തസ്യാദ്യ യാവദ് അനഘ പ്രവാഹാപതിതേ നിജേ । കര്മണ്യ് അചലസങ്കാശം സ്ഥിരം ചിത്തമ് അവസ്ഥിതമ്
അനഘനേ, ആ ദിവസംമുതല് ഇന്നുവരെ, തന്റെ കര്ത്തവ്യങ്ങളില് ഒഴുകുന്ന പ്രവാഹം തുടരുമ്പോഴും, അവന്റെ മനസ്സ് ഒരു പാറപോലെ അചഞ്ചലമായി ഉറപ്പോടെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ഭഗവാന് സ യമഃ കിഞ്ചിദ് വ്രതം പ്രതിചതുര്യുഗമ് । തഥാപി കുരുതേ ഭൂതദലനോത്ഥാഘശങ്കയാ
ആ മഹാനായ യമന് ഓരോ ചതുര്യുഗത്തിലും ഒരു വ്രതം പാലിക്കുന്നു. എങ്കിലും, ജീവികളെ സംഹരിക്കുന്നതില് വീഴ്ച വരുത്തിയാല് ദോഷം ഉണ്ടാകുമോ എന്ന ഭയത്താല് അവന് തന്റെ കര്മ്മങ്ങള് നിര്വഹിക്കുന്നു.
കദാചിദ് അഷ്ടൌ വര്ഷാണി ദശ ദ്വാദശ വാപി ച । കദാചിത് പഞ്ച സപ്താപി കദാചിത് ഷോഡശാപി വാ
ഒരിക്കല് എട്ട് വര്ഷമോ, പത്ത് വര്ഷമോ, പന്ത്രണ്ടുവര്ഷമോ, ചിലപ്പോള് അഞ്ചോ ഏഴോ വര്ഷമോ, മറ്റൊരിക്കല് പതിനാറുവര്ഷമോ അങ്ങനെ.
ഉദാസീനവദ് ആസീനേ തസ്മിന് നിയമമ് ആസ്ഥിതേ । ന ഹിനസ്തി ജഗജ്ജാലേ മൃത്യുര് ഭൂതാനി കാനിചിത്
അവന് വ്രതത്തില് മുഴുകി നിരാസക്തനായി ഇരിക്കുമ്പോള്, ലോകത്തിന്റെ വലയില് മരണം ഒരു ജീവിയെയും തൊടുന്നില്ല.
തേന നീരന്ധ്രഭൂതൌഘം നിസ്സഞ്ചാരം മഹീതലമ് । ഭവതി പ്രാവൃഷി സ്വേദീ കുഞ്ജകോ മഷകൈര് ഇവ
ഇതിനാൽ ഭൂമി സകലവുമുള്ള ജീവികളാൽ നിറഞ്ഞു, ചലനമില്ലാതെ, മഴക്കാലത്ത് കൊതുകുകൾ നിറഞ്ഞ ഒരു കുടിലംപോലെ ആകുന്നു.
അഥ താനി വിചിത്രാണി ഭൂതാനി ബഹുയുക്തിഭിഃ । ക്ഷപയന്തി സുരാ രാമ ഭുവോ ഭാരനിവൃത്തയേ
അപ്പോൾ, രാമാ, ദേവന്മാർ പലവിധ മാർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആ വിവിധ ജീവികളെ നശിപ്പിക്കുന്നു, ഭൂമിയുടെ ഭാരമകറ്റാൻ.
ഏവം യമസഹസ്രാണി വ്യവഹാരശതാനി ച । സമതീതാന്യ് അനന്താനി ഭൂതാനി ച ജഗന്തി ച
ഇങ്ങനെ ആയിരക്കണക്കിന് യമന്മാരും നൂറുകണക്കിന് പ്രവർത്തനചക്രങ്ങളും കഴിഞ്ഞുപോയി; അനന്തമായ ജീവികളും ലോകങ്ങളും അപ്രത്യക്ഷമായി.
വൈവസ്വതോ ഽദ്യ തു യമോ യ ഏവ പിതൃനായകഃ । അനേന ത്വ് അധുനാ സാധോ പരിക്ഷീണേഷു കേഷുചിത്
ഇന്നത് വൈവസ്വതൻ എന്ന യമൻ, പിതൃഭൂതന്മാരുടെ നായകനാണ്; സദോ, ഇപ്പോൾ അവൻ ചിലരെയെങ്കിലും കുറയ്ക്കുമ്പോൾ—
യുഗേഷ്വ് അഘവിഘാതായ വര്ഷാണി ദ്വാദശാത്മനാ । വ്രതചര്യേഹ കര്തവ്യാ ദൂരാസ്തക്രൂരകര്മണാ
പ്രതിയുഗത്തിലും ദുഷ്ടത നീക്കാൻ പന്ത്രണ്ട് വർഷം വ്രതം പാലിക്കണം; ക്രൂരമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവരെ ദൂരെയാക്കണം.
