും അറിവും നഷ്ടപ്പെട്ട്, സ്വയം വിട്ട് പരമപ്രകാശത്തെ കാണാതെ, രാജസിംഹനേ, നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
അനന്തമ് അവ്യക്തമ് അനാദിമധ്യമ് ആത്മാനമ് ആലോകയ സംവിദാത്മന് । സംവിദ്വപുസ് സ്ഫാരമ് അലഗ്നദോഷമ് അജോ ഽസി നിത്യോ ഽസി നിരാമയോ ഽസി
അവധിയും രൂപരഹിതവും ആദിയുമധ്യവും ഇല്ലാത്ത ആത്മാവിനെ, അതായത് ശുദ്ധമായ ബോധം തന്നെയാണ് നിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം, അതിനെ മനസ്സിൽ കാണുക. നീ അജൻമാവാണ്, ശാശ്വതനാണ്, അനന്തനാണ്, നിനക്കൊന്നും ദോഷം തൊടുന്നില്ല.
ന ജായതേ മ്രിയതേ വാ കദാചിന് നായം ഭൂത്വാ ഭവിതാ വാ ന ഭൂയഃ । അജോ നിത്യശ് ശാശ്വതോ ഽയം പുരാണോ ന ഹന്യതേ ഹന്യമാനേ ശരീരേ
അത് ഒരിക്കലും ജനിക്കുകയോ മരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; ഒരിക്കൽ ഉണ്ടായതിനു ശേഷം വീണ്ടും ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. അത് അജൻമവും ശാശ്വതവും പുരാതനവുമാണ്; ശരീരം നശിച്ചാലും അതിനെ ആരും കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല.
യ ഏനം വേത്തി ഹന്താരം യശ് ചൈനം മന്യതേ ഹതമ് । ഉഭൌ തൌ ന വിജാനീതോ നായം ഹന്തി ന ഹന്യതേ
ആത്മാവിനെ കൊല്ലുന്നവനെന്നോ കൊല്ലപ്പെട്ടവനെന്നോ കരുതുന്നവരും ഇരുവരും സത്യം അറിയുന്നില്ല; അത് ആരെയും കൊല്ലുന്നില്ല, അതിനെയും ആരും കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല.
അനന്തസ്യൈകരൂപസ്യ സതസ് സൂക്ഷ്മസ്യ ഖാദ് അപി । ആത്മനഃ പരമേശസ്യ കിം കഥം കേന ഹന്യതേ
അവസാനമില്ലാത്തതും ഏകരൂപവുമാണ് ആ അത്മാവ്; അത്ര സൂക്ഷ്മവും ആകാശംപോലെയും പരമമായതുമായ ആത്മാവിനെ ആരാണ് എങ്ങനെയാണ് എന്തുകൊണ്ടാണ് നശിപ്പിക്കാനാവുക?
നാര്ജുനസ് ത്വം ന ഹന്താ ത്വമ് അഭിമാനമ് അലം ത്യജ । ജരാമരണനിര്മുക്തസ് സ്വയമ് ആത്മാസി ശാശ്വതഃ
നീ അർജുനനല്ല, നീ കൊല്ലുന്നവനും അല്ല; ഈ അഭിമാനബോധം വിട്ടുകളയണം. നീ ജരയും മരണവും ഇല്ലാത്ത ശാശ്വതാത്മാവാണ്.
യസ്യ നാഹങ്കൃതോ ഭാവോ യസ്യ ബുദ്ധിര് ന ലിപ്യതേ । ഹത്വാപി സ ഇമാംല് ലോകാന് ന ഹന്തി ന നിബധ്യതേ
ആർക്കും അഹങ്കാരബോധമില്ലെങ്കിൽ, ബുദ്ധി മലിനമല്ലെങ്കിൽ, അവൻ ഈ ലോകങ്ങൾ നശിപ്പിച്ചാലും, അവൻ കൊല്ലുന്നവനായി മാറുന്നില്ല, ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
യൈവ സഞ്ജായതേ സംവിദ് അന്തസ് സൈവാനുഭൂയതേ । അയം സോ ഽഹമ് ഇദം തന് മേ ഇത്യ് അതസ് സംവിദം ത്യജ
അകത്തുനിന്ന് ഉദിക്കുന്ന അതേ ചൈതന്യമാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നതും. അതുകൊണ്ട് 'ഞാൻ ഇതാണ്, ഇത് എന്റെതാണ്, ഇതാണ് ഞാൻ' എന്ന ധാരണകൾ ഉപേക്ഷിക്കണം.
