ഏവംരൂപേണ മനസാ മഹാത്മാനോ മഹാശയാഃ । ജീവന്മുക്താ ജഗത്യ് അസ്മിന് വിഹരന്തി ഹി യോഗിനഃ
ഇങ്ങനെയുള്ള മനസ്സോടെ മഹാത്മാക്കളായ യോഗികൾ ഈ ലോകത്ത് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ സ്വതന്ത്രരായി സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഉഷിത്വാ സുചിരം കാലം ധീരാസ് തേ യാവദീപ്സിതമ് । തനുമ് അന്തേ പരിത്യജ്യ യാന്തി കേവലതാം തതാമ്
അവർക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത്ര കാലം ഈ ലോകത്ത് ജീവിച്ചശേഷം, അവസാനം ദേഹത്തെ വിട്ട് ശുദ്ധമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് ഉയരുന്നു.
കോ ഽഹം കസ്യ ച സംസാര ഇത്യ് ആപദ്യ് അപി ധീമതാ । ചിന്തനീയം പ്രയത്നേന സപ്രതീകാരമ് ആത്മനാ
‘ഞാൻ ആരാണ്, ഈ ലോകം ആരുടേതാണ്’ എന്ന ചിന്ത വന്നാലും, ബുദ്ധിമാന്മാർ ആത്മപരിശോധനയോടെയും ഉചിതമായ മാർഗ്ഗങ്ങളോടെയും അതിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കണം.
കാര്യസങ്കടസന്ദേഹം രാജാ ജാനാതി രാഘവ । നിഷ്ഫലം സഫലം വാപി വിചാരേണൈവ നാന്യഥാ
രാഘവ, ഒരു പ്രവർത്തി ഫലപ്രദമാണോ അല്ലയോ എന്ന സംശയവും ആശങ്കയും രാജാവിന്Vicാരംകൊണ്ടു മാത്രമേ മനസ്സിലാകൂ; മറ്റുവഴിയില്ല.
വേദവേദാന്തസിദ്ധാന്തസ്ഥിതയസ് സ്ഥിതികാരണമ് । നിര്ണീയന്തേ വിചാരേണ ദീപേനേവ ഭുവോ നിശി
വേദങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളും പറയുന്ന സത്യം എന്താണെന്നും അതിന്റെ കാരണം എന്താണെന്നും Vicാരംകൊണ്ടു മാത്രമേ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയൂ; അതുപോലെ ഒരു വിളക്ക് രാത്രിയിൽ ഭൂമിയെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെയാണ്.
അനഷ്ടമ് അന്ധകാരേഷു ബഹുതേജസ്സ്വ് അജിഹ്മിതമ് । പശ്യത്യ് അപി വ്യവഹിതം വിചാരച് ചാരുലോചനമ്
Vicാരത്തിന്റെ പ്രകാശം നിറഞ്ഞ നേരായ കണ്ണ്, ഇരുണ്ടിടത്തിലും മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും വ്യക്തമായി കാണുന്നു; അതുപോലെ ശക്തമായ വെളിച്ചം എപ്പോഴും തെളിഞ്ഞിരിക്കും.
വിവേകാന്ധോ ഹി ജാത്യന്ധശ് ശോച്യശ് സര്വസ്യ ദുര്മതിഃ । ദിവ്യചക്ഷുര് വിവേകാത്മാ ജയത്യ് അഖിലവസ്തുഷു
വിവേകമില്ലാത്തവന് ജന്മാന്ധനുപോലെയാണ്, അവന് ദയനീയനും ബുദ്ധിയില്ലാത്തവനുമാണ്. ദൈവദൃഷ്ടിയുള്ള വിവേകമുള്ള ആത്മാവാണ് എല്ലായിടത്തും ജയിക്കുന്നതെന്ന് സത്യമാണ്.
പരമാത്മമയീ പാല്യാ മഹാനന്ദൈകസാധനീ । ക്ഷണമ് ഏകം പരിത്യാജ്യാ ന വിചാരചമത്കൃതിഃ
പരമാത്മാവിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന, മഹാനന്ദം നേടാനുള്ള ഏക മാർഗമായ വിവേകത്തിന്റെ അത്ഭുതം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്, ഒരു നിമിഷം പോലും.
