ന വിചാരം വിനാ കശ്ചിദ് ഉപായോ ഽസ്തി വിപച്ഛമേ । വിചാരാദ് അശുഭം ത്യക്ത്വാ ശുഭമ് ആയാതി ധീസ് സതാമ്
ആഴത്തിലുള്ള ചിന്തയില്ലാതെ പരമശാന്തിക്ക് മറ്റൊരു മാർഗ്ഗം ഇല്ല. നല്ലവരുടെ മനസ്സ് ചിന്തയിലൂടെ ദുഷ്ടതയെ വിട്ട് നല്ലതിലേക്ക് എത്തുന്നു.
ബലം ബുദ്ധിശ് ച തേജശ് ച പ്രതിപത്തിഃ ക്രിയാഫലമ് । ഫലന്ത്യ് ഏതാനി സര്വാണി വിചാരേണൈവ ധീമതഃ
ശക്തിയും ബുദ്ധിയും തേജസ്സും വിവേകവും പ്രവർത്തിയുടെ ഫലവും — ഇവ എല്ലാം ജ്ഞാനിയുടെ ആഴമായ ചിന്തയിലൂടെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
യുക്തായുക്തമഹാദീപമ് അഭിവാഞ്ഛിതസാധകമ് । സ്ഫാരം വിചാരമ് ആശ്രിത്യ സംസാരജലധിം തരേത്
യുക്തിയും അयुक्तിയും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്ന വലിയ ദീപംപോലെയുള്ള ആഴമായ ചിന്തയെ ആശ്രയിച്ച്, ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റി, ഈ സംസാരസമുദ്രം കടക്കണം.
ആലൂനഹൃദയാമ്ഭോജം മഹാമോഹമതങ്ഗജമ് । വിദാരയതി ശുദ്ധാത്മാ വിചാരോദാരകേസരീ
ശുദ്ധമായ മനസ്സ് എന്ന മഹത്തായ സിംഹംപോലെയുള്ള വിവേകം, ആന്തരികഹൃദയം തൊടപ്പെടാത്ത വലിയ മോഹം എന്ന ആനയെ കീറിത്തുറക്കുന്നു.
മൂഢാഃ കാലവശേനേഹ യദ് ഗതാഃ പരമം പദമ് । തദ് വിചാരപ്രദീപസ്യ വിജൃമ്ഭിതമ് അനുത്തമമ്
കാലത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ഭ്രമിച്ചവർ പരമപദം പ്രാപിച്ചാൽ, അതാണ് ആഴമായ ചിന്തയുടെ അപ്രതിമമായ പ്രകാശം.
രാജ്യാനി സമ്പദസ് സ്ഫാരോ ഭോഗോ മോക്ഷശ് ച ശാശ്വതഃ । വിചാരകല്പവൃക്ഷസ്യ ഫലാന്യ് ഏതാനി രാഘവ
രാജ്യങ്ങൾ, സമൃദ്ധമായ ധനം, വലുതായ അനുഭവങ്ങൾ, ശാശ്വതമായ മോക്ഷം — ഇവയൊക്കെയും രാഘവ, ആഴത്തിലുള്ള വിവേകമരത്തിന്റെ ഫലങ്ങളാണ്.
യാ വിവേകവിലാസിന്യോ മതയോ മഹതാമ് ഇഹ । ന താ വിപദി മജ്ജന്തി തുമ്ബകാനീവ വാരിണി
വിവേകസമ്പന്നമായ മഹാത്മാക്കളുടെ ഉത്തമമായ ചിന്തകൾ കഷ്ടപ്പാടുകളിൽ പോലും മുങ്ങിപ്പോകുന്നില്ല; അതുപോലെ തന്നെ വെള്ളത്തിൽ തുമ്പക്കായികൾ മുങ്ങാത്തതുപോലെയാണ്.
