അണുസ്ഥൂലത്വമ് ആപന്നം തദ് ഏവാശു പ്രപശ്യതി । തസ്യ തന്മാത്രരന്ധ്രാണി യഥാദേശം ച പശ്യതി
അത് വളരെ ചെറുതായിരുന്നതും, അതേ വസ്തുവിനെ വലുതായി മനസ്സിലാക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ അതിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ വഴികളും ഓരോ സ്ഥലത്തും കാണുന്നു.
തതഃ പുരുഷരൂപൈകഭാവനാത് പുരുഷാകൃതിമ് । കാകതാലീയവദ് ദൃഷ്ട്വാ തുഷ്ടം പുഷ്ടം ഭവത്യ് അലമ്
ശരീരത്തിന്റെ രൂപം മാത്രം മനസ്സിൽ ഉറപ്പിച്ചാൽ, മനുഷ്യരൂപം കാണുന്നു; കാക്കയും താള്പഴവും യാദൃച്ഛികമായി കൂടുന്നതുപോലെ, അതിനാൽ അതിന് തൃപ്തിയും പോഷണവും ലഭിക്കുന്നു.
ജീവ ഏതദവസ്ഥോ ഽഥ സ്ഥിതം പശ്യതി ദേഹകമ് । അസന്തമ് ഏവ ഗന്ധര്വപുരം സ്വപ്നപുരം യഥാ
ഈ അവസ്ഥയിൽ ജീവൻ ശരീരത്തെ യാഥാർത്ഥ്യമെന്നപോലെ കാണുന്നു, എന്നാൽ അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്തതും, ഗന്ധർവ്വനഗരം പോലെയും സ്വപ്നനഗരം പോലെയും ആണ്.
ഗന്ധര്വനഗരാകാരമ് അപി സ്വപ്നപുരോപമമ് । ജഗദ് ദുഃഖായ ദുഃഖസ്യ കാത്ര യുക്തിഃ പരിക്ഷയേ
ലോകം ഗന്ധർവ്വനഗരം പോലെയോ സ്വപ്നനഗരം പോലെയോ തോന്നുന്നുവെങ്കിലും, അതെല്ലാം നശിക്കുമ്പോൾ ദുഃഖത്തിനോ ദുഃഖം ഉണ്ടാകുന്നതിനോ എന്ത് കാരണം ഉണ്ട്?
വാസനാവശതോ ദുഃഖം വിദ്യമാനേ ച സാ ഭവേത് । അവിദ്യമാനം ച ജഗന് മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുഭങ്ഗവത്
മനസ്സിലെ പഴയ പ്രവണതകളുടെ സ്വാധീനത്താൽ തന്നെയാണ് ദു:ഖം ഉണ്ടാകുന്നത്. അവ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ ദു:ഖവും ഉണ്ടാകും. അവ ഇല്ലാതായാൽ ലോകം ഒരു മരുഭൂമിയിലെ മായാജലത്തിലെ വെള്ളം പോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകും.
അതഃ കിം വാസ്യതേ കേന കസ്യ വാ വാസനാ കുതഃ । കഥം സ്വപ്നനരേണാങ്ഗ മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബു പീയതേ
അപ്പോൾ ആരാണ് ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നത്, ആരാണ് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത്, ഈ പ്രവണതകൾ ആരുടേതാണ്, അവ എവിടുനിന്നാണ് വരുന്നത്? പ്രിയനേ, സ്വപ്നം കാണുന്ന ഒരാൾക്ക് മരുഭൂമിയിലെ മായാജലത്തിലെ വെള്ളം കുടിക്കാൻ കഴിയുമോ?
സസ്രഷ്ടരി തു സാഹന്തേ സമനോമനനാദികേ । അവിദ്യമാനേ ജഗതി യത് സത് തത് പരിശിഷ്യതേ
സൃഷ്ടാവും, മനസ്സും ചിന്തകളും മറ്റും നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ലോകം ഇല്ലാതിരുന്നാലും യാഥാർത്ഥ്യമായത് മാത്രം ശേഷിക്കും.
യത്ര നോ വാസനാ നൈവ വാസകം ന ച വാസ്യതാ । കേവലം കേവലീഭാവസ് സംശാന്തസകലഭ്രമഃ
അവിടെ പ്രവണതയുമില്ല, അതിനാൽ ബാധിക്കപ്പെടുന്നതുമില്ല, ബാധയുമില്ല—അവിടെ ശുദ്ധമായ അവസ്ഥ മാത്രം ഉണ്ട്, എല്ലാ ഭ്രമങ്ങളും പൂർണ്ണമായും ശമിച്ചിരിക്കുന്നു.
