അഹന്തായാം ജഗതി ച മൃഗതൃഷ്ണാജലേ ച യഃ । സാസ്ഥസ് തം ചിദ്ഘനതരം നോപദേശ്യസ് ത്വ് അസാവ് ഇതി
അഹന്തയിലും ലോകത്തിലും മൃഗതൃഷ്ണയുടെ വെള്ളത്തിലും ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവൻ, അതായത് ശുദ്ധചൈതന്യമായവൻ, അവനോട് ഉപദേശം പറയാൻ ആവില്ല, കാരണം അവൻ അതാണ്.
ജീവം വിവേകിനമ് ഇഹോപദിശന്തി തജ്ജ്ഞാ നോ ബാലമ് ഉദ്ഭ്രമമ് അസന്മയമ് ആര്യമുക്തമ് । അജ്ഞാന് പ്രശാസ്തി കില യഃ കനകാവദാതാം സ സ്വപ്നദൃഷ്ടപുരുഷായ സുതാം ദദാതി
ജ്ഞാനികൾ ഇവിടെ ജീവനും വിവേകമുള്ളവനെയും മാത്രമേ ഉപദേശിക്കൂ; ബാലിശനും അശാന്തനും അസത്യസ്വഭാവമുള്ളവനെയും പേരിൽ മാത്രം ആറിയനെയും ഉപദേശിക്കില്ല. സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ട ഒരാള്ക്ക് സ്വർണ്ണംപോലെ ശുദ്ധമായ മകളെ നൽകുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
തതസ് സ ജീവോ ഭഗവന് ദൃഷ്ടവാന് ദേഹസമ്ഭ്രമമ് । ആദിസര്ഗേ നഭസ്സംസ്ഥഃ കാമ് അവസ്ഥാമ് ഉപൈതി ഹി
അപ്പൊഴ് ആ ആത്മാവ്, മഹാനേ, ശരീരത്തിന്റെ അശാന്തി കാണുന്നു. സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ, ആ ആത്മാവ് ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ടു, ഒരു പ്രത്യേക അവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
പരസ്മാത് പരമേ വ്യോമ്നി പൂര്വോക്തക്രമവദ് വപുഃ । ജീവഃ പശ്യതി സമ്പന്നമ് അസത്സ്വപ്നനരോ യഥാ
പരമമായ ആ വിശുദ്ധ ആകാശത്തിൽ, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, ആത്മാവ് ശരീരം ഉണരുന്നതായി കാണുന്നു; സ്വപ്നത്തിൽ ഒരാൾ തന്റെ ശരീരം കാണുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ് അതും.
സര്വഗത്വാച് ചിദ്ഘനസ്യ കാര്യം സ്വപ്നനരോ ഽപി ഹി । യഥാ കരോത്യ് ആശു തഥാ ജീവസ്യാപി ശരീരദൃക്
ചൈതന്യം എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞതും അകമ്പടിയുമാകയാൽ, സ്വപ്നം കാണുന്നവൻ എങ്ങനെ ഉടൻ തന്നെ തന്റെ സ്വപ്നശരീരം സൃഷ്ടിക്കാറുണ്ടോ, അതുപോലെ ആത്മാവും ശരീരം കാണുന്നു.
സനാതനോ ഽഹമ് അവ്യക്തഃ പുമാന് ഇത്യ് അഭിധാസ് തതഃ । കരോത്യ് ആത്മനി തേനാസൌ പ്രഥമഃ കഥിതഃ പുമാന്
പിന്നീട്, 'ഞാൻ ശാശ്വതനും അപ്രത്യക്ഷനുമായ പുരുഷനാണ്' എന്നു പറഞ്ഞ്, ആ ആത്മാവ് തന്നെ അങ്ങനെ തിരിച്ചറിയുന്നു; അതിനാൽ, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, അവൻ ആദിപുരുഷനാകുന്നു.
ഏവം സ സര്ഗേ കസ്മിംശ്ചിത് പ്രഥമോ ഽര്ഥസ് സദാശിവഃ । കസ്മിംശ്ചിദ് വിഷ്ണുര് ഇത്യ് ഉക്തോ നാഭ്യുത്പന്നപിതാമഹഃ
ഇങ്ങനെ, ചില സൃഷ്ടികളിൽ ആദ്യം സദാശിവനാണ് ഉളവാകുന്നത്; മറ്റൊന്നിൽ വിഷ്ണുവാണ് ആദ്യം ഉളവാകുന്നത്; അപ്പോൾ പിതാമഹൻ എന്ന ബ്രഹ്മാവു പോലും ജനിച്ചിട്ടില്ല.