അനയൈവ ച യുക്തോ ഽസ്മി നഷ്ടോ ഽസ്മീതി ച ഭാരത । അഭിതസ് സുഖദുഃഖാഭ്യാമ് അവശഃ പരികൃഷ്യസേ
ഇതുപോലെയുള്ള ഐക്യബോധം കൊണ്ടാണ്, 'ഞാൻ ഒന്നായിരിക്കുന്നു', അല്ലെങ്കിൽ 'ഞാൻ നഷ്ടപ്പെട്ടു' എന്ന ചിന്തയാൽ, ഭാരതാ, നീ എല്ലാ ദിശകളിലും സന്തോഷവും ദു:ഖവും കൊണ്ടു നിർബ്ബലനായി വലിച്ചിഴുക്കപ്പെടുന്നത്.
സ്വാത്മാംശൈഃ ക്രിയമാണാനി ഗുണൈഃ കര്മാണി ഭാഗശഃ । അഹങ്കാരവിമൂഢാത്മാ കര്താഹമ് ഇതി മന്യതേ
സ്വന്തം ആത്മാവിന്റെ ഭാഗങ്ങളിലൂടെ ഗുണങ്ങൾ ഓരോ ഭാഗത്തും പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ അഹങ്കാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട മനസ്സുള്ളവൻ 'ഞാനാണ് ചെയ്യുന്നത്' എന്നു കരുതുന്നു.
ചക്ഷുഃ പശ്യതു കര്ണശ് ച ശൃണോതു ത്വക് സ്പൃശത്വ് ഇയമ് । രസനാ ച രസം യാതു കോ ഽത്രൈകോ ഽഹമ് ഇതി സ്ഥിതഃ
കണ്ണ് കാണട്ടെ, ചെവി കേൾക്കട്ടെ, ത്വക്ക് സ്പർശിക്കട്ടെ, നാവു രുചി അനുഭവിക്കട്ടെ; ഇവയൊക്കെയും നടക്കുമ്പോൾ, 'ഞാനാണ് ഇതെല്ലാം' എന്ന് വേറിട്ട് നിലകൊള്ളുന്നവൻ ആരാണ്?
കലനാകര്മനിരതേ മനസ്യ് അപി മഹാമതേ । ന കശ്ചിദ് അത്രാഹമ് ഇതി ക്ലേശഭാഗീ ക ഏവ തേ
ചിന്തയിലും പ്രവർത്തിയിലും താല്പര്യമുള്ള മനസ്സിനുള്ളിലും, മഹാമനസാ, 'ഞാനാണ് ഇതു' എന്ന് കരുതിയാൽ ആരാണ് ഇവിടെ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നത്? നിനക്കായി ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നവൻ ആരാണ്?
ബഹുഭിസ് സമവായേന യത് കൃതം തത്ര ഭാരത । ഏകോ ഽഭിമാനദുഃഖേന ഹാസായൈവ ഹി ഗൃഹ്യതേ
ഭാരതാ, പലരും ചേർന്ന് നേടിയതൊക്കെ ഒരാൾ മാത്രം അഹങ്കാരവും ദു:ഖവും അനുഭവിക്കുമ്പോൾ അതിന് വലിയ വിലയില്ലെന്ന് തോന്നും.