യസ്യ സത്യോ ഽപ്യ് അസത്യോ വാ ശൂന്യ ഏവ ഹി യക്ഷകഃ । വിലീനസ് തസ്യ കൈവല്യാത് കിമ് അന്യദ് അവശിഷ്യതേ
യാരുടെ യക്ഷൻ സത്യമായാലും അസത്യമായാലും ശൂന്യമായിരിക്കുന്നു, അവൻ ഏകത്വത്തിൽ ലയിച്ചുപോയാൽ പിന്നെ എന്താണ് ശേഷിക്കുന്നത്?
ശൂന്യ ഏവ ഹി വേതാല ഇവേത്ഥം ചിത്തവാസനാ । ഉദിതേയം ജഗന്നാമ്നീ തച്ഛാന്തൌ ശാന്തിര് അക്ഷതാ
ശൂന്യമായ വെതാലനെപ്പോലെ ചിത്തവാസനകളും ശൂന്യമാണ്. ഈ ലോകം എന്നതിനെല്ലാം ഉദയം ഉണ്ടാകുമ്പോഴും അതു ശാന്തിയിലേക്കു ലയിക്കുമ്പോഴും, അശാന്തിയില്ലാത്ത സമാധാനം മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു.
അഹന്തായാം ജഗതി ച മൃഗതൃഷ്ണാജലേ ച യഃ । സാസ്ഥസ് തം ചിദ്ഘനതരം നോപദേശ്യസ് ത്വ് അസാവ് ഇതി
അഹന്തയിലും ലോകത്തിലും മൃഗതൃഷ്ണയുടെ വെള്ളത്തിലും ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവൻ, അതായത് ശുദ്ധചൈതന്യമായവൻ, അവനോട് ഉപദേശം പറയാൻ ആവില്ല, കാരണം അവൻ അതാണ്.
ജീവം വിവേകിനമ് ഇഹോപദിശന്തി തജ്ജ്ഞാ നോ ബാലമ് ഉദ്ഭ്രമമ് അസന്മയമ് ആര്യമുക്തമ് । അജ്ഞാന് പ്രശാസ്തി കില യഃ കനകാവദാതാം സ സ്വപ്നദൃഷ്ടപുരുഷായ സുതാം ദദാതി
ജ്ഞാനികൾ ഇവിടെ ജീവനും വിവേകമുള്ളവനെയും മാത്രമേ ഉപദേശിക്കൂ; ബാലിശനും അശാന്തനും അസത്യസ്വഭാവമുള്ളവനെയും പേരിൽ മാത്രം ആറിയനെയും ഉപദേശിക്കില്ല. സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ട ഒരാള്ക്ക് സ്വർണ്ണംപോലെ ശുദ്ധമായ മകളെ നൽകുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
തതസ് സ ജീവോ ഭഗവന് ദൃഷ്ടവാന് ദേഹസമ്ഭ്രമമ് । ആദിസര്ഗേ നഭസ്സംസ്ഥഃ കാമ് അവസ്ഥാമ് ഉപൈതി ഹി
അപ്പൊഴ് ആ ആത്മാവ്, മഹാനേ, ശരീരത്തിന്റെ അശാന്തി കാണുന്നു. സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ, ആ ആത്മാവ് ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ടു, ഒരു പ്രത്യേക അവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
പരസ്മാത് പരമേ വ്യോമ്നി പൂര്വോക്തക്രമവദ് വപുഃ । ജീവഃ പശ്യതി സമ്പന്നമ് അസത്സ്വപ്നനരോ യഥാ
പരമമായ ആ വിശുദ്ധ ആകാശത്തിൽ, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, ആത്മാവ് ശരീരം ഉണരുന്നതായി കാണുന്നു; സ്വപ്നത്തിൽ ഒരാൾ തന്റെ ശരീരം കാണുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ് അതും.
സര്വഗത്വാച് ചിദ്ഘനസ്യ കാര്യം സ്വപ്നനരോ ഽപി ഹി । യഥാ കരോത്യ് ആശു തഥാ ജീവസ്യാപി ശരീരദൃക്
ചൈതന്യം എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞതും അകമ്പടിയുമാകയാൽ, സ്വപ്നം കാണുന്നവൻ എങ്ങനെ ഉടൻ തന്നെ തന്റെ സ്വപ്നശരീരം സൃഷ്ടിക്കാറുണ്ടോ, അതുപോലെ ആത്മാവും ശരീരം കാണുന്നു.
