സ്ഥാല്യന്തഃ ക്വഥദമ്ബൂനാം യഥാന്നാനാം ഭ്രമോദയഃ । ജീവാണൂനാം തഥാ സ്വാന്തര് മിഥ്യാ സംസരണോദയഃ
പാത്രത്തിനുള്ളിൽ തിളയ്ക്കുന്ന വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് പലവിധം ഭക്ഷ്യങ്ങൾ ഇളകുന്നതുപോലെ, ജീവാതുക്കളുടെ ഉള്ളിൽ നിന്നാണ് ഈ ഭ്രമമായ ലോകചക്രം ഉദയിക്കുന്നത്.
ബന്ധോ ഽസ്യ വാസനാവത്ത്വം മോക്ഷസ് സ്യാദ് വാസനാക്ഷയഃ । വാസനാതോ ഽസ്യ സൌഷുപ്തീ സ്വാപ്നീ ച സ്ഫുരതി സ്ഥിതിഃ
വാസനകൾ നിലനിൽക്കുന്നത് തന്നെ ബന്ധനമാണ്; വാസനകൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ മോക്ഷം ലഭിക്കും. ഈ വാസനകളിൽ നിന്നാണ് അതിന്റെ സുഷുപ്തിയും സ്വപ്നാവസ്ഥയും ഉണ്ടാകുന്നത്.
ഘനവാസനമോഹോ ഽയം സുഷുപ്താത്മാ ജഡസ് സ്മൃതഃ । തദന്തര്ഭാവിനാ സ്വപ്നേനാവശ്യമ്ഭാവിനാന്വിതഃ
ഇവിടെ ഈ കനലുപമമായ വാസനാമോഹം, അർത്ഥശൂന്യമായ ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിലെ ആത്മാവാണ് എന്ന് പറയുന്നു. അതിനകത്ത്, ഉള്ളിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് സ്വപ്നങ്ങൾ നിർബന്ധമായും ഉദയം ചെയ്യുന്നു.
വാസനാവേശനിദ്രാലുര് ജീവഃ പശ്യതി വിഭ്രമമ് । യദാസ്യ വാസനാനിദ്രാ ക്ഷീയതേ ബുധ്യതേ തദാ
വാസനകളുടെ ഉറക്കത്തിൽ മുങ്ങിയ ജീവൻ ഭ്രമം കാണുന്നു. ആ വാസനകളുടെ ഉറക്കം തീർന്നാൽ മാത്രമേ അവൻ ഉണരൂ.
വാസനോക്താ ദൃശ്യരതിര് ദൃശ്യത്വം ച ന വിദ്യതേ । ഹേമ്നീവ കടകാദിത്വം സര്വാത്മന്യ് ആത്മനാ ക്വചിത്
വാസനകളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ദൃശ്യങ്ങളിൽ ആസ്വാദനം എന്നത് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല. പൊന്നിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാക്കുന്ന കട്ടകം പോലുള്ള രൂപം പൊന്നിൽ ഇല്ലാത്തതുപോലെ, സർവ്വവ്യാപിയായ ആത്മാവിൽ ആത്മാവിനല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല.
അബോധാദ് ഏതദ് അഭവദ് വിലീനം ചേത് പ്രബോധതഃ । തദ് വാസ്യവാസനായാസ് തു ക്ഷയാദ് ഉദയ ഏവ വഃ
അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ഇതൊക്കെ ഉദിച്ചു, ഉണരലിൽ അതൊക്കെ ലയിക്കുന്നു. നിങ്ങൾക്കായി, വാസനകളുടെ ക്ഷയത്താൽ മാത്രമേ അതിന്റെ ഉദയവും നാശവും ഉണ്ടാകൂ.
ഘനം സ്വവാസനാമോഹം ക്ഷപയിത്വാ സുഷുപ്തഗഃ । തനുവാസനതാമ് ഏത്യ സ്വപ്നം പശ്യതി സംസൃതിമ്
സ്വന്തം വാസനകളുടെ കനത്ത മായയെ അകറ്റി, ആൾ ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു. പിന്നെ സൂക്ഷ്മമായ വാസനകൾ ലഭിച്ചപ്പോൾ, ലോകസഞ്ചാരത്തിന്റെ സ്വപ്നം കാണുന്നു.
ഘനവാസനമോഹോ ഽയം ജീവസ് സ്ഥാവരതാദിഭാക് । മധ്യസ്ഥവാസനസ് തിര്യക് പുരുഷസ് തനുവാസനഃ
ഈ കനത്ത വാസനാമായ കാരണം ജീവൻ അചലജന്തുക്കളുടെ അവസ്ഥയിൽ എത്തുന്നു. ഇടത്തരം വാസനകളാൽ ജീവൻ മൃഗമായി ജനിക്കുന്നു. സൂക്ഷ്മമായ വാസനകളാൽ മനുഷ്യനാകുന്നു.