കായേന മനസാ ബുദ്ധ്യാ കേവലൈര് ഇന്ദ്രിയൈര് അപി । യോഗിനഃ കര്മ കുര്വന്തി സങ്ഗം ത്യക്ത്വാത്മസിദ്ധയേ
യോഗികൾ ശരീരത്താൽ, മനസ്സോടെ, ബുദ്ധിയാൽ, ഒരിക്കൽക്കേറെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കൊണ്ടും, ആസ്വാദനമോ ബന്ധമോ ഇല്ലാതെ, ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
അഹന്ത്വവിഷചൂര്ണേന യേഷാം കായോ ന ഭാവിതഃ । കുര്വന്തോ ഽപി ഹരന്തോ ഽപി ത ഏതേ നിര്വിഷൂചികാഃ
അഹംഭാവത്തിന്റെ വിഷം അവരിൽ കലർന്നിട്ടില്ലെങ്കിൽ, അവർ പ്രവർത്തിച്ചാലും സമ്പാദിച്ചാലും, അവർക്കു വിഷരോഗം ബാധിക്കില്ല.
ന ക്വചിദ് രാജതേ കായോ മമത്വാമേധ്യദൂഷിതഃ । പ്രാജ്ഞോ ഽപ്യ് അതിബഹുജ്ഞോ ഽപി ദുശ്ശീല ഇവ മാനവഃ
സ്വന്തമെന്ന ഭാവം കൊണ്ട് മലിനമായ ശരീരം എവിടെയും പ്രകാശിക്കില്ല; വലിയ ജ്ഞാനിയാണെങ്കിലും, ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ളവൻ സാധാരണ മനുഷ്യനുപോലെയാണ്.
നിര്മമോ നിരഹങ്കാരസ് സമദുഃഖസുഖഃ ക്ഷമീ । യസ് സ കാര്യമ് അകാര്യം വാ കുര്വന്ന് അപി ന ലിപ്യതേ
സ്വന്തമെന്ന ഭാവമോ അഹങ്കാരമോ ഇല്ലാത്തവനും, സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും ഒരുപോലെ നിലനിൽക്കുന്നവനും, ക്ഷമയുള്ളവനും ആയവൻ, ശരിയായതോ തെറ്റായതോ എന്ത് ചെയ്താലും അതിൽ അകപ്പെടുന്നില്ല.
ഇദം ച തേ പാണ്ഡുസുത സ്വകര്മ ക്ഷാത്രമ് ഉത്തമമ് । അതിക്രൂരമ് അപി ശ്രേയസ് സുഖായൈവോദയായ ച
പാണ്ഡുവിന്റെ മകനേ, നിന്റെ ഈ ഉത്തമമായ യുദ്ധധർമ്മം വളരെ കഠിനമായിരിക്കുമ്പോഴും, അതു നല്ലതിനും സന്തോഷത്തിനും ഉന്നതിയ്ക്കുമായി തന്നെയാണ്.
അപി കുത്സിതമ് അപ്യ് അന്ത്യമ് അപ്യ് അധര്മമയം കൃശമ് । ശ്രേയസേ സ്വം യഥാ കര്മ ന തഥേഹാമൃതാസവഃ
അവമാനകരമായതോ അവസാനമായതോ അധർമ്മം നിറഞ്ഞതോ വളരെ ചെറുതോ ആയതോ ആയാലും, സ്വന്തം കർമ്മം തന്നെ നല്ലതിനാണ്; മറ്റുള്ളവരുടെ അമൃതം പോലും അങ്ങനെ അല്ല.
മൂര്ഖസ്യാപി സ്വകര്മൈവ ശ്രേയസേ കിമ് ഉ സന്മതേഃ । മതിര് ഗലദഹങ്കാരാ പതിതാപി ന ലിപ്യതേ
മൂഢനു പോലും സ്വന്തം കർമ്മം തന്നെ നല്ലതിനാണ്; ശരിയായ ബുദ്ധി എന്തിനാണ്? മനസ്സ് അഹങ്കാരത്തിന്റെ കുഴിയിലേക്കു വീണാലും അതിൽ അകപ്പെടുന്നില്ല.