തേനേയമ് ഉര്വീ നീരന്ധ്രാ ഭൂതൈര് മര്തൈര് അമൃത്യുഭിഃ । ദീനാ പ്രഘനഗുല്മേവ ഭാരഭൂതൈര് ഭവിഷ്യതി
ഇതിനാൽ ഭൂമി തുറവുകളില്ലാതെ, മരണമില്ലാത്ത ജീവികളാൽ നിറഞ്ഞതും, ദു:ഖിതരായ ഭാരമേറ്റവരാൽ കനത്തതുമായ ഒരു കാടുപോലെ ഭരിതമാകും.
ഭൂര് ഭാരപരിഭൂതാങ്ഗീ ഹരിം ശരണമ് ഏഷ്യതി । കാന്താ ദസ്യുപരാഭൂതാ ദീനാ പതിമ് ഇവ പ്രിയമ്
ഭൂമി ഭാരം താങ്ങാനാകാതെ വിഷമിച്ചപ്പോൾ ഹരിയെ ആശ്രയിക്കും; കള്ളന്മാരാൽ പീഡിതയായ പ്രിയതമയെപ്പോലെ ദു:ഖിതയായി ഭർത്താവിനരികേ എത്തും.
ഹരിര് ദേഹദ്വയേനാഥ മഹീമ് അവതരിഷ്യതി । ദേവാംശൈര് അഖിലൈസ് സാര്ധം നരനായകതാം ഗതൈഃ
അപ്പോൾ ഹരി രണ്ടു രൂപത്തിൽ ദേവതകളുടെ ഭാഗങ്ങളോടൊപ്പം, മനുഷ്യരിൽ നേതാക്കളായവരായി, ഭൂമിയിൽ അവതരിക്കും.
വസുദേവസുതസ് ത്വ് ഏകോ വാസുദേവ ഇതി ശ്രുതഃ । ദേഹോ ഭവിഷ്യതി ഹരേര് ദ്വിതീയഃ പാണ്ഡവോ ഽര്ജുനഃ
വസുദേവന്റെ മകനായ വാസുദേവൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ ഹരിയുടെ ഒരു ശരീരമായിരിക്കും; രണ്ടാമത്തേത് പാണ്ഡവനായ അർജ്ജുനൻ ആയിരിക്കും.
യുധിഷ്ഠിര ഇതി ഖ്യാതോ ധര്മപുത്രോ ഭവിഷ്യതി । അമ്ഭോധിമേഖലാഭൂപഃ പാണ്ഡോഃ പുത്രസ് സ ധര്മവിത്
ധർമ്മപുത്രൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ യുദിഷ്ഠിരൻ സമുദ്രം ചുറ്റിയിരിക്കുന്ന രാജ്യം ഭരിക്കുന്ന രാജാവായിരിക്കും; പാണ്ഡുവിന്റെ മകനും ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനുമാണ് അവൻ.
ദുര്യോധന ഇതി ഖ്യാതസ് തസ്യ ഭ്രാതാ പിതൃവ്യജഃ । ഭവിഷ്യതി ദൃഢദ്വന്ദ്വോ ഭീമോ ബഭ്രുര് അഹേര് ഇവ
ദുര്യോധനൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ അവന്റെ സഹോദരനും പിതാവിന്റെ സഹോദരന്റെ മകനുമാണ്; ശക്തമായ എതിരാളിയായ ഭീമൻ, കപ്പിലൻ പാമ്പുപോലെ ഭയങ്കരനാകും.
അന്യോഽന്യം ഹരതോര് ഉര്വീം തയോസ് സങ്ഗ്രാമലാലസാഃ । അഷ്ടാദശാക്ഷൌഹിണ്യോ ഹി ഘടിഷ്യന്ത്യ് അത്ര ഭീഷണാഃ
യുദ്ധത്തിന് ആഗ്രഹമുള്ള ആ ഇരുവരും തമ്മിൽ ഭൂമിയെ പിടിച്ചെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കും; ഇവിടെ പതിനെട്ട് വലിയ സൈന്യങ്ങൾ ഭയങ്കരമായി ഏറ്റുമുട്ടും.