യദാന്തര് ജീവിതേനാത്താ ബഹിര് ജീവാ ഘടാദയഃ । ജീവൈക്യാദ് ഉഭയോസ് സത്താ ഗ്രാഹ്യഗ്രാഹകയോസ് തതഃ
അകത്താൽ ജീവൻ ജീവത്വമായി അനുഭവപ്പെടുമ്പോഴും പുറത്തു പാത്രങ്ങൾ പോലെയുള്ള വസ്തുക്കളായി കാണപ്പെടുമ്പോഴും, ജീവന്റെ ഏകത്വം മൂലം ഗ്രാഹ്യവും ഗ്രാഹകനുമായ ഇരുവിധ സത്തയും ഉണ്ടാകുന്നു.
ആത്മനാത്മാ സമാലീഢോ ബഹിര് അന്തര് യദാ ചിതാ । തദാ ഗ്രാഹ്യഗ്രഹണധീര് മൃഗതൃഷ്ണേവ സോദയാ
ആത്മാവ് തന്നെ ആത്മാവായി പുറത്തും അകത്തും ചൈതന്യമായി ആലിംഗനം ചെയ്യുമ്പോൾ, ഗ്രാഹ്യഗ്രാഹകബോധം മൃഗതൃശ്യയുടെ പ്രത്യക്ഷംപോലെ ഉദയിക്കുന്നു.
നേഹ സന്ത്യജ്യതേ കിഞ്ചിന് നേഹ കിഞ്ചന ഗൃഹ്യതേ । ബാഹ്യാന്തരകലാകാരശ് ചിദാത്മൈകഃ പ്രകാശതേ
ഇവിടെ ഒന്നും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല, ഒന്നും പിടിച്ചെടുക്കുന്നുമില്ല. അകത്തും പുറത്തും കാണുന്ന എല്ലാ രൂപങ്ങളായി ഒരേ ചൈതന്യാത്മാവാണ് പ്രകാശിക്കുന്നത്.
ത്രിജഗച് ചിച്ചമത്കാരസ് ത്വ് അലം ഭേദവികല്പനൈഃ । ചേതിതാസ് സ്മശ് ചിതി ചിതാ ബാഹ്യാദ്യ് അന്യന് ന വിദ്മഹേ
മൂന്നു ലോകങ്ങളും ചൈതന്യത്തിന്റെ അത്ഭുതം മാത്രമാണ്; വ്യത്യാസങ്ങളിലെയും ഭേദങ്ങളിലെയും ചിന്തകൾ വേണ്ട. നാം വെറും ചൈതന്യമാണ്, ചൈതന്യത്തിലൂടെ അറിയപ്പെടുന്നത്; പുറത്തോ മറ്റോ വേറൊന്നും നമുക്ക് അറിയില്ല.
അബ്ധേര് യഥാമലമ് അപാസ്തസമസ്തഭേദം സ്വാദ്വ് അച്ഛമ് ഏവ സകലം ദ്രവമ് ഏകശുദ്ധമ് । സര്വം തഥേദമ് അപഹസ്തിതഭേദജാതമ് ആദ്യം പരം പദമ് അനാമയമ് ഏവ ബുദ്ധമ്
സമുദ്രത്തിലെ ശുദ്ധജലം പോലെ, എല്ലാ വ്യത്യാസങ്ങളും വിട്ട്, മുഴുവൻ മധുരവും തെളിമയും ഒരൊറ്റ ശുദ്ധമായ ദ്രവവും ആകുന്നതുപോലെ, എല്ലാ ഭേദങ്ങൾക്കും അതീതമായ ഈ ആദ്യവും പരമവും രോഗരഹിതവുമായ അവസ്ഥയാണു് പരമപദം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
യോ ജീവസ്യോദിതസ് സ്വപ്നോ നാനാകലനകോമലഃ । തമ് ഇമം വിദ്ധി സംസാരം ന സത്യം നാപ്യ് അസന്മയമ്
ജീവന്റെ മനസ്സിൽ ഉദിക്കുന്ന,色色മായ ഭാവനകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട സ്വപ്നം തന്നെയാണ് ഈ സാംസാരികജീവിതം എന്ന് നീ അറിയണം; അതു് സത്യവുമല്ല, പൂർണ്ണമായ അസത്യവുമല്ല.