വിചാരചാരുഃ പുരുഷോ മഹതാമ് അപി രോചതേ । പരിപക്വം ചമത്കാരി സഹകാരഫലം യഥാ
വിവേകത്തിന്റെ ഭംഗിയുള്ള മനുഷ്യന് മഹാന്മാരുടെ ഇടയിലും ബഹുമാനമാണ്, പൂർണ്ണമായിപ്പഴുത്ത മാവുപഴം എല്ലാവർക്കും ഇഷ്ടമായതുപോലെ.
വിചാരകാന്തമതയോ നാനേകേഷു പുനഃ പുനഃ । പതന്തി ദുഃഖഗര്തേഷു ജ്ഞാതോര്ധ്വഗതയോ നരാഃ
വിവേകത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം ഇല്ലാത്ത മനസ്സുള്ളവർ, അറിവിൽ ഉയർന്നാലും, വീണ്ടും വീണ്ടും ദുഃഖത്തിന്റെ കുഴികളിലേക്കാണ് വീഴുന്നത്.
ന വിരൌതി തഥാ രോഗീ നാനര്ഥശതജര്ജരഃ । അവിചാരവിനഷ്ടാത്മാ യഥാജ്ഞഃ പരിരോദിതി
രോഗിയും നൂറുകണക്കിന് ദുർഘടങ്ങളാൽ പീഡിതനുമായവനും എത്രയും വേദനയോടെ കരയുന്നില്ല, വിവേകമില്ലായ്മ കൊണ്ട് ആത്മാവ് നശിച്ച അജ്ഞാനിയാണ് അത്രയും കഷ്ടപ്പാടോടെ വിലപിക്കുന്നത്.
വരം കര്ദമകീടത്വം ശ്വഭ്രകണ്ടകതാ വരമ് । വരമ് അന്ധഗുഹാഹിത്വം ന നരസ്യാവിചാരിതാ
ചളിയിൽ ജീവിക്കുന്ന ഒരു കീടമായാലും, കുഴിയിലിരിക്കുന്ന മുള്ളിനിടയിലായാലും, ഇരുണ്ട ഗുഹയിൽ കഴിയുന്നവനായാലും നല്ലതാണ്; എന്നാൽ ഒരുവന് വിവേകമില്ലായ്മയുണ്ടാകുന്നതിന് അതിലും മോശമാണ്.
സര്വാനര്ഥനിജാവാസം സര്വസാധുതിരസ്കൃതമ് । സര്വദൌസ്സ്ഥിത്യസീമാന്തമ് അവിചാരം പരിത്യജേത്
എല്ലാ ദുരിതത്തിന്റെയും വാസസ്ഥലമായും, നല്ലവരൊക്കെയും ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടുള്ളതുമായ, സ്ഥിരമായ കഷ്ടതയുടെ അതിരായ, ആലോചനയില്ലായ്മയെ നമ്മള് പൂര്ണമായി വിട്ടുകളയണം.
നിത്യം വിചാരയുക്തേന ഭവിതവ്യം മഹാത്മനാ । ഭവാന്ധകൂപേ പതതാം വിചാരോ ഹ്യ് അവലമ്ബനമ്
ഉയർന്ന മനസ്സുള്ളവന് എപ്പോഴും ആലോചനയിലേര്പ്പെട്ടിരിക്കണം; ജീവിതത്തിന്റെ കുഴിയിലേക്കു വീഴുന്നവർക്കു ആലോചന തന്നെയാണ് ആശ്രയം.
സ്വയമ് ഏവാത്മനാത്മാനമ് അവഷ്ടഭ്യ വിചാരതഃ । സംസാരമോഹജലധേസ് താരയേത് സ്വമനോമൃഗമ്
താനേ തന്നെ ഉറപ്പോടെ പിടിച്ചുകൊണ്ട് ആലോചിച്ചാല്, മനസ്സെന്ന മൃഗത്തെ സംസാരമെന്ന മായാജലധിയുടെ കുറുകെ കടത്താന് കഴിയും.