സനാതനോ ഽഹമ് അവ്യക്തഃ പുമാന് ഇത്യ് അഭിധാസ് തതഃ । കരോത്യ് ആത്മനി തേനാസൌ പ്രഥമഃ കഥിതഃ പുമാന്
പിന്നീട്, 'ഞാൻ ശാശ്വതനും അപ്രത്യക്ഷനുമായ പുരുഷനാണ്' എന്നു പറഞ്ഞ്, ആ ആത്മാവ് തന്നെ അങ്ങനെ തിരിച്ചറിയുന്നു; അതിനാൽ, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, അവൻ ആദിപുരുഷനാകുന്നു.
ഏവം സ സര്ഗേ കസ്മിംശ്ചിത് പ്രഥമോ ഽര്ഥസ് സദാശിവഃ । കസ്മിംശ്ചിദ് വിഷ്ണുര് ഇത്യ് ഉക്തോ നാഭ്യുത്പന്നപിതാമഹഃ
ഇങ്ങനെ, ചില സൃഷ്ടികളിൽ ആദ്യം സദാശിവനാണ് ഉളവാകുന്നത്; മറ്റൊന്നിൽ വിഷ്ണുവാണ് ആദ്യം ഉളവാകുന്നത്; അപ്പോൾ പിതാമഹൻ എന്ന ബ്രഹ്മാവു പോലും ജനിച്ചിട്ടില്ല.
പിതാമഹസ് സ കസ്മിംശ്ചിത് കസ്മിംശ്ചിദ് അപി ചേതരഃ । സ ച സങ്കല്പപുരുഷസ് സങ്കല്പാന് മൂര്തിമാന് സ്ഥിതഃ
ചില സൃഷ്ടികളിൽ പിതാമഹനാണ് ആദ്യം, മറ്റൊന്നിൽ വേറൊരാളാണ്; അവൻ മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം കൊണ്ടു രൂപം സ്വീകരിച്ച മനസ്സിന്റെ മനുഷ്യനാണ്.
പുഷ്ടഃ പ്രഥമസങ്കല്പസ് താം മനോമൂര്തിമ് ആസ്ഥിതഃ । യദ് യഥാ കല്പയത്യ് ആശു തത് തഥാനുഭവത്യ് അലമ്
ആദ്യമായ ആഗ്രഹം ശക്തിപ്പെടുത്തിയതുകൊണ്ടു, അവൻ ആ മനസ്സിന്റെ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു; അവൻ എങ്ങനെ എന്ത് ആലോചിച്ചാലും അതു ഉടൻ അനുഭവപ്പെടുന്നു.
തത് ത്വ് അസദ്രൂപമ് അഖിലം ശൂന്യേ വേതാലകോ യഥാ । ഭ്രമദൃഷ്ട്യാ തു സദ്രൂപമ് ഇത്യ് അഹന്താജഗദ്ഗതിഃ
അവയെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്തതും ശൂന്യത്തിൽ കാണുന്ന ഭ്രാന്തൻ പോലെയും ആണ്; പക്ഷേ, ഭ്രമിച്ച കാഴ്ച്ചകൊണ്ട് അവയെ സത്യമെന്നു തോന്നുന്നു, അങ്ങനെ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവവും ലോകത്തിന്റെ ചലനവും ഉളവാകുന്നു.
സ്രഷ്ടാദിപുരുഷസ് ത്വ് ഏവം സ്വയം സമ്പദ്യതേ ഹി യഃ । സ നിമേഷം പ്രതി വ്യോമ്നി സമുദേത്യ് അഥ ലീയതേ
സൃഷ്ടിക്കാരനായ ആദിപുരുഷൻ ഇങ്ങനെ തന്നെ സ്വയം ഉദയം ചെയ്യുന്നു; ആകാശത്തിൽ ഒരു നിമിഷം മാത്രം പ്രത്യക്ഷമായി, പിന്നെ അദൃശ്യനാകുന്നു.
നിമേഷ ഏവ കല്പൌഘമഹാകല്പപരമ്പരാഃ । പ്രതിഭാസവിപര്യാസമാത്രേണാനുഭവത്യ് അലമ്
ഒരു കണ്ണിറുക്കിൽ തന്നെ അനേകം സൃഷ്ടിയുഗങ്ങളും മഹായുഗങ്ങളുടെ നിരകളും വെറും ഭ്രമത്തിന്റെ ഫലമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.