ന പുംസ ഇവ ജീവസ്യ സ്വപ്നസ് സമ്ഭവതി ക്വചിത് । തേനൈതേ ജാഗതാ ഭാവാ ജാഗ്രത്സ്വപ്നൈകതാത്ര ഹി
ഒരു മനുഷ്യന് ഉണര്ന്നിരിക്കുമ്പോള് സ്വപ്നം കാണാത്തതുപോലെ, ജീവനും ഒരിക്കലും സ്വപ്നം കാണുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് ഈ ഉണര്വിന്റെ അനുഭവങ്ങള് എല്ലാം ഉണര്വും സ്വപ്നവും ഒന്നായതുപോലെയാണ്.
ജീവസ്വപ്നമ് ഇദം ദീര്ഘം ക്ഷിപ്രം ച പ്രതിഭാസതേ । അസത്യമ് അപ്യ് അവസ്തുത്വാദ് വിദ്ധി വേദ്യവിദാം വര
ഈ ജീവന്റെ ദീര്ഘമായ സ്വപ്നം ചിലപ്പോള് ചെറുതായി തോന്നും; അതിന് യാഥാര്ത്ഥ്യമില്ലെങ്കിലും, അതിന് സാരമില്ലാത്തതിനാല്, അതിനെ അങ്ങനെ തന്നെ അറിയണം, ജ്ഞാനികളില് ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
സ്വപ്നാത് സ്വപ്നാന്തരമ് ഇവ ഗച്ഛന്തോ ജീവജീവകാഃ । അസത്യമ് ഏവ പശ്യന്തി ഘനസത്യതയാ ചിരമ്
ഒരു സ്വപ്നത്തില് നിന്ന് മറ്റൊരു സ്വപ്നത്തിലേക്ക് ജീവികള് കടന്നുപോകുന്നു; അവര് യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ലാത്തതിനെ ദീര്ഘകാലം സത്യമായതുപോലെ കാണുന്നു.
അജഡാ ജഡതാം യാതാ ജാഡ്യേ ചാജാഡ്യതോദിതാ । അസത്യേ സത്യതാ ജാതാ ജീവാനുഭവമോഹതഃ
ജഡമല്ലാത്തത് ജഡത്വം കൈവരിക്കുന്നു; ജഡത്വത്തില് ജഡമല്ലാത്തതും ഉദയിക്കുന്നു; യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ലാത്തതില് സത്യം തോന്നുന്നത് ജീവന്റെ അനുഭവമൂലമുള്ള മായയാല് ആണ്.
സ്ഥാണോര് അപ്യ് അന്തര് അഖിലം പശ്യന്തസ് ത്രിജഗദ്ഭ്രമമ് । ഭ്രമന്തി സ്വപ്നസമ്ഭ്രാന്താ ഇഹ ജീവാഹിരാശയഃ
അചഞ്ചലമായ ഒരു വസ്തുവിനകത്തും മുഴുവൻ ലോകത്തിന്റെ മായാജാലം കാണുന്ന ഈ ജീവികൾ, സ്വപ്നം പോലെ മനസ്സു അലയുന്നവരായി, ഇവിടെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ അലയുന്നു.
സര്വഗത്വാദ് അനന്തസ്യ സ്വസ്യ ജീവസ്യ വൈ ചിതേഃ । യദ് ഭാവയന്തി ചേതന്തി തദ് ഏവാശ്വ് ഏതി സത്യതാമ്
അവസാനമില്ലാത്ത ആത്മാവിന്റെ ചൈതന്യം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, ജീവൻ എന്ത് ചിന്തിച്ചാലും, അതു തന്നെ വേഗത്തിൽ സത്യമായി മാറുന്നു.
പുണ്ഡരീകാക്ഷഗദിതാമ് അസംസങ്ഗഗതിം ശുഭാമ് । യാമ് ആലിങ്ഗ്യ മഹാബാഹോ ജീവന്മുക്തോ മഹാമുനിഃ
കുമുദനയനനായ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞ ആ അശുദ്ധിയില്ലാത്ത, അകലംപോലുമില്ലാത്ത ശുദ്ധമായ അവസ്ഥയെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, മഹാബാഹുവേ, മഹാമുനി ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം നേടുന്നു.
പാണ്ഡോഃ പുത്രോ ഽര്ജുനോ നാമ സുഖം ജീവിതമ് ആത്മനഃ । ക്ഷപയിഷ്യതി നിര്ദുഃഖം തഥാ ക്ഷപയ ജീവിതമ്
പാണ്ഡുവിന്റെ മകൻ അർജുനൻ തന്റെ ജീവിതം സന്തോഷത്തോടും ദുഃഖമില്ലാതെയും കഴിക്കും; അതുപോലെ നീയും ദുഃഖം കൂടാതെ ജീവിതം നയിക്കണം.
