നിത്യമ് ഏവ ശരീരസ്ഥമ് ഇദം ധ്യായേത് പരം ശിവമ് । സര്വപ്രത്യയകര്താരം സ്വയമ് ആത്മാനമ് ആത്മനാ
എപ്പോഴും ശരീരത്തിനുള്ളിൽ അതിയായ മംഗളമായ ആത്മാവിനെ, സ്വയം തന്നെ, എല്ലാ അനുഭവങ്ങൾക്കും കാരണം ആകുന്ന ആത്മാവിനെ, മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം.
ശയാനമ് ഉത്ഥിതം ചൈവ വ്രജന്തമ് അഥ വാ സ്ഥിതമ് । സ്പൃശന്തമ് അഭിതസ് സ്പര്ശാംസ് ത്യജന്തമ് അഥ വാഭിതഃ
കിടക്കുമ്പോഴും എഴുന്നേൽക്കുമ്പോഴും നടക്കുമ്പോഴും നിൽക്കുമ്പോഴും, ചുറ്റും വസ്തുക്കളെ സ്പർശിക്കുമ്പോഴും അവയെ വിട്ടുവിടുമ്പോഴും, മനസ്സിൽ ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കണം.
ഭുഞ്ജാനം സന്ത്യജന്തം ച ഭോഗാന് ആഭോഗപീവരാന് । ബാഹ്യാര്ഥഗണകര്താരം സര്വകാര്യസ്വരൂപദമ്
സുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുമ്പോഴും ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോഴും, പുറത്തുള്ള വസ്തുക്കളിൽ ലയിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും രൂപമായ ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിയണം.
ദേഹലിങ്ഗേശ്വരാന്തസ്സ്ഥം ത്യക്തലിങ്ഗാന്തരാദികഃ । യഥാപ്രാപ്താര്ഥസംവിത്ത്യാ ബോധലിങ്ഗം പ്രപൂജയേത്
ശരീരത്തിലെ അന്തര്യാമിയായിരിക്കുന്നതിനെ, മറ്റ് ആന്തരിക ലക്ഷണങ്ങൾ എല്ലാം വിട്ട്, ലഭിക്കുന്നതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കി, ജ്ഞാനത്തിന്റെ ചിഹ്നത്തെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം.
പ്രവാഹാപതിതാര്ഥസ് തു സമ്ബോധസ്നാനശുദ്ധിമാന് । നിത്യാവബോധാര്ഹണയാ ബോധലിങ്ഗം പ്രപൂജയേത്
വിഷയങ്ങളുടെ ഒഴുക്കിൽ ഒഴുകിപ്പോയ മനസ്സുള്ളവൻ, ഉണർവിന്റെ സ്നാനത്തിൽ ശുദ്ധനായവൻ, എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ ബോധത്തിന്റെ ചിഹ്നത്തെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കണം.
ആദിത്യഭാവനാഭോഗഭാവിതാമ്ബരഭാസ്കരമ് । ശശാങ്കഭാവനാഭോഗഭാവിതേന്ദും സദോദിതമ്
സൂര്യനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടുള്ള അഭ്യാസത്തിൽ ആകാശത്ത് പ്രകാശിക്കുന്ന സൂര്യനെയും, ചന്ദ്രനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടുള്ള അഭ്യാസത്തിൽ എപ്പോഴും ഉദിച്ചിരിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെയും, അവൻ മനസ്സിൽ നിരന്തരം ചിന്തിക്കണം.
പ്രതിഭാതപദാര്ഥൌഘനിത്യാവഗതസംവിദമ് । ദ്വാരൈര് വഹന്തം ശാരീരൈര് മുഖേ പ്രാണസ്വരൂപിണമ്
മനസ്സിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്ന അനേകം വസ്തുക്കളെ എല്ലായ്പ്പോഴും അറിയുന്ന ബോധത്തെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെന്ന വാതിലുകൾ വഴി വായിലൂടെ ശ്വാസരൂപത്തിൽ ജീവശക്തിയെ കൊണ്ടുപോകുന്നതായി അവൻ ധ്യാനിക്കണം.
