ബാലസ്യ സ്വമനോമോഹകല്പിതഃ പ്രാണഹാരകഃ । രാത്രൌ തമസി വേതാലോ വിചാരേണ വിലീയതേ
ഒരു കുട്ടിയുടെ ഭ്രമിതമായ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച, രാത്രിയിൽ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഭൂതം, വിവേകത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ അദൃശ്യമായി പോവുന്നു.
സര്വ ഏവ ജഗദ്ഭാവാ അവിചാരണചാരവഃ । അവിദ്യമാനസദ്ഭാവാ വിചാരവിശരാരവഃ
ലോകത്തിലെ എല്ലാ സംഭവങ്ങളും വിവേകത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം ഇല്ലാതെ യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തവയാണ്; എന്നാൽ വിവേകത്തിന്റെ വാൾ സ്പർശിച്ചാൽ അവയുടെ മിഥ്യാഭാവം മുറിഞ്ഞു പോകുന്നു.
പുംസോ നിജമനോമോഹകല്പിതോ ഽനല്പദുഃഖദഃ । സംസാരചിരവേതാലോ വിചാരേണ വിലീയതേ
സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ ഭ്രമത്തിൽ ഒരാൾക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന, അനന്തമായ ദു:ഖം നൽകുന്ന, ഈ സാംസാരിക ഭൂതം വിവേകത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ അദൃശ്യമായി പോവുന്നു.
സമസ്വച്ഛം നിരാബാധമ് അനന്തമ് അനപാശ്രയമ് । വിദ്ധീമം കേവലീഭാവം വിചാരോഗ്രതരോഃ ഫലമ്
സമമായും ശുദ്ധമായും തടസ്സമില്ലാത്തതും അനന്തവും ആശ്രയമില്ലാത്തതുമായ ഈ ഏകതാഭാവം, ശക്തമായ വിവേകവൃക്ഷത്തിന്റെ പരമഫലമായി അറിയുക.
അചലസ്ഥിതിനോദാരപ്രകടാഭോഗതേജസാ । തേന നിഷ്കാമതോദേതി ശീതതേവോദിതേന്ദുനാ
അചഞ്ചലമായ നിലയിൽ നിന്നു, അതിന്റെ ഉജ്ജ്വലമായ ശാന്തിയാൽ, ആ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹരഹിതത്വം ഉദിക്കുന്നു, പുതുതായി ഉദിച്ച ചന്ദ്രന്റെ തണുപ്പുപോലെ.
ചിന്താജ്വരമഹൌഷധ്യാ സാധുചിത്തനിഷണ്ണയാ । തയോത്തമത്വപ്രദയാ നാഭിവാഞ്ഛതി നോജ്ഝതി
നല്ലവരുടെ മനസ്സിൽ ഉറപ്പുള്ള വിവേകമെന്ന മഹൗഷധിയാൽ, അതു പരമാവസ്ഥ നൽകുമ്പോൾ, ഒന്നും ആഗ്രഹിക്കാനോ ഉപേക്ഷിക്കാനോ ആ മനസ്സ് ശ്രമിക്കാറില്ല.
തത് സദാലമ്ബനം ചേതസ് സ്ഫാരമ് ആഭാസമ് ആഗതമ് । നാസ്തമ് ഏതി ന ചോദേതി ഖമ് ഇവാതിതതാന്തരമ്
എപ്പോഴും ആധാരമുള്ള ആ മനസ്സ്, വിശാലമായ പ്രത്യക്ഷതയായി മാറുമ്പോൾ, അതു neither അസ്തമിക്കുകയോ ഉദയിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; അതിരുകളില്ലാത്ത ആകാശംപോലെ.
ന ജഹാതി ന ചാദത്തേ ന താമ്യതി ന ശാമ്യതി । കേവലം സാക്ഷിവത് പശ്യഞ് ജഗദ് ആത്മനി തിഷ്ഠതി
അത് ഉപേക്ഷിക്കുകയോ ഏറ്റെടുക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല, ദു:ഖിക്കുകയോ ശമിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; സാക്ഷിയായി കാണുന്നവനായി, ലോകം അകത്തുള്ളതുപോലെ, അതു സ്വയം നിലകൊള്ളുന്നു.