ഭവിഷ്യതി കദാ ബ്രഹ്മന്ന് അര്ജുനഃ പാണ്ഡുനന്ദനഃ । കീദൃശീം ച ഹരിസ് തസ്യ കഥയിഷ്യത്യ് അസക്തതാമ്
ബ്രഹ്മണേ, പാണ്ഡുവംശത്തിലെ സന്തോഷമായ അർജുനൻ എപ്പോഴാണ് ഉദയിക്കുകയെന്നും, അവനോട് ഹരിചന്ദ്രൻ എങ്ങനെയുള്ള അസക്തിയെ കുറിച്ച് വിവരിക്കുമെന്നും ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അസ്തി സന്മാത്രമ് ആത്മേതി പരികല്പിതനാമകമ് । സ്ഥിതമ് ആത്മന്യ് അനാദ്യന്തേ നഭസീവ മഹാനഭഃ
സ്വയം 'ആത്മാവ്' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ശുദ്ധമായ സത്ത്വം ഉണ്ട്; അതിന് ആരംഭമോ അവസാനമോ ഇല്ലാതെ, ആകാശത്തിലെ വിശാലമായ ശൂന്യത്തെപ്പോലെ, അതു തന്നെ അതിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ദൃശ്യതേ വിമലേ തസ്മിന്ന് അയം സംസാരവിഭ്രമഃ । കടകാദി യഥാ ഹേമ്നി തരങ്ഗാദി യഥാമ്ഭസി
അത് പോലെ തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ആ സത്ത്വത്തിൽ, ഈ ലോകമോഹത്തിന്റെ ഭ്രമം കാണപ്പെടുന്നു; സ്വർണ്ണത്തിൽ ആഭരണങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, വെള്ളത്തിൽ തിരകൾ ഉയരുന്നതുപോലെയും.
ചതുര്ദശവിധാ ഭൂതജാതയഃ പ്രസ്ഫുരന്ത്യ് അലമ് । തസ്മിന് സംസാരജാലേ ഽസ്മിഞ് ജാലേ ശകുനയോ യഥാ
ലോകമോഹത്തിന്റെ ഈ വലയിൽ, പതിനാലു വിധത്തിലുള്ള ഭൂതജാതികൾ ധാരാളമായി ഉദിക്കുന്നു; പക്ഷികൾ വലയിൽ കുടുങ്ങുന്നതുപോലെ.
തത്ര തേ യമചന്ദ്രാര്കശക്രാദ്യാസ് സംസൃതിക്രമാഃ । ഭൂതപഞ്ചകസംസ്ഥാനാ ലോകപാലത്വമ് ആഗതാഃ
അവിടെ യമൻ, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, ഇന്ദ്രൻ എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നവർ, ജനനമരണചക്രത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച്, അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളുടെ ഘടനയിലൂടെ ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകരാകുന്നു.
ഇദം പുണ്യമ് ഉപാദേയം ഹേയം പാപമ് ഇദം ത്വ് ഇതി । തൈസ് സ്വസങ്കല്പഘടിതാ വേദേന സ്ഥാപിതാ സ്ഥിതിഃ
ഇത് പുണ്യമാണ് സ്വീകരിക്കേണ്ടത്, ഇത് പാപമാണ് ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടത് എന്ന് അവർ സ്വയം തീരുമാനിച്ച്, അതിനെ വേദം വഴി ഉറപ്പാക്കിയിരിക്കുന്നു.
ഏവം പ്രൌഢിം പ്രയാതായാം വഹന്ത്യാം ച ചിരം ചിരമ് । അച്ഛിന്നായാം വിനാശിന്യാം നദ്യാമ് ഇവ ജഗത്സ്ഥിതൌ
ഇങ്ങനെ ഈ പക്വമായ അവസ്ഥ ദീർഘകാലം തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; ഒരു നദിപോലെ, തടസ്സമില്ലാതെ, എന്നാൽ നശിക്കാവുന്ന രീതിയിൽ, ലോകത്തിന്റെ നിലയും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
വൈവസ്വതോ യമോ നാമ ലോകപാലഃ പ്രതാപവാന് । മരണാങ്കിതസത്താകപ്രജാസംയമനേ സ്ഥിതഃ
വൈവസ്വതൻ എന്ന യമൻ ശക്തിയുള്ള ലോകരക്ഷകനാണ്; മരണമെന്ന അടയാളമുള്ള ജീവികളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം നിലകൊള്ളുന്നു.