രസീകൃതരസം പ്രാണസ്വാന്തോദാത്തതുരങ്ഗമമ് । പ്രാണാപാനരഥാരൂഢം ഗൂഢമ് അന്തര്ഗുഹാശയമ്
രസത്തെ ആസ്വദിക്കുന്നതും, ഹൃദയത്തിനുള്ളിൽ ഉന്നതമായ കുതിരപോലെ ശ്വാസോച്ഛ്വാസങ്ങളെന്ന രഥത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതും, അകത്തുള്ള ഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുമായ ജീവശക്തിയെ അവൻ മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം.
ജ്ഞാതാരം ജ്ഞേയദൃഷ്ടീനാം കര്താരം സര്വകര്മണാമ് । ഭോക്താരം സര്വഭോജ്യാനാം സ്മര്താരം സര്വസംവിദാമ്
അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനെയും, എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും കാരണനായവനെയും, എല്ലാ അനുഭവങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവനെയും, എല്ലാ ബോധങ്ങൾ ഓർക്കുന്നവനെയും മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം.
സമ്യക്സംവിദിതാങ്ഗൌഘം ഭവഭാവനഭാവിതമ് । ആഭാസഭാസനം ഭൂരി സര്വഗം ചിന്തയേച് ഛിവമ്
അവന്റെ ശരീരഭാഗങ്ങൾ എല്ലാം ബോധത്തിന്റെ രൂപങ്ങളാണെന്ന് വ്യക്തമായി അറിയപ്പെടുന്നവനെയും, സത്വത്തിന്റെ ധ്യാനത്തിലൂടെ രൂപം കൊണ്ടവനെയും, എല്ലാ ഭാസങ്ങളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവനെയും, സമൃദ്ധിയുള്ളവനെയും എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നവനെയും ശിവനെ മനസ്സിൽ ചിന്തിക്കണം.
നിഷ്കലം സകലം ചൈവ ദേഹസ്ഥം വ്യോമചാരിണമ് । അരഞ്ജിതം രഞ്ജിതം ച നിത്യമ് അങ്ഗാങ്ഗസംവിദാ
ഭാഗങ്ങളില്ലാത്തവനായി, ഭാഗങ്ങളോടുകൂടിയവനായി, ശരീരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനായി, ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനായി, വർണ്ണമില്ലാത്തവനായി, വർണ്ണമുള്ളവനായി, എല്ലായ്പ്പോഴും ബോധത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും വസിക്കുന്നവനായി ശിവനെ ധ്യാനിക്കണം.
മനോമനനശക്തിസ്ഥം പ്രാണാപാനാന്തരോദിതമ് । ഹൃത്കണ്ഠതാലുമധ്യസ്ഥം ഭ്രൂനാസാപുടപീഠഗമ്
ചിന്തയും നിരീക്ഷണശക്തിയും ഉള്ളതിൽ വസിക്കുന്നതെയും, ശ്വാസോച്ച്വാസങ്ങൾക്കിടയിൽ വെളിപ്പെടുന്നതെയും, ഹൃദയം, കണ്ഠം, താലു എന്നിവയുടെ നടുവിൽ ഇരിക്കുന്നതെയും, കണ്മുനയും മൂക്കിന്റെ തുളയുമിടയിലെ സാന്നിധ്യത്തിലേക്കെത്തുന്നതെയും ധ്യാനിക്കണം.