പിതാമഹസ് സ കസ്മിംശ്ചിത് കസ്മിംശ്ചിദ് അപി ചേതരഃ । സ ച സങ്കല്പപുരുഷസ് സങ്കല്പാന് മൂര്തിമാന് സ്ഥിതഃ
ചില സൃഷ്ടികളിൽ പിതാമഹനാണ് ആദ്യം, മറ്റൊന്നിൽ വേറൊരാളാണ്; അവൻ മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം കൊണ്ടു രൂപം സ്വീകരിച്ച മനസ്സിന്റെ മനുഷ്യനാണ്.
പുഷ്ടഃ പ്രഥമസങ്കല്പസ് താം മനോമൂര്തിമ് ആസ്ഥിതഃ । യദ് യഥാ കല്പയത്യ് ആശു തത് തഥാനുഭവത്യ് അലമ്
ആദ്യമായ ആഗ്രഹം ശക്തിപ്പെടുത്തിയതുകൊണ്ടു, അവൻ ആ മനസ്സിന്റെ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു; അവൻ എങ്ങനെ എന്ത് ആലോചിച്ചാലും അതു ഉടൻ അനുഭവപ്പെടുന്നു.
തത് ത്വ് അസദ്രൂപമ് അഖിലം ശൂന്യേ വേതാലകോ യഥാ । ഭ്രമദൃഷ്ട്യാ തു സദ്രൂപമ് ഇത്യ് അഹന്താജഗദ്ഗതിഃ
അവയെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്തതും ശൂന്യത്തിൽ കാണുന്ന ഭ്രാന്തൻ പോലെയും ആണ്; പക്ഷേ, ഭ്രമിച്ച കാഴ്ച്ചകൊണ്ട് അവയെ സത്യമെന്നു തോന്നുന്നു, അങ്ങനെ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവവും ലോകത്തിന്റെ ചലനവും ഉളവാകുന്നു.
സ്രഷ്ടാദിപുരുഷസ് ത്വ് ഏവം സ്വയം സമ്പദ്യതേ ഹി യഃ । സ നിമേഷം പ്രതി വ്യോമ്നി സമുദേത്യ് അഥ ലീയതേ
സൃഷ്ടിക്കാരനായ ആദിപുരുഷൻ ഇങ്ങനെ തന്നെ സ്വയം ഉദയം ചെയ്യുന്നു; ആകാശത്തിൽ ഒരു നിമിഷം മാത്രം പ്രത്യക്ഷമായി, പിന്നെ അദൃശ്യനാകുന്നു.
നിമേഷ ഏവ കല്പൌഘമഹാകല്പപരമ്പരാഃ । പ്രതിഭാസവിപര്യാസമാത്രേണാനുഭവത്യ് അലമ്
ഒരു കണ്ണിറുക്കിൽ തന്നെ അനേകം സൃഷ്ടിയുഗങ്ങളും മഹായുഗങ്ങളുടെ നിരകളും വെറും ഭ്രമത്തിന്റെ ഫലമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.
പരമാണൌ പരമാണൌ വ്യോമ്നി വ്യോമ്നി ക്ഷണേ ക്ഷണേ । സര്ഗകല്പമഹാകല്പഭാവാഭാവാ ഭവന്തി ഹി
ഓരോ അണുവിലും, ഓരോ ആകാശത്തിലും, ഓരോ നിമിഷത്തിലും സൃഷ്ടിയും, യുഗങ്ങളും, മഹായുഗങ്ങളുടെ ഉല്പത്തിയും ഇല്ലായ്മയും സംഭവിക്കുന്നു.
ദൃശ്യന്തേ കേചിദ് അന്യോഽന്യം സാധര്മ്യം വാസനാശതൈഃ । മിഥഃ കേചിന് ന ദൃശ്യന്തേ കേചിത് പശ്യന്തി നേതരമ്
ചിലർ അനേകം വാസനകളാൽ പരസ്പരം സാമ്യം കാണുന്നു; ചിലർ ഒരുമിച്ച് കാണുന്നില്ല; ചിലർ മറ്റൊരാളെ മാത്രം കാണുന്നു, മറ്റുള്ളവരെ കാണുന്നില്ല.
കേചിന് നാന്യേന ദൃശ്യന്തേ ദൃഷ്ടേനാപ്യ് അസദാത്മനാ । സര്ഗാസ് സര്ഗേണ സര്വത്ര സമ്ഭവന്തി ന തേ ശിവേ
ചിലവരെ മറ്റൊരുവന് കാണാനാവില്ല, അപ്രകൃതമായ മനസ്സുകൊണ്ടു കണ്ടാലും. സൃഷ്ടികൾ എല്ലായിടത്തും സൃഷ്ടിയിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്നു, പക്ഷേ അവ ശുദ്ധമായതിൽ നിലനിൽക്കുന്നില്ല.