തത്ക്ഷയേണ വിഭാരത്വം ഭുവോ വിഷ്ണുഃ കരിഷ്യതി । രാഘവാര്ജുനദേഹേന ബൃഹദ്ഗാണ്ഡീവധന്വനാ
അവസാന നാശം വന്നപ്പോൾ, വിഷ്ണു ഭൂമിയെ പ്രകാശിപ്പിക്കാൻ മഹത്തായ ഗാണ്ഡീവം കൈവശമുള്ള അർജ്ജുനന്റെ രൂപത്തിൽ അവതരിക്കും.
വിഷ്ണോര് അര്ജുനനാമാസൌ പ്രാകൃതം ഭാവമ് ആസ്ഥിതഃ । ഹര്ഷാമര്ഷാന്വിതോ ദേഹോ നരധര്മാ ഭവിഷ്യതി
അർജ്ജുനൻ എന്ന പേരിൽ വിഷ്ണു സാധാരണ മനുഷ്യസ്വഭാവം സ്വീകരിക്കും; സന്തോഷവും കോപവും നിറഞ്ഞ അവന്റെ ശരീരം മനുഷ്യരുടെ വഴികളിൽ നടക്കും.
സേനാദ്വയഗതാന് ദൃഷ്ട്വാ സ്വജനാന് മരണോന്മുഖാന് । വിഷാദമ് ഏഷ്യത്യ് ഉദ്യോഗം യുദ്ധായ ന കരിഷ്യതി
രണ്ടു സൈന്യങ്ങളിലും സ്വന്തം ബന്ധുക്കളെ മരണത്തോടു നേരിട്ട് കാണുമ്പോൾ, അർജ്ജുനൻ വിഷാദത്തിൽ ആഴ്ത്തപ്പെടും; യുദ്ധത്തിനായി ശ്രമിക്കുകയില്ല.
തമ് അര്ജുനാഭിധം ദേഹം പ്രാപ്തകാര്യൈകസിദ്ധയേ । ഹരിര് ബുദ്ധേന ദേഹേന ബോധയിഷ്യതി രാഘവ
രാഘവ, ആ ഒരു പ്രധാന ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാക്കാൻ, ഹരി ബുദ്ധിയുള്ള മറ്റൊരു ശരീരത്തിലൂടെ അർജ്ജുനൻ എന്ന ശരീരത്തെ ഉപദേശിക്കും.
ത്വം മാനുഷേണോപഹതാന്തരാത്മാ വിഷാദമോഹാഭിഭവാദ് വിസഞ്ജ്ഞഃ । നഷ്ടസ് സ്വമ് ഉത്സൃജ്യ പരം പ്രകാശം തദാത്മതത്ത്വം നനു രാജസിംഹ
നീ മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ഉള്ളതുകൊണ്ട് ഉള്ളിലെ പ്രകാശം മങ്ങിപ്പോയി, ദു:ഖത്തിലും ഭ്രമത്തിലും ആകൃതിയും അറിവും നഷ്ടപ്പെട്ട്, സ്വയം വിട്ട് പരമപ്രകാശത്തെ കാണാതെ, രാജസിംഹനേ, നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
അനന്തമ് അവ്യക്തമ് അനാദിമധ്യമ് ആത്മാനമ് ആലോകയ സംവിദാത്മന് । സംവിദ്വപുസ് സ്ഫാരമ് അലഗ്നദോഷമ് അജോ ഽസി നിത്യോ ഽസി നിരാമയോ ഽസി
അവധിയും രൂപരഹിതവും ആദിയുമധ്യവും ഇല്ലാത്ത ആത്മാവിനെ, അതായത് ശുദ്ധമായ ബോധം തന്നെയാണ് നിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം, അതിനെ മനസ്സിൽ കാണുക. നീ അജൻമാവാണ്, ശാശ്വതനാണ്, അനന്തനാണ്, നിനക്കൊന്നും ദോഷം തൊടുന്നില്ല.
ന ജായതേ മ്രിയതേ വാ കദാചിന് നായം ഭൂത്വാ ഭവിതാ വാ ന ഭൂയഃ । അജോ നിത്യശ് ശാശ്വതോ ഽയം പുരാണോ ന ഹന്യതേ ഹന്യമാനേ ശരീരേ
അത് ഒരിക്കലും ജനിക്കുകയോ മരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; ഒരിക്കൽ ഉണ്ടായതിനു ശേഷം വീണ്ടും ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. അത് അജൻമവും ശാശ്വതവും പുരാതനവുമാണ്; ശരീരം നശിച്ചാലും അതിനെ ആരും കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല.