വിചാരോദയഹാരിണ്യാ ധിയാ വ്യവഹരന്തി യേ । ഫലാനാമ് അത്യുദാരാണാം ഭാജനം ഹി ഭവന്തി തേ
വിചാരബോധം ഉദിച്ചുള്ള മനസ്സോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർ അത്യന്തം ഉത്തമമായ ഫലങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാൻ യോഗ്യരാവുന്നു.
മൂര്ഖഹൃത്കാനനസ്ഥാനാമ് ആശാപ്രസരരോധിനാമ് । അവിചാരകരഞ്ജാനാം മഞ്ജര്യോ ദുഃഖരീതയഃ
അവിചാരമുള്ളവരുടെ ഹൃദയവനങ്ങളിൽ, ആശകൾ തടയപ്പെട്ടിടങ്ങളിൽ, ദു:ഖത്തിന്റെ വള്ളികൾ വളരുന്നു.
കജ്ജലക്ഷോദമലിനാ മദിരാമോദധര്മിണീ । അവിചാരമയീ നിദ്രാ യാതു തേ രാഘവ ക്ഷയമ്
ദീപത്തിന്റെ കരിനിറംപോലെയും മദ്യംപോലെ മയക്കമുള്ളതുമായ അവിചാരത്തിന്റെ ഉറക്കം, രാഘവ, നിനക്കു അവസാനിക്കട്ടെ.
മഹാപദ്യ് അപി ദീര്ഘേഷു സദ്വിചാരപരോ നരഃ । ന നിമജ്ജതി മോഹേഷു തേജോരാശിസ് തമസ്സ്വ് ഇവ
വലിയ ദു:ഖങ്ങളിലും ദീർഘകാല കഷ്ടപ്പാടുകളിലും സത്വിച്ചാരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മനുഷ്യൻ മോഹത്തിൽ മുങ്ങുന്നില്ല; വെളിച്ചത്തിന്റെ കൂട്ടം ഇരുണ്ടതിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകാത്തതുപോലെയാണ്.
മാനസേ സരസി സ്വച്ഛേ വിചാരകമലോത്കരഃ । നൂനം വികസിതോ യസ്യ ഹിമവാന് ഇവ ഭാതി സഃ
സ്വച്ഛമായ മനസ്സിന്റെ തടാകത്തിൽ, വിചാരത്തിന്റെ താമര പുഷ്പിച്ചവൻ ഹിമവാനുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
വിചാരവികലാ യസ്യ മതിര് മാന്ദ്യമ് ഉപേയുഷഃ । തസ്യോദേത്യ് അശനിശ് ചന്ദ്രാന് മുധാ യക്ഷശ് ശിശോര് ഇവ
ആലോചനയില്ലാതെ മനസ്സു മന്ദമായവന്, ഇടിയുണ്ടായാലും അതിന് അർത്ഥമില്ല; ഒരു കുട്ടിക്ക് യക്ഷന്റെ ചന്ദ്രൻ കാണിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
ദുഃഖഷണ്ഡകവല്മീകം വിപന്നവലതാമധുഃ । രാമ ദൂരേ പരിത്യാജ്യോ നിര്വിവേകോ നരാധമഃ
രാമ, വിവേകമില്ലാത്ത മനുഷ്യനെ ദൂരെയ്ക്ക് വിട്ടുകളയണം; അവൻ ദു:ഖത്തിന്റെ കൂമ്പാരം, വണ്ടിക്കുഴി, ചീഞ്ഞലതയിൽ പെട്ട തേൻപോലെയാണ്.
യേ കേചന ദുരാരമ്ഭാ ദുരാചാരാ ദുരാധയഃ । അവിചാരേണ തേ ഭാന്തി വേതാലാസ് തമസാ യഥാ
ആർക്കും സമീപിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളവരും, ദുഷ്പ്രവൃത്തികളും, വിശ്വസിക്കാനാകാത്തവരും, ആലോചനയില്ലാതെ ഇരുട്ടിൽ വെറ്റാലുകൾ തിളങ്ങുന്നതുപോലെ മാത്രം തിളങ്ങുന്നു.
