പുര്യഷ്ടകത്വമ് ആയാതം യച് ചിത്തത്ത്വം സ്വഭാവതഃ । സ്വ ഏവാവയവസ് തസ്മിന് ഘടാദി പ്രതിബിമ്ബതി
സ്വഭാവത്തിൽ മനസ്സിന്റെ സാരമായത് സൂക്ഷ്മശരീരമായി മാറുന്നു. അതിന്റെ സ്വന്തം ഭാഗങ്ങൾ അതിൽ തന്നെ കലശം മുതലായവയായി പ്രതിഫലിക്കുന്നു.
ജഗത്സഹസ്രനിര്മാണമഹിമ്നാം ദര്പണസ്യ മേ । പുര്യഷ്ടകസ്യ ഭഗവന് രൂപം കഥയ കീദൃശമ്
ഭഗവനെ, ആയിരക്കണക്കിന് ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിവുള്ള കണ്ണാടിപോലുള്ള സൂക്ഷ്മശരീരത്തിന്റെ രൂപം എങ്ങനെയാണെന്ന് ദയവായി എനിക്ക് വിശദീകരിക്കാമോ?
അനാദ്യന്തജഗദ്ബീജം യദ് ബ്രഹ്മാസ്തി നിരാമയമ് । ഭാരൂപം ശുദ്ധചിന്മാത്രം കലാകലനവര്ജിതമ്
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത ഈ ലോകത്തിന്റെ വിത്തായിരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മം സുഖദുഃഖങ്ങളൊന്നും ഇല്ലാത്തതും, ഭാരംപോലെയുള്ളതും, ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രവുമാണ്. അതിന് വിഭജനം അല്ലെങ്കിൽ മാറ്റങ്ങൾ ഒന്നുമില്ല.
കലനോന്മുഖതാം യാതം സത് തജ് ജീവ ഇതി സ്മൃതഃ । സ ജീവഃ ഖലു ദേഹേ ഽസ്മിംശ് ചിനോതി സ്പന്ദതേ സ്ഫുടമ്
അത് വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാൻ തയ്യാറാകുമ്പോൾ അതിനെ ജീവൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഈ ജീവൻ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ വ്യക്തമായി കാണുകയും സ്പന്ദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
അഹമ്ഭാവാദ് അഹങ്കാരോ മനനാന് മന ഉച്യതേ । ബോധനിശ്ചയതോ ബുദ്ധിര് ഇന്ദ്രദൃഷ്ടേസ് തഥേന്ദ്രിയമ്
ഞാനെന്നു തോന്നുന്നതിൽ നിന്ന് അഹങ്കാരം ഉണ്ടാകുന്നു; ചിന്തയിൽ നിന്ന് മനസ്സ് ഉണ്ടാകുന്നു; തിരിച്ചറിയലിലും ഉറപ്പിലും നിന്ന് ബുദ്ധി ഉത്ഭവിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കാണുന്നതിൽ നിന്ന് അവയും ഉണ്ടാകുന്നു.
ദേഹഭാവനയാ ദേഹോ ഘടഭാവനയാ ഘടഃ । ഏഷ ഏവംസ്വഭാവാത്മാ ജീവഃ പുര്യഷ്ടകം സ്മൃതമ്
ശരീരത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചാൽ ശരീരം ഉണ്ടാകുന്നു; കുഴിയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചാൽ കുഴി ഉണ്ടാകുന്നു. ഇങ്ങനെ സ്വഭാവം ഈ രീതിയിലുള്ള ജീവനെ പുര്യഷ്ടകം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
ജ്ഞത്വകര്തൃത്വഭോക്തൃത്വസാക്ഷിത്വാദ്യഭിമാനിനീ । യാ സംവിജ് ജീവ ഇത്യ് ഉക്താ തദ് ധി പുര്യഷ്ടകം വിദുഃ
ആത്മാവു് താനാണു് അറിയുന്നവനും ചെയ്യുന്നവനും അനുഭവിക്കുന്നവനും സാക്ഷിയും എന്നിങ്ങനെ ഭാവിക്കുന്നതാണു് ജീവന് എന്നു പറയുന്നത്. ഇതിനെ തന്നെയാണ് പണ്ഡിതന്മാര് പുര്യഷ്ടകം എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
കാലേ കാലേ സ്വതോ ജീവസ് ത്വ് അന്യോ ഽന്യോ ഭവതി സ്വതഃ । ഭാവിതാകാരിതാനന്തവാസനാകണികോദയാത്
വിവിധ സമയങ്ങളില് ജീവന് തന്നെ തന്നെ വിട്ടു വേറിട്ടതാകുന്നു, മുന്പ് ഉണ്ടായ ചിന്തകളും പ്രവൃത്തികളും കൊണ്ടുണ്ടായ അനേകം വാസനകള് ഉദയിക്കുന്നതിനാല്.