ന ച ശാമ്യതി നാപ്യ് അന്തര് നാപി ബാഹ്യേ ഽവതിഷ്ഠതി । ന ച നൈഷ്കര്മ്യമ് ആദത്തേ ന ച കര്മണി മജ്ജതി
അത് ശമിക്കുകയോ അകത്തോ പുറത്തോ നിലകൊള്ളുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; അതു നിർക്രിയത്വം സ്വീകരിക്കുകയോ കർമ്മത്തിൽ മുങ്ങിക്കഴിയുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
ഉപേക്ഷതേ ഗതം വസ്തു സമ്പ്രാപ്തമ് അനുവര്തതേ । ന ക്ഷുബ്ധോ നാതി ചാക്ഷുബ്ധോ ഭാതി പൂര്ണ ഇവാര്ണവഃ
കഴിഞ്ഞുപോയതിനെ അവഗണിച്ച്, വന്നതിനെ പിന്തുടരുന്നു; അതു ഉണർന്നോ അത്യന്തം ശാന്തമായോ അല്ല, പൂർണ്ണമായ സമുദ്രംപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ഏവംരൂപേണ മനസാ മഹാത്മാനോ മഹാശയാഃ । ജീവന്മുക്താ ജഗത്യ് അസ്മിന് വിഹരന്തി ഹി യോഗിനഃ
ഇങ്ങനെയുള്ള മനസ്സോടെ മഹാത്മാക്കളായ യോഗികൾ ഈ ലോകത്ത് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ സ്വതന്ത്രരായി സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഉഷിത്വാ സുചിരം കാലം ധീരാസ് തേ യാവദീപ്സിതമ് । തനുമ് അന്തേ പരിത്യജ്യ യാന്തി കേവലതാം തതാമ്
അവർക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത്ര കാലം ഈ ലോകത്ത് ജീവിച്ചശേഷം, അവസാനം ദേഹത്തെ വിട്ട് ശുദ്ധമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് ഉയരുന്നു.
കോ ഽഹം കസ്യ ച സംസാര ഇത്യ് ആപദ്യ് അപി ധീമതാ । ചിന്തനീയം പ്രയത്നേന സപ്രതീകാരമ് ആത്മനാ
‘ഞാൻ ആരാണ്, ഈ ലോകം ആരുടേതാണ്’ എന്ന ചിന്ത വന്നാലും, ബുദ്ധിമാന്മാർ ആത്മപരിശോധനയോടെയും ഉചിതമായ മാർഗ്ഗങ്ങളോടെയും അതിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കണം.
കാര്യസങ്കടസന്ദേഹം രാജാ ജാനാതി രാഘവ । നിഷ്ഫലം സഫലം വാപി വിചാരേണൈവ നാന്യഥാ
രാഘവ, ഒരു പ്രവർത്തി ഫലപ്രദമാണോ അല്ലയോ എന്ന സംശയവും ആശങ്കയും രാജാവിന്Vicാരംകൊണ്ടു മാത്രമേ മനസ്സിലാകൂ; മറ്റുവഴിയില്ല.
വേദവേദാന്തസിദ്ധാന്തസ്ഥിതയസ് സ്ഥിതികാരണമ് । നിര്ണീയന്തേ വിചാരേണ ദീപേനേവ ഭുവോ നിശി
വേദങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളും പറയുന്ന സത്യം എന്താണെന്നും അതിന്റെ കാരണം എന്താണെന്നും Vicാരംകൊണ്ടു മാത്രമേ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയൂ; അതുപോലെ ഒരു വിളക്ക് രാത്രിയിൽ ഭൂമിയെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെയാണ്.
അനഷ്ടമ് അന്ധകാരേഷു ബഹുതേജസ്സ്വ് അജിഹ്മിതമ് । പശ്യത്യ് അപി വ്യവഹിതം വിചാരച് ചാരുലോചനമ്
Vicാരത്തിന്റെ പ്രകാശം നിറഞ്ഞ നേരായ കണ്ണ്, ഇരുണ്ടിടത്തിലും മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും വ്യക്തമായി കാണുന്നു; അതുപോലെ ശക്തമായ വെളിച്ചം എപ്പോഴും തെളിഞ്ഞിരിക്കും.