അവിചാരിണമ് ഏകാന്തജരദ്ദ്രുമസധര്മിണമ് । അക്ഷമം സാധുകാര്യേഷു ദൂരേ കുരു രഘൂദ്വഹ
രഘുവംശജ, ആലോചനയില്ലാത്തവനും, പഴയ മരത്തിനെപ്പോലെയും, നല്ല പ്രവൃത്തിക്ക് അയോഗ്യനുമായവനെയും നീ ദൂരെയ്ക്ക് മാറ്റി നിർത്തണം.
വിവിക്തം ഹി മനോ ജന്തോര് ആശാവൈവശ്യവര്ജിതമ് । പരാം നിര്വൃതിമ് അഭ്യേതി പൂര്ണശ് ചന്ദ്ര ഇവാത്മനി
ജന്തുക്കളുടെ മനസ്സ് ആഗ്രഹങ്ങളുടെ അടിമയാകാതെ ഒറ്റപ്പെടുമ്പോൾ, അത് പൂർണ്ണചന്ദ്രൻപോലെ തനിക്കുള്ളിൽ പരമസന്തോഷം പ്രാപിക്കുന്നു.
വിവേകിതോദിതാ ദേഹം സര്വം ശീതലയത്യ് അലമ് । അലങ്കരോതി ചാത്യന്തം ജ്യോത്സ്നേവ ഭുവനമ് നവാ
ഉണർന്ന വിവേകം ശരീരമൊക്കെയും തണുപ്പിക്കുകയും അതിനെ അത്യന്തം അലങ്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; പുതുതായി തെളിയുന്ന ചന്ദ്രപ്രകാശം ലോകത്തെ അലങ്കരിക്കുന്നതുപോലെ.
പരമാര്ഥപതാകായാ ധിയോ ധവലചാമരമ് । വിചാരോ രാജതേ ജന്തോ രജന്യാമ് ഇവ ചന്ദ്രമാഃ
പരമാർത്ഥത്തിന്റെ പതാകയ്ക്ക്, മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധമായ ചാമരം പോലെ, വിവേകം രാത്രിയിൽ ചന്ദ്രൻ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ തെളിഞ്ഞ് തിളങ്ങുന്നു.
വിചാരചാരവോ ഭാവാ ഭാസയന്തോ ദിശോ ദശ । ഭാന്തി ഭാസ്കരവദ് ഭഗ്നഭൂയോഭവഭയാമയാഃ
വിവേകത്തോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്ന ഭാവങ്ങൾ, പത്ത് ദിക്കുകളും പ്രകാശിപ്പിച്ച്, പുനർജനനത്തിൽ നിന്നുള്ള ഭയങ്ങൾ അകറ്റി, സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നു.
ബാലസ്യ സ്വമനോമോഹകല്പിതഃ പ്രാണഹാരകഃ । രാത്രൌ തമസി വേതാലോ വിചാരേണ വിലീയതേ
ഒരു കുട്ടിയുടെ ഭ്രമിതമായ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച, രാത്രിയിൽ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഭൂതം, വിവേകത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ അദൃശ്യമായി പോവുന്നു.
സര്വ ഏവ ജഗദ്ഭാവാ അവിചാരണചാരവഃ । അവിദ്യമാനസദ്ഭാവാ വിചാരവിശരാരവഃ
ലോകത്തിലെ എല്ലാ സംഭവങ്ങളും വിവേകത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം ഇല്ലാതെ യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തവയാണ്; എന്നാൽ വിവേകത്തിന്റെ വാൾ സ്പർശിച്ചാൽ അവയുടെ മിഥ്യാഭാവം മുറിഞ്ഞു പോകുന്നു.
പുംസോ നിജമനോമോഹകല്പിതോ ഽനല്പദുഃഖദഃ । സംസാരചിരവേതാലോ വിചാരേണ വിലീയതേ
സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ ഭ്രമത്തിൽ ഒരാൾക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന, അനന്തമായ ദു:ഖം നൽകുന്ന, ഈ സാംസാരിക ഭൂതം വിവേകത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ അദൃശ്യമായി പോവുന്നു.