പുര്യഷ്ടകസ്വഭാവേന കാലേനാകാരമ് ഋച്ഛതി । വാസനാവശതസ് സേകാദ് ബീജം പല്ലവതാമ് ഇവ
പുര്യഷ്ടകത്തിന്റെ സ്വഭാവപ്രകാരം, കാലക്രമേണ അതിന് രൂപം ലഭിക്കുന്നു; വാസനകളുടെ ബലത്തില്, ഒരു വിത്ത് തളിര്ക്കുന്നതുപോലെ അതു വളരുന്നു.
ആകാരോ ഽഹം ശരീരാദി സ്ഥാവരാദി സുരാദി വാ । നാഹമ് ആദ്യശ് ചിദാത്മേതി മിഥ്യാജ്ഞാനേ നിമജ്ജതി
രൂപം എന്നത് 'ഞാന്' എന്നതാണു്, അതു ശരീരമായാലും, ജഡമായാലും, ദേവന്മാരായാലും. എന്നാല് 'ഞാന് ആദി ചൈതന്യസ്വരൂപം' എന്ന സത്യം മറന്നു, ഈ തെറ്റായ അറിവിലാണ് ജീവന് മുങ്ങുന്നത്.
ഭ്രമത്യ് ഏവം ജഗജ് ജീവോ വാസനാവേല്ലിതശ് ചിരമ് । ഊര്ധ്വാധോഗമനൈര് അബ്ധൌ കാഷ്ഠം വീചിഹതം യഥാ
ഇങ്ങനെ, മനസ്സിലുള്ള പഴയ പ്രവണതകളാൽ ആകർഷിക്കപ്പെട്ട്, ജീവൻ ഈ ലോകത്ത് ദീർഘകാലം അലയുന്നു. സമുദ്രത്തിൽ തിരകളാൽ മേലും കീഴുമായി ഇട്ടുമറുക്കപ്പെടുന്ന ഒരു മരക്കഷ്ണംപോലെയാണ് അതിന്റെ നില.
കശ്ചിത് സാത്ത്വികജാതിത്വാദ് ഭവബന്ധാദ് അനന്തരമ് । ബുദ്ധ്വാത്മാനം സ്വമ് അഭ്യേതി പദമ് ആദ്യന്തവര്ജിതമ്
ചിലർ, സത്ത്വഗുണം കൂടുതലായതിനാൽ, ഭവബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായി, സ്വന്തം ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ആരംഭവും അവസാനം ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
കശ്ചിത് കാലേന ബഹുനാ ഭുക്തയോനിഗണാന്തരഃ । ആത്മജ്ഞാനവശാദ് ഏതി പരമം പദമ് ആത്മനഃ
ചിലർ, അനേകം ജന്മങ്ങളും വിവിധ രൂപങ്ങളും അനുഭവിച്ച്, ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, സ്വയം പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
ഏവമ്ഭൂതസ് സ സുമതേ ജീവോ യാതശ് ശരീരതാമ് । നേത്രാദിനാ ഘടാദ്യ് അന്തര് യഥാ വേത്തി തഥാ ശൃണു
സുമതിയുള്ളവനേ, ഇങ്ങനെ രൂപം പ്രാപിച്ച ജീവൻ, കണ്ണ് മുതലായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾകൊണ്ട്, ഒരു മടക്കളശത്തിനകത്തുള്ളത് എങ്ങനെ അറിയുന്നുവോ അതുപോലെ, എല്ലാം ഗ്രഹിക്കുന്നു. അതെങ്ങനെ എന്നത് കേൾക്കൂ.
ചിത്ത്വസ്യ കലനാത് തസ്യ സമ്പ്രയാതസ്യ ജീവതാമ് । മനഷ്ഷഷ്ഠേന്ദ്രിയഗ്രാമോ ദേഹോ ഽഗ്ര ഇവ തിഷ്ഠതി
മനസ്സിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ജീവൻ ജീവരൂപത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, മനസ്സും ആറു ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ചേർന്നുള്ള കൂട്ടം ഒരു തണ്ട് മുളയുടെ അഗ്രംപോലെ മുന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
പദാര്ഥദേഹേ ദേഹേന സ്വേ പതത്യ് അക്ഷിരൂപിണാ । തദാ തജ് ജീവസംസ്പര്ശാജ് ജീവാത്മൈകത്വമ് ഋച്ഛതി
പഞ്ചഭൂതങ്ങൾകൊണ്ടുണ്ടായ ശരീരത്തിൽ, അവിടുത്തെ അർത്ഥങ്ങൾ ഗ്രഹിക്കുന്ന അവയവരൂപത്തിൽ ജീവൻ അതിന്റെ സ്ഥാനത്ത് എത്തുന്നു; അപ്പോൾ ആത്മാവിന്റെ സ്പർശം കൊണ്ടു, വ്യക്തി ആത്മാവും പരമാത്മാവും ഒന്നാകുന്നു.