കോ ഽഹം കഥമ് അയം ദോഷസ് സംസാരാഖ്യ ഉപാഗതഃ । ന്യായേനേതി പരാമര്ശോ വിചാര ഇതി കഥ്യതേ
ഞാന് ആര്? ഈ സംസാരമെന്ന ദോഷം എങ്ങനെ വന്നു? എന്നിങ്ങനെ യുക്തിപൂര്വ്വം അന്വേഷിക്കുന്നതിനെ തന്നെയാണ് ആലോചന എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
അന്ധാന്ധമോഹമുഖരം ചിരം ദുഃഖായ കേവലമ് । കൃതം ശിലായാ ഹൃദയം ദുര്മതേശ് ചാവിചാരിണഃ
ആലോചനയില്ലാത്തവനും കല്ലുപോലുള്ള മനസ്സുള്ളവനും അനന്തമായ കഷ്ടപ്പാട് മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ; അതു പൂര്ണമായ അന്ധകാരത്തിലും മായയുടെ കലഹത്തിലും നിറഞ്ഞതാണ്.
ഭാവാഭാവഗ്രഹോത്സര്ഗദൃശാമ് ഇഹ ഹി രാഘവ । ന വിചാരാദ് ഋതേ തത്ത്വം ജ്ഞായതേ സാധു കിഞ്ചന
രാഘവാ, ഉത്പത്തിയും നാശവും മാത്രം കാണുന്നവർക്കു ആലോചനയില്ലാതെ യാഥാര്ത്ഥ്യം ഒന്നും അറിയാന് കഴിയില്ല.
വിചാരാജ് ജ്ഞായതേ തത്ത്വം തത്ത്വാദ് വിശ്രാന്തിര് ആത്മനി । തതോ മനസി ശാന്തേ തു സര്വദുഃഖപരിക്ഷയഃ
ചിന്തയിലൂടെ സത്യം മനസ്സിലാക്കാം; ആ സത്യത്തിൽ നിന്ന് ആത്മാവിൽ വിശ്രമം ലഭിക്കും; അതിനുശേഷം മനസ്സ് സമാധാനത്തിലായാൽ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും അവസാനിക്കും.
സഫലതാ ഫലതേ ഭുവി കര്മണാം പ്രകടതാം കില ഗച്ഛത ഉത്തമാത് । സ്ഫുടവിചാരദൃശൈവ വിചാരിതാ ശമവതേ ഭവതേ ഽപി വിരോചതാമ്
ഉത്തമരുടെ പ്രവൃത്തികൾ ഭൂമിയിൽ ഫലപ്രദമായി പ്രകടമാകുന്നു; നിന്റെ വ്യക്തമായ, ആഴത്തിലുള്ള ചിന്തയും നിന്നെ സമാധാനത്തിലേക്ക് നയിച്ച് പ്രകാശിക്കട്ടെ.
സന്തോഷോ ഹി പരം ശ്രേയസ് സന്തോഷസ് സുഖമ് ഉച്യതേ । സന്തുഷ്ടഃ പരമ് അഭ്യേതി വിശ്രാമമ് അരിസൂദന
സന്തോഷം ഏറ്റവും വലിയ ക്ഷേമമാണ്; സന്തോഷം തന്നെയാണ് സുഖം എന്ന് പറയുന്നു. ആരെങ്കിലും സന്തുഷ്ടനാകുമ്പോൾ, അഹോ ശത്രുനാശക, അവൻ പരമമായ വിശ്രമം നേടുന്നു.
സന്തോഷൈശ്വര്യസുഖിനാം ചിരവിശ്രാന്തചേതസാമ് । സാമ്രാജ്യമ് അപി സാധൂനാം ജരത്തൃണലവായതേ
സന്തോഷത്തിലും സമൃദ്ധിയിലും ദീർഘകാലം മനസ്സ് വിശ്രമിച്ചിരിക്കുന്നവർക്കും, ധർമ്മാത്മാക്കളുടെ സാമ്രാജ്യവും ഉണങ്ങിയ പുല്ലുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്.