ഭവന്തി പരമേ വ്യോമ്നി വ്യോമരൂപാ ഇതി സ്വയമ് । സ്വയം ച സദസദ്രൂപാ ലീയന്തേ സ്വപ്നശൈലവത്
അവ പരമാകാശത്തിൽ, ആകാശത്തിന്റെ രൂപംപോലെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. അവ സ്വയം സത്യം-അസത്യം എന്ന രണ്ടു സ്വഭാവത്തോടുകൂടി, സ്വപ്നത്തിലെ മലപോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
സര്ഗൈര് ന ദേശ ആക്രാന്തോ ന ച കാലോ ന കര്തൃതാ । ന ചൈതേ സത്സ്വരൂപാ വാ ന കല്പം നൈവ ച ക്ഷണമ്
സൃഷ്ടികൾക്ക് ദേശം ഇല്ല, കാലം ഇല്ല, ചെയ്യുന്നവൻ എന്നതുമില്ല. ഇവ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളതുമല്ല, ചക്രം ഇല്ല, ഒരു നിമിഷം പോലും ഇല്ല.
ന ചേദം ജായതേ കിഞ്ചിന് ന ച കിഞ്ചന നശ്യതി । സ്വചമത്കാരരൂപേണ ചിച് ചമത്കുരുതേ ചിതി
ഇവിടെ ഒന്നും ജനിക്കുകയുമില്ല, ഒന്നും നശിക്കുകയുമില്ല. ചൈതന്യം അതിന്റെ അത്ഭുതരൂപത്തിൽ തന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുന്നു.
സ്വപ്നപത്തനനിര്മാണപാതോത്പതനവജ് ജഗത് । ന ദേശകാലാക്രമണം കരോതി മനസാമ് അപി
സ്വപ്നത്തില് ഒരു നഗരത്തിന്റെ ഉദയം അഥവാ നാശം സംഭവിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകം പോലും സ്ഥലം, കാലം എന്നിങ്ങനെയുള്ള മാറ്റങ്ങളൊന്നും അനുഭവിക്കുന്നില്ല; മനസ്സില് പോലും അത്തരം മാറ്റങ്ങള് ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
യഥാ സങ്കല്പശൈലേന ദേശകാലാദ്യനന്തകമ് । ആക്രാന്തമ് അപി നാക്രാന്തം തഥൈവ ജഗതാസതാ
ചിന്തകളാല് ഉണ്ടാക്കുന്ന ഒരു കുന്ന് അനന്തമായ സ്ഥലം, കാലം എന്നിവയെ ആക്രമിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെയാണെങ്കിലും, യാഥാര്ത്ഥ്യത്തില് അങ്ങനെ ആക്രമിച്ചിട്ടില്ല. അതുപോലെയാണ് ഈ മിഥ്യാ ലോകവും.
സമ്പദ്യതേ യഥാദ്യോ ഽസൌ പുരുഷസ് സര്ഗകാരകഃ । അനേനൈവ ക്രമേണേഹ കീടസ് സമ്പദ്യതേ ക്ഷണാത്
എങ്ങനെയോ ആദിമപുരുഷന്, സൃഷ്ടിയുടെ കര്ത്താവ്, ഉരുത്തിരിയുന്നുവോ, അതേ രീതിയിലാണ് ഇവിടെ ഒരു കീടം പോലും ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് ഉരുത്തിരിയുന്നത്.
തസ്ഥുഷാമ് ഏവമ് ഏവേഹ ജാതയോ ഹി ചതുര്വിധാഃ । രുദ്രാദ്യാസ് തരുപര്യന്താസ് സമ്പദ്യന്തേ ക്ഷണം പ്രതി
ഇവിടെ നിലനില്ക്കുന്ന ജീവികളില്, നാലു തരത്തിലുള്ള ജനനങ്ങള് — രുദ്രനും മറ്റുള്ളവരും മുതല് വൃക്ഷങ്ങള് വരെ — ഓരോ നിമിഷവും അങ്ങനെ തന്നെ ഉരുത്തിരിയുന്നു.