വിവേകാന്ധോ ഹി ജാത്യന്ധശ് ശോച്യശ് സര്വസ്യ ദുര്മതിഃ । ദിവ്യചക്ഷുര് വിവേകാത്മാ ജയത്യ് അഖിലവസ്തുഷു
വിവേകമില്ലാത്തവന് ജന്മാന്ധനുപോലെയാണ്, അവന് ദയനീയനും ബുദ്ധിയില്ലാത്തവനുമാണ്. ദൈവദൃഷ്ടിയുള്ള വിവേകമുള്ള ആത്മാവാണ് എല്ലായിടത്തും ജയിക്കുന്നതെന്ന് സത്യമാണ്.
പരമാത്മമയീ പാല്യാ മഹാനന്ദൈകസാധനീ । ക്ഷണമ് ഏകം പരിത്യാജ്യാ ന വിചാരചമത്കൃതിഃ
പരമാത്മാവിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന, മഹാനന്ദം നേടാനുള്ള ഏക മാർഗമായ വിവേകത്തിന്റെ അത്ഭുതം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്, ഒരു നിമിഷം പോലും.
വിചാരചാരുഃ പുരുഷോ മഹതാമ് അപി രോചതേ । പരിപക്വം ചമത്കാരി സഹകാരഫലം യഥാ
വിവേകത്തിന്റെ ഭംഗിയുള്ള മനുഷ്യന് മഹാന്മാരുടെ ഇടയിലും ബഹുമാനമാണ്, പൂർണ്ണമായിപ്പഴുത്ത മാവുപഴം എല്ലാവർക്കും ഇഷ്ടമായതുപോലെ.
വിചാരകാന്തമതയോ നാനേകേഷു പുനഃ പുനഃ । പതന്തി ദുഃഖഗര്തേഷു ജ്ഞാതോര്ധ്വഗതയോ നരാഃ
വിവേകത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം ഇല്ലാത്ത മനസ്സുള്ളവർ, അറിവിൽ ഉയർന്നാലും, വീണ്ടും വീണ്ടും ദുഃഖത്തിന്റെ കുഴികളിലേക്കാണ് വീഴുന്നത്.
ന വിരൌതി തഥാ രോഗീ നാനര്ഥശതജര്ജരഃ । അവിചാരവിനഷ്ടാത്മാ യഥാജ്ഞഃ പരിരോദിതി
രോഗിയും നൂറുകണക്കിന് ദുർഘടങ്ങളാൽ പീഡിതനുമായവനും എത്രയും വേദനയോടെ കരയുന്നില്ല, വിവേകമില്ലായ്മ കൊണ്ട് ആത്മാവ് നശിച്ച അജ്ഞാനിയാണ് അത്രയും കഷ്ടപ്പാടോടെ വിലപിക്കുന്നത്.
വരം കര്ദമകീടത്വം ശ്വഭ്രകണ്ടകതാ വരമ് । വരമ് അന്ധഗുഹാഹിത്വം ന നരസ്യാവിചാരിതാ
ചളിയിൽ ജീവിക്കുന്ന ഒരു കീടമായാലും, കുഴിയിലിരിക്കുന്ന മുള്ളിനിടയിലായാലും, ഇരുണ്ട ഗുഹയിൽ കഴിയുന്നവനായാലും നല്ലതാണ്; എന്നാൽ ഒരുവന് വിവേകമില്ലായ്മയുണ്ടാകുന്നതിന് അതിലും മോശമാണ്.
സര്വാനര്ഥനിജാവാസം സര്വസാധുതിരസ്കൃതമ് । സര്വദൌസ്സ്ഥിത്യസീമാന്തമ് അവിചാരം പരിത്യജേത്
എല്ലാ ദുരിതത്തിന്റെയും വാസസ്ഥലമായും, നല്ലവരൊക്കെയും ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടുള്ളതുമായ, സ്ഥിരമായ കഷ്ടതയുടെ അതിരായ, ആലോചനയില്ലായ്മയെ നമ്മള് പൂര്ണമായി വിട്ടുകളയണം.