സമസ്വച്ഛം നിരാബാധമ് അനന്തമ് അനപാശ്രയമ് । വിദ്ധീമം കേവലീഭാവം വിചാരോഗ്രതരോഃ ഫലമ്
സമമായും ശുദ്ധമായും തടസ്സമില്ലാത്തതും അനന്തവും ആശ്രയമില്ലാത്തതുമായ ഈ ഏകതാഭാവം, ശക്തമായ വിവേകവൃക്ഷത്തിന്റെ പരമഫലമായി അറിയുക.
അചലസ്ഥിതിനോദാരപ്രകടാഭോഗതേജസാ । തേന നിഷ്കാമതോദേതി ശീതതേവോദിതേന്ദുനാ
അചഞ്ചലമായ നിലയിൽ നിന്നു, അതിന്റെ ഉജ്ജ്വലമായ ശാന്തിയാൽ, ആ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹരഹിതത്വം ഉദിക്കുന്നു, പുതുതായി ഉദിച്ച ചന്ദ്രന്റെ തണുപ്പുപോലെ.
ചിന്താജ്വരമഹൌഷധ്യാ സാധുചിത്തനിഷണ്ണയാ । തയോത്തമത്വപ്രദയാ നാഭിവാഞ്ഛതി നോജ്ഝതി
നല്ലവരുടെ മനസ്സിൽ ഉറപ്പുള്ള വിവേകമെന്ന മഹൗഷധിയാൽ, അതു പരമാവസ്ഥ നൽകുമ്പോൾ, ഒന്നും ആഗ്രഹിക്കാനോ ഉപേക്ഷിക്കാനോ ആ മനസ്സ് ശ്രമിക്കാറില്ല.
തത് സദാലമ്ബനം ചേതസ് സ്ഫാരമ് ആഭാസമ് ആഗതമ് । നാസ്തമ് ഏതി ന ചോദേതി ഖമ് ഇവാതിതതാന്തരമ്
എപ്പോഴും ആധാരമുള്ള ആ മനസ്സ്, വിശാലമായ പ്രത്യക്ഷതയായി മാറുമ്പോൾ, അതു neither അസ്തമിക്കുകയോ ഉദയിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; അതിരുകളില്ലാത്ത ആകാശംപോലെ.
ന ജഹാതി ന ചാദത്തേ ന താമ്യതി ന ശാമ്യതി । കേവലം സാക്ഷിവത് പശ്യഞ് ജഗദ് ആത്മനി തിഷ്ഠതി
അത് ഉപേക്ഷിക്കുകയോ ഏറ്റെടുക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല, ദു:ഖിക്കുകയോ ശമിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; സാക്ഷിയായി കാണുന്നവനായി, ലോകം അകത്തുള്ളതുപോലെ, അതു സ്വയം നിലകൊള്ളുന്നു.
ന ച ശാമ്യതി നാപ്യ് അന്തര് നാപി ബാഹ്യേ ഽവതിഷ്ഠതി । ന ച നൈഷ്കര്മ്യമ് ആദത്തേ ന ച കര്മണി മജ്ജതി
അത് ശമിക്കുകയോ അകത്തോ പുറത്തോ നിലകൊള്ളുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; അതു നിർക്രിയത്വം സ്വീകരിക്കുകയോ കർമ്മത്തിൽ മുങ്ങിക്കഴിയുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
ഉപേക്ഷതേ ഗതം വസ്തു സമ്പ്രാപ്തമ് അനുവര്തതേ । ന ക്ഷുബ്ധോ നാതി ചാക്ഷുബ്ധോ ഭാതി പൂര്ണ ഇവാര്ണവഃ
കഴിഞ്ഞുപോയതിനെ അവഗണിച്ച്, വന്നതിനെ പിന്തുടരുന്നു; അതു ഉണർന്നോ അത്യന്തം ശാന്തമായോ അല്ല, പൂർണ്ണമായ സമുദ്രംപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.