പരമാപരമാസ് സന്തി തഥാ കേചിദ് അണൂപമാഃ । ഏഷ ഏവ ക്രമസ് തേഷാം സതി ചാസതി സര്ഗകേ
ഉയർന്നതും അത്ര ഉയർന്നല്ലാത്തതും, അതുപോലെ വളരെ ചെറുതായവയും ഉണ്ട്. സൃഷ്ടി ഉണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നത് ബാധകമല്ലാതെ, ഇവയ്ക്ക് ഇങ്ങനെയുള്ള ക്രമം തന്നെയാണ്.
അസ്യാസ് സംസാരമായായാ ഏവമ്ഭൂതാര്ഥഭാവനാത് । ഭേദോപശാന്താവ് അഭ്യാസാദ് ഭവത്യ് ഉപശമശ് ശിവഃ
ഈ ലോകമോഹത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, വ്യത്യാസങ്ങൾ അപ്രധാനമാക്കാൻ അഭ്യാസം ചെയ്താൽ, ശാന്തിയും ക്ഷേമവും ഉള്ള അവസ്ഥ സ്വതേ ഉണ്ടാകുന്നു.
നിമേഷശതഭാഗാര്ധമാത്രമ് ഏവ പരാ ചിതിഃ । സ്വരൂപതശ് ചേല് ലുഠിതാ തദ് ഏഷോദേത്യ് അവസ്ഥിതിഃ
ശ്രേഷ്ഠമായ ചൈതന്യം ഒരു നിമിഷത്തിന്റെ നൂറിലൊന്ന് ഭാഗം പോലും അശാന്തമാകുമ്പോൾ, അതിന്റെ സ്വഭാവമായി ഈ അവസ്ഥ ഉദയിക്കുന്നു.
സാ ജ്ഞരൂപാ ശിലാകോശ ഇവ ചേത് സ്വാത്മനി സ്ഥിതാ । തദ് അനാദ്യവഭാസാത്മബ്രഹ്മശബ്ദേന ഗീയതേ
അറിയലിന്റെ സ്വഭാവമുള്ള ആ ചൈതന്യം, ഒരു കല്ലിനകത്തെ കല്ലുപോലെ തനിക്കുള്ളിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അതാണ് ആദിയില്ലാത്തത്, സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നതായുള്ള ബ്രഹ്മം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
അസ്മിന് പ്രൌഢിം ഗതേ സര്ഗേ മഹാചിച് ചേതനം നവമ് । സങ്ഗമ് ആഗത്യ ദിഗ്ദേശകാലാംശപരമാണുനാ
ഈ സൃഷ്ടി പൂർണ്ണതയിലേക്കെത്തിയപ്പോൾ, അത്യുത്തമമായ പുതിയ ബോധം ദിശ, ദേശം, കാലം, അണു എന്നിവയുടെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മ ഭാഗങ്ങളുമായി ഒന്നായി ചേർന്നു.
ജീവതാമ് ആഗതാ ഭൂതതന്മാത്രവലനാക്രമാത് । ഭവത്യ് അഗമൃഗീവീരുത്കീടദേവാസുരാദികമ്
സൂക്ഷ്മഭൂതങ്ങളിലേക്കുള്ള ലയത്തിന്റെ ക്രമത്തിൽ ജീവികൾ ഉദിച്ചു; അവ മൃഗങ്ങൾ, ചെടികൾ, കീടങ്ങൾ, ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ എന്നിവയായി പ്രകടമായി.
യസ്മിന് നിത്യേ തതേ തന്തൌ ദൃഢേ സ്രഗ് ഇവ തിഷ്ഠതി । സദസദ്ഗ്രഥിതം വിശ്വം വിശ്വാങ്ഗേ വിശ്വകര്മണി
ശാശ്വതവും ദൃഢവുമായ ആ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ഒരു പൂവ് തണ്ടിൽ കിടക്കുന്നതുപോലെ, സതും അസതും ചേർന്ന ഈ ലോകം സർവ്വശരീരത്തിലും സർവ്വസൃഷ്ടികർത്താവിലും നിലകൊള്ളുന്നു.
ന തദ് ദൂരേ ന നികടേ നോര്ധ്വേ നാധോ ന തേ ന മേ । ന പൂര്വം നാദ്യ ന പ്രാതര് ന സന് നാസന് ന മധ്യഗമ്
അത് ദൂരത്തുമല്ല, അടുത്തുമല്ല, മുകളിൽ അല്ല, താഴെ അല്ല, നിനക്കുമല്ല, എനിക്കുമല്ല; അതു മുമ്പുമല്ല, ഇപ്പോഴും അല്ല, പ്രഭാതത്തിലും അല്ല; അതു സത്വമല്ല, അസത്വമല്ല, നടുവിലുമല്ല.