നിത്യം വിചാരയുക്തേന ഭവിതവ്യം മഹാത്മനാ । ഭവാന്ധകൂപേ പതതാം വിചാരോ ഹ്യ് അവലമ്ബനമ്
ഉയർന്ന മനസ്സുള്ളവന് എപ്പോഴും ആലോചനയിലേര്പ്പെട്ടിരിക്കണം; ജീവിതത്തിന്റെ കുഴിയിലേക്കു വീഴുന്നവർക്കു ആലോചന തന്നെയാണ് ആശ്രയം.
സ്വയമ് ഏവാത്മനാത്മാനമ് അവഷ്ടഭ്യ വിചാരതഃ । സംസാരമോഹജലധേസ് താരയേത് സ്വമനോമൃഗമ്
താനേ തന്നെ ഉറപ്പോടെ പിടിച്ചുകൊണ്ട് ആലോചിച്ചാല്, മനസ്സെന്ന മൃഗത്തെ സംസാരമെന്ന മായാജലധിയുടെ കുറുകെ കടത്താന് കഴിയും.
കോ ഽഹം കഥമ് അയം ദോഷസ് സംസാരാഖ്യ ഉപാഗതഃ । ന്യായേനേതി പരാമര്ശോ വിചാര ഇതി കഥ്യതേ
ഞാന് ആര്? ഈ സംസാരമെന്ന ദോഷം എങ്ങനെ വന്നു? എന്നിങ്ങനെ യുക്തിപൂര്വ്വം അന്വേഷിക്കുന്നതിനെ തന്നെയാണ് ആലോചന എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
അന്ധാന്ധമോഹമുഖരം ചിരം ദുഃഖായ കേവലമ് । കൃതം ശിലായാ ഹൃദയം ദുര്മതേശ് ചാവിചാരിണഃ
ആലോചനയില്ലാത്തവനും കല്ലുപോലുള്ള മനസ്സുള്ളവനും അനന്തമായ കഷ്ടപ്പാട് മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ; അതു പൂര്ണമായ അന്ധകാരത്തിലും മായയുടെ കലഹത്തിലും നിറഞ്ഞതാണ്.
ഭാവാഭാവഗ്രഹോത്സര്ഗദൃശാമ് ഇഹ ഹി രാഘവ । ന വിചാരാദ് ഋതേ തത്ത്വം ജ്ഞായതേ സാധു കിഞ്ചന
രാഘവാ, ഉത്പത്തിയും നാശവും മാത്രം കാണുന്നവർക്കു ആലോചനയില്ലാതെ യാഥാര്ത്ഥ്യം ഒന്നും അറിയാന് കഴിയില്ല.
വിചാരാജ് ജ്ഞായതേ തത്ത്വം തത്ത്വാദ് വിശ്രാന്തിര് ആത്മനി । തതോ മനസി ശാന്തേ തു സര്വദുഃഖപരിക്ഷയഃ
ചിന്തയിലൂടെ സത്യം മനസ്സിലാക്കാം; ആ സത്യത്തിൽ നിന്ന് ആത്മാവിൽ വിശ്രമം ലഭിക്കും; അതിനുശേഷം മനസ്സ് സമാധാനത്തിലായാൽ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും അവസാനിക്കും.
സഫലതാ ഫലതേ ഭുവി കര്മണാം പ്രകടതാം കില ഗച്ഛത ഉത്തമാത് । സ്ഫുടവിചാരദൃശൈവ വിചാരിതാ ശമവതേ ഭവതേ ഽപി വിരോചതാമ്
ഉത്തമരുടെ പ്രവൃത്തികൾ ഭൂമിയിൽ ഫലപ്രദമായി പ്രകടമാകുന്നു; നിന്റെ വ്യക്തമായ, ആഴത്തിലുള്ള ചിന്തയും നിന്നെ സമാധാനത്തിലേക്ക് നയിച്ച് പ്രകാശിക്കട്ടെ.