ഷട്ത്രിംശത്പദകോടിസ്ഥമ് ഉന്മനാന്തദശാതിഗമ് । കുര്വന്തമ് അന്തശ് ശബ്ദാദീംശ് ചോദയന്തം മനഃഖഗമ്
മുപ്പത്താറു തത്ത്വങ്ങളുടെ മുകളിലിരുന്ന്, പത്തു മനോനിശ്ചലാവസ്ഥകളെ അതിക്രമിച്ച്, അകത്തുള്ള ശബ്ദാദികളെ ഉണർത്തുകയും, മനസ്സെന്ന പക്ഷിയെ പ്രേരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണത്.
വികല്പിന്യ് അവികല്പേ ച ത്രിവിധേ വാക്പഥേ സ്ഥിതമ് । തിലേ തൈലമ് ഇവാങ്ഗേഷു സര്വേഷ്വ് ഏവാന്തര് ആശ്രിതമ്
വിചാരമുള്ളതിലും, വിചാരമില്ലാത്തതിലും, ഇരു സ്വഭാവം കലർന്നതിലും ഉള്ള വാക്കിന്റെ മൂന്നു വഴികളിലും നിലകൊള്ളുന്നു; എള്ളിനുള്ളിലെ എണ്ണപോലെ എല്ലാ അവയവങ്ങളിലും അതിനകം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
കലാകലങ്കരഹിതം കലിതം കലനാഗണൈഃ । ഏകദേശേ സ്വഹൃത്പദ്മേ സര്വദേഹേ ച സംസ്ഥിതമ്
കാലത്തിന്റെ അളക്കലും കലയുടെ മായയും ഇല്ലാത്തതും, അനേകം ഭേദങ്ങളുമായി ബന്ധമുള്ളതുമായത്, സ്വന്തം ഹൃദയത്തിലെ കമലത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുകയും, മുഴുവൻ ശരീരത്തിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ചിന്മാത്രമ് അമലാഭാസം കലാകലനകല്പനമ് । പ്രത്യക്ഷദൃശ്യം സര്വത്ര സ്വാനുഭൂതിമയാത്മകമ്
നിർമലമായ ബോധം, കറയില്ലാത്ത പ്രകാശം, എല്ലാ കണക്കുകളും ഭാവനകളും അതിൽ നിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത്; എല്ലായിടത്തും നേരിട്ട് അനുഭവിക്കാവുന്നതും, സ്വാനുഭവം തന്നെയാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവം.
പ്രത്യക്ചേതനമ് ആത്മീയമ് ആത്മത്വേന പുരസ്സ്ഥിതമ് । പദാര്ഥതാമ് ഉപേത്യാശു ക്ഷണാദ് ദ്വിത്വമ് ഇവാഗതമ്
എന്റെ ഉള്ളിലെ ബോധം, അതായത് എന്റെ ആത്മാവ്, എന്റെ മുന്നിൽ തന്നെ ആത്മാവായി നിലകൊള്ളുന്നു. അതു വേഗത്തിൽ ഒരു വസ്തുവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് രണ്ടായി തോന്നുന്നു.
സഹസ്തപാദാവയവസ് സകേശനഖദന്തകഃ । സ്വദേഹോ ഽഹം ചിദാഭാസോ ദേവോ ഽയമ് ഇതി ഭാവയേത്
കൈകളും കാലുകളും അവയുടെ അവയവങ്ങളും, മുടിയും നഖവും പല്ലുകളും ഉള്ള ഈ ശരീരം, ബോധത്തിന്റെ പ്രതിഫലനം തന്നെയാണ്. ഈ ദേഹം തന്നെയാണ് ഞാൻ, ഈ ദൈവം തന്നെയാണ് ഞാൻ എന്ന് ഒരാൾ ആലോചിക്കണം.
വിചിത്രാശ് ശക്തയോ ബഹ്വ്യോ നാനാചാരാ മനോദൃശാമ് । ഉപാസതേ മാം മാനസ്യഃ പത്ന്യോ വരമ് ഇവോത്തമമ്
നാനാഭാവങ്ങളുള്ള, പലവിധ സ്വഭാവങ്ങളുള്ള, മനസ്സിൽ കാണപ്പെടുന്ന അനേകം ശക്തികൾ, മനസ്സിന്റെ ഉടമയായ എന്നെ, ഭാര്യമാർ ഉത്തമഭർത്താവിനെ ആദരിക്കുന്നതുപോലെ ആരാധിക്കുന്നു.
