യത് സംശ്ലേഷമ് ഉപായാതി തദ് ബാലോ ഽപി ഹി വിന്ദതേ । പശുര് വാ സ്ഥാവരോ വാപി ജീവഃ കസ്മാന് ന വേത്സ്യതി
ഏതെങ്കിലും വസ്തു സ്പർശിച്ചാൽ അതു കുട്ടിക്കും അറിയാം; മൃഗം ആയാലും, സഞ്ചലനമില്ലാത്തതായാലും, ജീവിക്ക് അത് അറിയാൻ എന്ത് തടസ്സമുണ്ട്?
അന്യച് ച നായനാസ് സാധോ രശ്മയോ ജീവവേഷ്ടിതാഃ । ക്രോഡീകുര്വന്ത്യ് അലം ദൃശ്യം ജീവസ് തത് തേന വിന്ദതേ
മറ്റൊന്ന്, മഹാനേ, കണ്ണിൽ നിന്നുള്ള കിരണങ്ങൾ ജീവിയുടെ ആവരണം കൊണ്ടു പുറം വസ്തുവിനെ ഒറ്റയാക്കുന്നു; അതിനാൽ ജീവി അതിനെ അറിയുന്നു.
ഏഷ ഏവ ക്രമസ് സ്പര്ശേ സമ്ബന്ധപ്രത്യയോദ്ഭവഃ । രസേ ഗന്ധേ ച കഥിതോ ജീവസംസ്പര്ശസമ്ഭവഃ
സ്പർശം, രസം, ഗന്ധം എന്നിവയും ജീവിയുടെ സമ്പർക്കത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ബന്ധമെന്ന വിശ്വാസത്തിൽ നിന്നാണ് സ്പർശം ഉദിക്കുന്നത്; രസം, ഗന്ധം എന്നിവയും അതുപോലെ ജീവിയുടെ സമ്പർക്കത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ശബ്ദസ് ത്വ് ആകാശനിഷ്ഠത്വാത് കര്ണാകാശഗതഃ ക്ഷണാത് । ജീവാകാശം വിശത്യ് അന്തര് ഏവമ് ഇന്ദ്രിയസംവിദഃ
ശബ്ദം ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതിനാൽ, അതു ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് ചെവിയുടെ ആകാശത്തിൽ കടക്കുന്നു; പിന്നെ അത് ജീവിയുടെ ഉള്ളിലെ ആകാശത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ബോധം ഉണ്ടാകുന്നു.
ദൃശ്യതേ നിര്മലാദര്ശരത്നവാര്യാദികേഷു യത് । പ്രതിബിമ്ബനമ് ഏതന് മേ ബ്രൂഹി ബ്രഹ്മന് കിമാത്മകമ്
നിർമ്മലമായ കണ്ണാടി, രത്നം, വെള്ളം മുതലായവയിൽ കാണുന്ന പ്രതിഫലനം എന്താണെന്നതിന്റെ സ്വഭാവം എങ്ങനെയാണെന്ന് ദയവായി പറയൂ, ബ്രഹ്മൻ.
കാകതാലീയവദ് ഭാതം തദ് ബ്രഹ്മവ്യോമ്നി യച് ചിരമ് । കിഞ്ചിദ് ആസ്തേ ക്ഷണം കിഞ്ചിത് തദ് ഏവേദം ജഗന്തി വഃ
കാക്കയും താളവൃക്ഷവും യാദൃശ്ചികമായി കൂടിച്ചേരുന്നതുപോലെ, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ വിശാലതയിൽ ഏതൊക്കെയോ ദൃശ്യങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ ഒരു നിമിഷം മാത്രം, ചിലപ്പോൾ കുറേക്കാലം നിലനിൽക്കുന്നു. ഇതാണ് നിങ്ങളുടേതായ ലോകം.
സ്വസത്താമാത്രകം സ്വപ്നേ ഇവാര്ഥ ഇതി ഭാവയത് । സ്ഥിതമ് ഏകമ് അനേകാത്മ ചിദ്വ്യോമ സ്വപ്നവൃക്ഷവത്
സ്വപ്നത്തിൽ ഒരു വസ്തു നമ്മുടെ സ്വഭാവം മാത്രമെന്നപോലെ, ഒറ്റ സത്യമായ അനേകം രൂപങ്ങളുള്ള ചൈതന്യാകാശം സ്വപ്നത്തിലെ വൃക്ഷംപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു എന്നു മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം.