ബാഹ്യാര്ഥവേദനേ നിത്യം സമ്ബന്ധോ ഽക്ഷസ്യ കാരണമ് । സമന്വിതസ്യ ചിത്തേന ന മുക്തസ്യ കദാചന
ബാഹ്യവസ്തുക്കളെ ഗ്രഹിക്കുന്നതിൽ ഇന്ദ്രിയത്തിന്റെ ബന്ധം എപ്പോഴും അനുഭവത്തിന് കാരണമാകുന്നു; മനസ്സ് ഇതിൽ അകപ്പെട്ടവർക്കാണ് ഇത് സംഭവിക്കുന്നത്, മോചിതർക്കോ ഒരിക്കലും അല്ല.
യദ് യദ് അച്ഛതരേ തസ്മിന്ന് അഗ്രസ്ഥം പ്രതിബിമ്ബതി । ജീവേന ഭവതി ശ്ലിഷ്ടം ബഹിര് ജീവോ ഽഥ ജീവതി
ആ അഗ്രഭാഗത്തിൽ എന്ത് കൂടുതൽ വ്യക്തമാണോ അതാണ് അവിടെ പ്രതിഫലിക്കുന്നത്; ജീവൻ അതിനോട് ചേർന്നാൽ, പുറം ലോകത്ത് അവൻ ശരീരധാരി ആയി ജീവിക്കുന്നു.
നിഘൃഷ്ടനവരത്നാഭേ യദാ നയനതാരകേ । തദൈതയോര് ബാഹ്യഗതഃ പദാര്ഥഃ പ്രതിബിമ്ബതി
കണ്ണിന്റെ കുരു പുതുതായി മിനുക്കിയ രത്നം പോലെ തെളിഞ്ഞിരിക്കുമ്പോൾ, പുറത്തുള്ള വസ്തു അതിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു.
ജീവേന ഭവതി ശ്ലിഷ്ടഃ പ്രതിബിമ്ബവശാത് തതഃ । ജീവജ്ഞേയത്വമ് ആയാതി ബാഹ്യം വസ്ത്വ് ഇതി രാഘവ
പ്രതിഫലനത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആ പ്രതിബിംബം ജീവിയുമായി ചേർന്ന്, രാഘവാ, പുറത്തുള്ള വസ്തു ജീവിക്ക് അറിയാവുന്നതാകുന്നു.
യത് സംശ്ലേഷമ് ഉപായാതി തദ് ബാലോ ഽപി ഹി വിന്ദതേ । പശുര് വാ സ്ഥാവരോ വാപി ജീവഃ കസ്മാന് ന വേത്സ്യതി
ഏതെങ്കിലും വസ്തു സ്പർശിച്ചാൽ അതു കുട്ടിക്കും അറിയാം; മൃഗം ആയാലും, സഞ്ചലനമില്ലാത്തതായാലും, ജീവിക്ക് അത് അറിയാൻ എന്ത് തടസ്സമുണ്ട്?
അന്യച് ച നായനാസ് സാധോ രശ്മയോ ജീവവേഷ്ടിതാഃ । ക്രോഡീകുര്വന്ത്യ് അലം ദൃശ്യം ജീവസ് തത് തേന വിന്ദതേ
മറ്റൊന്ന്, മഹാനേ, കണ്ണിൽ നിന്നുള്ള കിരണങ്ങൾ ജീവിയുടെ ആവരണം കൊണ്ടു പുറം വസ്തുവിനെ ഒറ്റയാക്കുന്നു; അതിനാൽ ജീവി അതിനെ അറിയുന്നു.