പരമാണൌ പരമാണൌ വ്യോമ്നി വ്യോമ്നി ക്ഷണേ ക്ഷണേ । സര്ഗകല്പമഹാകല്പഭാവാഭാവാ ഭവന്തി ഹി
ഓരോ അണുവിലും, ഓരോ ആകാശത്തിലും, ഓരോ നിമിഷത്തിലും സൃഷ്ടിയും, യുഗങ്ങളും, മഹായുഗങ്ങളുടെ ഉല്പത്തിയും ഇല്ലായ്മയും സംഭവിക്കുന്നു.
ദൃശ്യന്തേ കേചിദ് അന്യോഽന്യം സാധര്മ്യം വാസനാശതൈഃ । മിഥഃ കേചിന് ന ദൃശ്യന്തേ കേചിത് പശ്യന്തി നേതരമ്
ചിലർ അനേകം വാസനകളാൽ പരസ്പരം സാമ്യം കാണുന്നു; ചിലർ ഒരുമിച്ച് കാണുന്നില്ല; ചിലർ മറ്റൊരാളെ മാത്രം കാണുന്നു, മറ്റുള്ളവരെ കാണുന്നില്ല.
കേചിന് നാന്യേന ദൃശ്യന്തേ ദൃഷ്ടേനാപ്യ് അസദാത്മനാ । സര്ഗാസ് സര്ഗേണ സര്വത്ര സമ്ഭവന്തി ന തേ ശിവേ
ചിലവരെ മറ്റൊരുവന് കാണാനാവില്ല, അപ്രകൃതമായ മനസ്സുകൊണ്ടു കണ്ടാലും. സൃഷ്ടികൾ എല്ലായിടത്തും സൃഷ്ടിയിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്നു, പക്ഷേ അവ ശുദ്ധമായതിൽ നിലനിൽക്കുന്നില്ല.
ഭവന്തി പരമേ വ്യോമ്നി വ്യോമരൂപാ ഇതി സ്വയമ് । സ്വയം ച സദസദ്രൂപാ ലീയന്തേ സ്വപ്നശൈലവത്
അവ പരമാകാശത്തിൽ, ആകാശത്തിന്റെ രൂപംപോലെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. അവ സ്വയം സത്യം-അസത്യം എന്ന രണ്ടു സ്വഭാവത്തോടുകൂടി, സ്വപ്നത്തിലെ മലപോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
സര്ഗൈര് ന ദേശ ആക്രാന്തോ ന ച കാലോ ന കര്തൃതാ । ന ചൈതേ സത്സ്വരൂപാ വാ ന കല്പം നൈവ ച ക്ഷണമ്
സൃഷ്ടികൾക്ക് ദേശം ഇല്ല, കാലം ഇല്ല, ചെയ്യുന്നവൻ എന്നതുമില്ല. ഇവ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളതുമല്ല, ചക്രം ഇല്ല, ഒരു നിമിഷം പോലും ഇല്ല.
ന ചേദം ജായതേ കിഞ്ചിന് ന ച കിഞ്ചന നശ്യതി । സ്വചമത്കാരരൂപേണ ചിച് ചമത്കുരുതേ ചിതി
ഇവിടെ ഒന്നും ജനിക്കുകയുമില്ല, ഒന്നും നശിക്കുകയുമില്ല. ചൈതന്യം അതിന്റെ അത്ഭുതരൂപത്തിൽ തന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുന്നു.
സ്വപ്നപത്തനനിര്മാണപാതോത്പതനവജ് ജഗത് । ന ദേശകാലാക്രമണം കരോതി മനസാമ് അപി
സ്വപ്നത്തില് ഒരു നഗരത്തിന്റെ ഉദയം അഥവാ നാശം സംഭവിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകം പോലും സ്ഥലം, കാലം എന്നിങ്ങനെയുള്ള മാറ്റങ്ങളൊന്നും അനുഭവിക്കുന്നില്ല; മനസ്സില് പോലും അത്തരം മാറ്റങ്ങള് ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
യഥാ സങ്കല്പശൈലേന ദേശകാലാദ്യനന്തകമ് । ആക്രാന്തമ് അപി നാക്രാന്തം തഥൈവ ജഗതാസതാ
ചിന്തകളാല് ഉണ്ടാക്കുന്ന ഒരു കുന്ന് അനന്തമായ സ്ഥലം, കാലം എന്നിവയെ ആക്രമിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെയാണെങ്കിലും, യാഥാര്ത്ഥ്യത്തില് അങ്ങനെ ആക്രമിച്ചിട്ടില്ല. അതുപോലെയാണ് ഈ മിഥ്യാ ലോകവും.