ബാഹ്യാര്ഥാസ്തിത്വബോധോ യോ യാ ബ്രഹ്മാത്മജഗന്മതിഃ । സ ച സാ ചേതി സത് സര്വം യഥാസംവേദനം സ്ഥിതേഃ
ബാഹ്യവസ്തുക്കളുടെ നിലവിന്റെ ബോധവും, ലോകം ബ്രഹ്മമോ ആത്മാവോ എന്ന ധാരണയും, ഓരോരുത്തരുടെയും അനുഭവംപോലെ സത്യമാകുന്നു.
പ്രഥമം പരമാണുത്വേ ബുദ്ധേ ഽണുത്വേ തതശ് ച ഖേ । താ വിദോ വേത്തി വിദ്വ്യോമ കരാക്ഷാദികമ് അദ്യ യാഃ
ആദ്യം ബുദ്ധിയിൽ അനുവിന്റെ സൂക്ഷ്മതയും, പിന്നെ ആകാശത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതയും ഉണ്ടാകുന്നു; അറിവുള്ളവർക്ക് ഇന്ന് കൈയും കണ്ണും എന്നിങ്ങനെ കാണുന്നവ ചൈതന്യാകാശം തന്നെയാണെന്ന് അവർ അറിയുന്നു.
സര്ഗാദിതഃ പ്രഭൃത്യ് ഏവ നിര്മലേ ഽര്ഥഃ പ്രബിമ്ബതേ । വിദാത്തേതി സ്ഥിതിസ് ത്വ് ഐക്യാത് സര്വബിമ്ബ്യനുബിമ്ബയോഃ
സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കം മുതൽ തന്നെ നിർമ്മലമായ വസ്തു പ്രതിഫലിക്കുന്നു; എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രതിബിംബവും അതിന്റെ പ്രതിഫലനവും ഒന്നായതിനാൽ 'അത് അറിയപ്പെടുന്നു' എന്ന ധാരണ ഉണ്ടാകുന്നു.
ചിദ്വ്യോമ്നാ കചതാ തദ് യദ് അയമ് അര്ഥ ഇതി സ്ഥിതമ് । സര്ഗാദൌ ചേതിതാ സംസ്ഥാ യാസൌ സ്ഥിതിമ് ഉപാഗതാ
സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന അവബോധം, ഇപ്പോൾ 'ഇതാണ് ആർഥം' എന്ന നിലയിൽ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. അതാണ് ചൈതന്യത്തിന്റെ വിശാലതയിൽ തെളിഞ്ഞ് കാണപ്പെടുന്നത്.
അസതാമ് ഏവ ഭാവാനാം ചിദ്വ്യോമകചനാബലാത് । ഗുണാര്പണം മിഥോ രൂഢം നിര്മലേ പ്രതിബിമ്ബനമ്
ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്ത വസ്തുക്കളുടെ ഗുണങ്ങൾ പരസ്പരം നിലനിൽക്കുന്നവയായി തോന്നുന്നു; അതു കറകറ്റ ദൃശ്യത്തിൽ പ്രതിഫലനം പോലെ ആണ്.
അത്യന്തജഡയോര് ഏവ ജീവയോര് ഇവ യന് മിഥഃ । സത്താര്പണം സ്വഭാവേന പ്രതിബിമ്ബം തദ് ഉച്യതേ
മുഴുവൻ ജഡമായ രണ്ടു വസ്തുക്കൾ തമ്മിൽ, ജീവികൾ തമ്മിൽപോലെ, പരസ്പരം സത്ത്വം ഏൽപ്പിക്കുന്നത് സ്വാഭാവികമായ പ്രതിഫലനം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ചിദാത്മനോര് വാ ജഡയോര് മഹാസത്താജഡാത്മനോഃ । ആദ്യസ്വഭാവനിയമാദ് ബിമ്ബസത്താര്പണം മിഥഃ
ചൈതന്യവും ജഡത്വവും, അല്ലെങ്കിൽ മഹാസത്ത്വവും ജഡാത്മാവും തമ്മിൽ, ആദിയിലെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു തന്നെ, പ്രതിബിംബത്തിന്റെ സത്ത്വം പരസ്പരം ഏൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
പ്രതിബിമ്ബം ദൃശോര് ഭ്രാന്തിം വിദ്ധി വേദ്യവിദാം വര । താവന്മാത്രം ജഗത് തേന വിശ്വാസോ മാ തവാസ്ത്വ് ഇഹ
കണ്ണിലൂടെ കാണുന്ന പ്രതിബിംബം മായയാണെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം, അറിവിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ. അതുപോലെ ഈ ലോകവും അങ്ങനെ തന്നെ — അതിനാൽ, ഇതിൽ നീ ഉറച്ച വിശ്വാസം വയ്ക്കേണ്ട.