ഏഷ ഏവ ക്രമസ് സ്പര്ശേ സമ്ബന്ധപ്രത്യയോദ്ഭവഃ । രസേ ഗന്ധേ ച കഥിതോ ജീവസംസ്പര്ശസമ്ഭവഃ
സ്പർശം, രസം, ഗന്ധം എന്നിവയും ജീവിയുടെ സമ്പർക്കത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ബന്ധമെന്ന വിശ്വാസത്തിൽ നിന്നാണ് സ്പർശം ഉദിക്കുന്നത്; രസം, ഗന്ധം എന്നിവയും അതുപോലെ ജീവിയുടെ സമ്പർക്കത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ശബ്ദസ് ത്വ് ആകാശനിഷ്ഠത്വാത് കര്ണാകാശഗതഃ ക്ഷണാത് । ജീവാകാശം വിശത്യ് അന്തര് ഏവമ് ഇന്ദ്രിയസംവിദഃ
ശബ്ദം ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതിനാൽ, അതു ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് ചെവിയുടെ ആകാശത്തിൽ കടക്കുന്നു; പിന്നെ അത് ജീവിയുടെ ഉള്ളിലെ ആകാശത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ബോധം ഉണ്ടാകുന്നു.
ദൃശ്യതേ നിര്മലാദര്ശരത്നവാര്യാദികേഷു യത് । പ്രതിബിമ്ബനമ് ഏതന് മേ ബ്രൂഹി ബ്രഹ്മന് കിമാത്മകമ്
നിർമ്മലമായ കണ്ണാടി, രത്നം, വെള്ളം മുതലായവയിൽ കാണുന്ന പ്രതിഫലനം എന്താണെന്നതിന്റെ സ്വഭാവം എങ്ങനെയാണെന്ന് ദയവായി പറയൂ, ബ്രഹ്മൻ.
കാകതാലീയവദ് ഭാതം തദ് ബ്രഹ്മവ്യോമ്നി യച് ചിരമ് । കിഞ്ചിദ് ആസ്തേ ക്ഷണം കിഞ്ചിത് തദ് ഏവേദം ജഗന്തി വഃ
കാക്കയും താളവൃക്ഷവും യാദൃശ്ചികമായി കൂടിച്ചേരുന്നതുപോലെ, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ വിശാലതയിൽ ഏതൊക്കെയോ ദൃശ്യങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ ഒരു നിമിഷം മാത്രം, ചിലപ്പോൾ കുറേക്കാലം നിലനിൽക്കുന്നു. ഇതാണ് നിങ്ങളുടേതായ ലോകം.
സ്വസത്താമാത്രകം സ്വപ്നേ ഇവാര്ഥ ഇതി ഭാവയത് । സ്ഥിതമ് ഏകമ് അനേകാത്മ ചിദ്വ്യോമ സ്വപ്നവൃക്ഷവത്
സ്വപ്നത്തിൽ ഒരു വസ്തു നമ്മുടെ സ്വഭാവം മാത്രമെന്നപോലെ, ഒറ്റ സത്യമായ അനേകം രൂപങ്ങളുള്ള ചൈതന്യാകാശം സ്വപ്നത്തിലെ വൃക്ഷംപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു എന്നു മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം.
ബാഹ്യാര്ഥാസ്തിത്വബോധോ യോ യാ ബ്രഹ്മാത്മജഗന്മതിഃ । സ ച സാ ചേതി സത് സര്വം യഥാസംവേദനം സ്ഥിതേഃ
ബാഹ്യവസ്തുക്കളുടെ നിലവിന്റെ ബോധവും, ലോകം ബ്രഹ്മമോ ആത്മാവോ എന്ന ധാരണയും, ഓരോരുത്തരുടെയും അനുഭവംപോലെ സത്യമാകുന്നു.
പ്രഥമം പരമാണുത്വേ ബുദ്ധേ ഽണുത്വേ തതശ് ച ഖേ । താ വിദോ വേത്തി വിദ്വ്യോമ കരാക്ഷാദികമ് അദ്യ യാഃ
ആദ്യം ബുദ്ധിയിൽ അനുവിന്റെ സൂക്ഷ്മതയും, പിന്നെ ആകാശത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതയും ഉണ്ടാകുന്നു; അറിവുള്ളവർക്ക് ഇന്ന് കൈയും കണ്ണും എന്നിങ്ങനെ കാണുന്നവ ചൈതന്യാകാശം തന്നെയാണെന്ന് അവർ അറിയുന്നു.
സര്ഗാദിതഃ പ്രഭൃത്യ് ഏവ നിര്മലേ ഽര്ഥഃ പ്രബിമ്ബതേ । വിദാത്തേതി സ്ഥിതിസ് ത്വ് ഐക്യാത് സര്വബിമ്ബ്യനുബിമ്ബയോഃ
സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കം മുതൽ തന്നെ നിർമ്മലമായ വസ്തു പ്രതിഫലിക്കുന്നു; എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രതിബിംബവും അതിന്റെ പ്രതിഫലനവും ഒന്നായതിനാൽ 'അത് അറിയപ്പെടുന്നു' എന്ന ധാരണ ഉണ്ടാകുന്നു.