യ ഏനം വേത്തി ഹന്താരം യശ് ചൈനം മന്യതേ ഹതമ് । ഉഭൌ തൌ ന വിജാനീതോ നായം ഹന്തി ന ഹന്യതേ
ആത്മാവിനെ കൊല്ലുന്നവനെന്നോ കൊല്ലപ്പെട്ടവനെന്നോ കരുതുന്നവരും ഇരുവരും സത്യം അറിയുന്നില്ല; അത് ആരെയും കൊല്ലുന്നില്ല, അതിനെയും ആരും കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല.
അനന്തസ്യൈകരൂപസ്യ സതസ് സൂക്ഷ്മസ്യ ഖാദ് അപി । ആത്മനഃ പരമേശസ്യ കിം കഥം കേന ഹന്യതേ
അവസാനമില്ലാത്തതും ഏകരൂപവുമാണ് ആ അത്മാവ്; അത്ര സൂക്ഷ്മവും ആകാശംപോലെയും പരമമായതുമായ ആത്മാവിനെ ആരാണ് എങ്ങനെയാണ് എന്തുകൊണ്ടാണ് നശിപ്പിക്കാനാവുക?
നാര്ജുനസ് ത്വം ന ഹന്താ ത്വമ് അഭിമാനമ് അലം ത്യജ । ജരാമരണനിര്മുക്തസ് സ്വയമ് ആത്മാസി ശാശ്വതഃ
നീ അർജുനനല്ല, നീ കൊല്ലുന്നവനും അല്ല; ഈ അഭിമാനബോധം വിട്ടുകളയണം. നീ ജരയും മരണവും ഇല്ലാത്ത ശാശ്വതാത്മാവാണ്.
യസ്യ നാഹങ്കൃതോ ഭാവോ യസ്യ ബുദ്ധിര് ന ലിപ്യതേ । ഹത്വാപി സ ഇമാംല് ലോകാന് ന ഹന്തി ന നിബധ്യതേ
ആർക്കും അഹങ്കാരബോധമില്ലെങ്കിൽ, ബുദ്ധി മലിനമല്ലെങ്കിൽ, അവൻ ഈ ലോകങ്ങൾ നശിപ്പിച്ചാലും, അവൻ കൊല്ലുന്നവനായി മാറുന്നില്ല, ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
യൈവ സഞ്ജായതേ സംവിദ് അന്തസ് സൈവാനുഭൂയതേ । അയം സോ ഽഹമ് ഇദം തന് മേ ഇത്യ് അതസ് സംവിദം ത്യജ
അകത്തുനിന്ന് ഉദിക്കുന്ന അതേ ചൈതന്യമാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നതും. അതുകൊണ്ട് 'ഞാൻ ഇതാണ്, ഇത് എന്റെതാണ്, ഇതാണ് ഞാൻ' എന്ന ധാരണകൾ ഉപേക്ഷിക്കണം.
അനയൈവ ച യുക്തോ ഽസ്മി നഷ്ടോ ഽസ്മീതി ച ഭാരത । അഭിതസ് സുഖദുഃഖാഭ്യാമ് അവശഃ പരികൃഷ്യസേ
ഇതുപോലെയുള്ള ഐക്യബോധം കൊണ്ടാണ്, 'ഞാൻ ഒന്നായിരിക്കുന്നു', അല്ലെങ്കിൽ 'ഞാൻ നഷ്ടപ്പെട്ടു' എന്ന ചിന്തയാൽ, ഭാരതാ, നീ എല്ലാ ദിശകളിലും സന്തോഷവും ദു:ഖവും കൊണ്ടു നിർബ്ബലനായി വലിച്ചിഴുക്കപ്പെടുന്നത്.
സ്വാത്മാംശൈഃ ക്രിയമാണാനി ഗുണൈഃ കര്മാണി ഭാഗശഃ । അഹങ്കാരവിമൂഢാത്മാ കര്താഹമ് ഇതി മന്യതേ
സ്വന്തം ആത്മാവിന്റെ ഭാഗങ്ങളിലൂടെ ഗുണങ്ങൾ ഓരോ ഭാഗത്തും പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ അഹങ്കാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട മനസ്സുള്ളവൻ 'ഞാനാണ് ചെയ്യുന്നത്' എന്നു കരുതുന്നു.