അഹമിത്യാദിതരങ്ഗസ് സര്ഗാദ്യാവര്തവാന് പരാമ്ഭോധൌ । നാസ്ത്യ് ഏവ ദേശകാലക്രിയാകൃതസ് തന്മയൈകതയാ
'ഞാൻ' എന്നതിന്റെ തരംഗം സൃഷ്ടിക്കാലം മുതലുള്ള എല്ലാ ചലനങ്ങളും പരമസമുദ്രത്തിൽ ഉണ്ട്; അതിൽ നിന്നുള്ള ഏകത്വം കൊണ്ട് ദേശം, കാലം, പ്രവർത്തി എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേർതിരിവുകൾ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല.
നിത്യമ് അസക്തമതിര് മുദിതാത്മാ ശാന്തസുഖാസുഖസംവിദനന്തഃ । തിഷ്ഠ നിവിഷ്ടമതിസ് സമതായാമ് അസ്തസമസ്തഭവാമയമായഃ
എപ്പോഴും മനസ്സ് ആസ്വാദനങ്ങളിൽ കുടുങ്ങാതെ, ആത്മാവ് സന്തോഷത്തോടെ, സമാധാനവും സുഖവും ദുഃഖവും ഉള്ളിൽ അറിയുന്നവനായി, സമതയിൽ ഉറച്ച മനസ്സോടെ, എല്ലാ ഭ്രമകളും ശരീരബോധവും അവസാനിച്ചവനായി നിലകൊൾക.
നവാദ് ഉദ്ഭവതഃ പൂര്വം സമ്പന്നാശ് ചക്ഷുരാദയഃ । യഥാ കമലജസ്യൈതത് സര്വമ് ഏവ ത്വയാ ശ്രുതമ്
പുതിയത് ഉദയിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് തന്നെ കാഴ്ച്ചയും മറ്റു ഇന്ദ്രിയങ്ങളും പൂർണ്ണമായിരിക്കുന്നു; കമലത്തിൽ ജനിച്ചവന്റെ കാര്യത്തിൽപോലെ ഇതെല്ലാം നീ ഇതിനകം തന്നെ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
ബ്രഹ്മപുര്യഷ്ടകസ്യാദാവ് അക്ഷസംവിദ് യഥോദിതാ । പുര്യഷ്ടകസ്യ സര്വസ്യ തഥൈവോദേതി സര്വദാ
ബ്രഹ്മപുരിയിലെ എട്ടു ഭാഗങ്ങളുടെ ആരംഭത്തിൽ, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ബോധം ഉദയം ചെയ്യുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, ആ എട്ടു ഭാഗങ്ങളിലൊക്കെയും ഈ ബോധം എല്ലായ്പ്പോഴും ഉദയം ചെയ്യുന്നു.
വിദ്ധി പുര്യഷ്ടകം ജീവം സ ഗര്ഭസ്ഥേന്ദ്രിയോദയഃ । യദ് യഥാ ഭാവയത്യ് ആശു തത് തഥാ പരിപശ്യതി
എട്ടു ഭാഗങ്ങളുള്ള ഈ പുരിയെ തന്നെ ജീവൻ എന്നു അറിയണം. ഗർഭത്തിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉദയിക്കുന്നതും ഇതിലൂടെയാണ്. ജീവൻ എങ്ങനെ ചിന്തിക്കുകയോ ആഗ്രഹിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു, അതുപോലെ അതിന് എല്ലാം ദൃശ്യവും അനുഭവവുമാകുന്നു.
ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥാഖ്യം വിദ്ധി സംവേദനം സ്വകമ് । സമ്പന്നം ച യഥാ തത് തേ പ്രോക്തമ് ആദ്യമനസ്സ്ഥിതൌ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അവയുടെ വിഷയങ്ങളും ജീവന്റെ സ്വന്തം ബോധം തന്നെയാണ്. ആ ബോധം പൂർണ്ണമായപ്പോൾ, അതാണ് ആദിമനസ്സിന്റെ അവസ്ഥയിൽ നിലകൊള്ളുന്നതെന്ന് ഞാൻ നേരത്തെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
ശുദ്ധാ സംവിത് സംവിദന്തീ സംവേദനമ് അനിന്ദിതമ് । അതോ ഽഹംവേദനാദ് അന്തര് ജീവം പുര്യഷ്ടകം ത്വ് ഇതാ
ശുദ്ധമായ ബോധം, എല്ലാം അറിയുന്ന അവസ്ഥ, അകത്തുള്ള കുറ്റമില്ലാത്ത അറിവാണ്. ഈ 'ഞാൻ അറിയുന്നു' എന്നുള്ള ആന്തരിക ബോധത്തിൽ നിന്നാണ് ജീവനും ആ എട്ടു ഭാഗങ്ങളുള്ള പുരിയും ഉദയിക്കുന്നത്.