സന്തോഷശാലിനീ ബുദ്ധീ രാമ സംസാരവൃത്തിഷു । വിഷമാസ്വ് അപ്യ് അനുദ്വിഗ്നാ ന കദാചന ദൂയതേ
രാമ, സന്തോഷം നിറഞ്ഞ മനസ്സ് ലോകത്തിലെ കഠിനതകളിലും അശാന്തികളിലും അശാന്തമാകാതെ ഒരിക്കലും വിഷമിക്കാറില്ല.
സന്തോഷാമൃതപാനേന യേ പരാം തൃപ്തിമ് ആഗതാഃ । ഭോഗശ്രീര് അതുലാ തേഷാമ് ഏഷാ പ്രതിവിഷായതേ
സന്തോഷത്തിന്റെ അമൃതം കുടിച്ച് പരമമായ തൃപ്തി നേടിയവർക്ക് ലോകസുഖങ്ങൾ എല്ലാം താരതമ്യപ്പെടുത്താനാകാത്തതും മൂല്യമില്ലാത്തതുമാണ്.
ന തഥാ തര്പയന്ത്യ് ഏതാഃ പീയൂഷരസവീചയഃ । യഥാ ഹി മധുരാസ്വാദസ് സന്തോഷോ ദോഷനാശനഃ
അമൃതത്തിന്റെ തിരമാലകൾ പോലും, എല്ലാ ദോഷങ്ങളും അകറ്റുന്ന മധുരമായ തൃപ്തിയുടെ രുചിയെപ്പോലെ മനസ്സിനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നില്ല.
അപ്രാപ്തവാഞ്ഛാമ് ഉത്സൃജ്യ സമ്പ്രാപ്തേ സമതാം ഗതഃ । അദൃഷ്ടഖേദാഖേദോ ഽന്തസ് സ സന്തുഷ്ട ഇഹോച്യതേ
നേടാനാവാത്ത ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ലഭിച്ചതിൽ സമത്വം പുലർത്തി, ഉള്ളിൽ വിഷമമോ ഉത്കണ്ഠയോ ഇല്ലാത്തവനെയാണ് ഈ ലോകത്ത് തൃപ്തനായവൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ആത്മനാത്മനി സന്തോഷം യാവദ് യാതി ന മാനസമ് । ഉദ്ഭവന്ത്യ് ആപദസ് താവല് ലതാ ഇവ മനോവനാത്
സ്വയം ഉള്ളിൽ നിന്നുള്ള തൃപ്തി മനസ്സിൽ എത്തുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഉരുളുന്ന മണ്ണിൽ നിന്ന് വളരുന്ന വള്ളിപോലെ, ദുരിതങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കും.
സന്തോഷശീതലം ചേതശ് ശുദ്ധവിജ്ഞാനദൃഷ്ടിഭിഃ । ഭൃശം വികാസമ് ആയാതി സൂര്യാംശുഭിര് ഇവാമ്ബുജമ്
തൃപ്തിയാൽ തണുത്ത മനസ്സ്, ശുദ്ധമായ വിജ്ഞാനദൃഷ്ടിയാൽ നോക്കുമ്പോൾ, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ വിരിയുന്ന താമരപൂവുപോലെ അതിയായി വിരിയുന്നു.
ആശാവൈവശ്യവിവശേ ചിത്തേ സന്തോഷവര്ജിതേ । മ്ലാനേ വക്ത്രമ് ഇവാദര്ശേ ന ജ്ഞാനം പ്രതിബിമ്ബതി
പ്രതീക്ഷയുടെ വശീകരണത്താൽ അശാന്തമായതും തൃപ്തി ഇല്ലാത്തതുമായ മനസ്സിൽ, മങ്ങിയ കണ്ണാടിയിൽ മുഖം പ്രതിഫലിക്കാത്തപോലെ, ജ്ഞാനം പ്രതിഫലിക്കില്ല.
അജ്ഞാനഘനയാമിന്യാ സങ്കോചം ന നരാമ്ബുജമ് । യാത്യ് അസാവ് ഉദിതോ യസ്യ നിത്യം സന്തോഷഭാസ്കരഃ
തൃപ്തിയുടെ സൂര്യൻ എപ്പോഴും ഉദയിക്കുന്നവനു വേണ്ടി, അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ട രാത്രിയിലും മനുഷ്യൻ്റെ താമര ചുരുങ്ങുന്നില്ല.