ന ത്വ് ഏകത്വാദ് അനന്തത്വാദ് അവേദ്യത്വാദ് അനാമയാ । അനന്യത്വാദ് അനേകത്വാദ് അശൂന്യത്വാത് പരാ സ്ഥിതിഃ
ഉയർന്ന അവസ്ഥ ഒരൊറ്റതായും അനന്തമായും അറിയാനാവാത്തതായും രോഗരഹിതമായും മറ്റൊന്നില്ലാത്തതായും പലതായും ശൂന്യമായും അല്ല.
ചേത്യാദി ബുധ്യതേ കിഞ്ചിന് ന മനസ്താം ച ഗച്ഛതി । ന ച ജീവത്വമ് ആയാതി ന ച പുര്യഷ്ടകാത്മികാ
ഒന്നുകിൽ എന്തോ ഒരു വസ്തു അറിവിന് വിധേയമാകുന്നു, പക്ഷേ മനസ്സ് ആ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നില്ല; അതിന് ജീവത്വം ലഭിക്കുന്നില്ല, അതു സൂക്ഷ്മശരീരത്തിൽ നിന്നുമല്ല.
നാവിദ്യാദിവിലാസോ ഽസ്തി സോ ഽസ്തി നാസ്തീവ യസ് സദാ । പരമാത്മേതി കഥിതോ മനഷ്ഷഷ്ഠേന്ദ്രിയാതിഗഃ
അവിടെ അജ്ഞാനാദികളുടെ കളി ഇല്ല; എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നത് ഉണ്ട് എന്നും ഇല്ല എന്നും പറയാനാവില്ല. മനസിനെയും ആറു ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും അതിജീവിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ പരമാത്മാവ് എന്നു വിളിക്കുന്നു.
തസ്മാത് സമ്പദ്യതേ ജീവശ് ചിന്മൂര്തിര് മനനാത്മകഃ । ഭ്രമഃ കേവലമ് ഇത്യ് ആദ്യ ഉപദേശായ ഗീയതേ
അതിനാൽ, ചൈതന്യവും ചിന്തയും ഉള്ള ജീവൻ ഉദയിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു; എന്നാൽ ഇത് ഒരു ഭ്രമം മാത്രമാണ്, ആദിയിൽ ഉപദേശം നൽകാനായി അങ്ങനെ പറയുന്നു.
യതഃ കുതശ്ചിത് സമ്പന്നേ ത്വ് അവിദ്യാമയ ആമയേ । ഉപദേശ്യോപദേശേന പ്രവിലീനേ വിചാരണാത്
എവിടെയോ എപ്പോഴോ അജ്ഞാനത്തിന്റെ രോഗം ഉദിച്ചുവന്നാൽ, ഉപദേശവും പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത് ആ സംശയം അന്വേഷിച്ചാൽ അതു അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
പ്രശാന്തസകലാചാരം ജ്ഞാനം തദ് അവശിഷ്യതേ । യത്രാകാശമ് അപി സ്ഥൂലമ് അണാവ് ഇവ സുരാചലഃ
അവസാനത്തിൽ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ശാന്തമായപ്പോൾ, ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനം മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു; അപ്പോൾ വലിയ ആകാശം പോലും ഒരു കണികയിൽ പർവ്വതം നില്ക്കുന്നതുപോലെ ഭാവിക്കുന്നു.
യത്രോദ്യദാചാരമ് അപി സദ് അപ്യ് അസദ് അവസ്ഥിതമ് । ജഗജ് ജ്ഞവിഷയം പങ്കാദ് ഇവ തിഷ്ഠതി നിര്മിതമ്
അവിടെ ഏറ്റവും ചെറുതായിട്ടുള്ള പ്രവർത്തി പോലും ഉണ്ടെങ്കിലും ഇല്ലാത്തതുപോലെ തോന്നുന്നു; ലോകം ജ്ഞാനത്തിന്റെ വിഷയമായി, കുളത്തിൽ ചതുര്ണ്ണം നില്ക്കുന്നതുപോലെ, നിർമ്മിതമായി നില്ക്കുന്നു.
അസന്മയമ് അവിദ്യായാ രൂപമ് ഏതാവദ് ഏവ ഹി । യദ് വീക്ഷിതാ സതീ നൂനം നശ്യത്യ് ഏവ ന ദൃശ്യതേ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഇത്രയേ ഉള്ളു: അതിനെ ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കുമ്പോൾ അത് തീർച്ചയായും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു, വീണ്ടും കാണാനാവില്ല.