മനോ മേ ദ്വാരപാലോ ഽയമ് നിവേദിതജഗത്ത്രയഃ । ചിന്തേയം മേ പ്രതീഹാരീ പുരസ്സ്ഥാ ശുദ്ധരൂപിണീ
ഈ മനസ്സാണ് എന്റെ വാതിൽരക്ഷകൻ, ലോകത്രയവും സമർപ്പിച്ചവൻ. എന്റെ മുന്നിൽ ശുദ്ധരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഈ പ്രതിഫലനമാണ് എന്റെ മറ്റൊരു വാതിൽരക്ഷകയെന്ന് ഞാൻ ചിന്തിക്കണം.
ശക്തിര് മമാങ്ഗഗാ ബുദ്ധിഃ ക്രിയാ ചൈവാപരാങ്ഗഗാ । ജ്ഞാനാനി ച വിചിത്രാണി ഭൂഷണാന്യ് അങ്ഗഗാനി മേ
എന്റെ ശരീരത്തിൽ ശക്തി നിലകൊള്ളുന്നു, ബുദ്ധി എന്നിൽ ഉണ്ട്, പ്രവർത്തി എന്നത് എന്റെ മറ്റൊരു ഭാഗമാണ്;色色മായ അറിവുകൾ എന്റെ അലങ്കാരങ്ങൾ പോലെ ശരീരത്തെ അലങ്കരിക്കുന്നു.
കര്മേന്ദ്രിയാണി ദ്വാരാണി ബുദ്ധീന്ദ്രിയഗണോ ഽങ്ഗനാഃ । അയം സോ ഽഹമ് അനന്താത്മാ വ്യവച്ഛേദോജ്ഝിതശ് ചിതി
പ്രവർത്തനേന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്റെ വാതിലുകളാണ്, ബുദ്ധീന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്റെ സഹചാരികളാണ്; ഇതാണ് ഞാൻ—അവസാനമില്ലാത്ത ആത്മാവ്, എല്ലാ പരിധികളിൽ നിന്നും സ്വതന്ത്രമായ ചൈതന്യം.
തിഷ്ഠാമി ഭരിതൈകാത്മാ പൂര്ണസ് സര്വാവപൂരകഃ । ഇതി ദേവീമ് ഉപാശ്രിത്യ സ്വച്ഛാമ് ആത്മചമത്കൃതിമ്
ഞാൻ ഏകാത്മാവിൽ നിറഞ്ഞു, പൂർണ്ണനും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചവനായി നിലകൊള്ളുന്നു; ഇങ്ങനെ, ശുദ്ധമായ ആത്മാവിന്റെ അത്ഭുതത്തിൽ ആശ്രയിച്ച്.
ദേവവത് പരിപൂര്ണോ ഽന്തര് അദീനാത്മാ ച തിഷ്ഠതി । നാസ്തമ് ഏതി ന ചോദേതി ന തുഷ്യതി ന തപ്യതേ
ദേവനെപ്പോലെ, ഉള്ളിൽ പൂർണ്ണനായി, ക്ഷയമില്ലാതെ ഒരാൾ നിലകൊള്ളുന്നു; അവൻ അസ്തമിക്കുകയോ ഉദിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല, സന്തോഷിക്കുകയോ ദുഃഖിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
ന തൃപ്തിം ന ക്ഷുധം യാതി നാഭിവാഞ്ഛതി നോജ്ഝതി । സമസ് സമസമാചാരസ് സമാഭാസസ് സമാകൃതിഃ
അവന് തൃപ്തിയും വിശപ്പും അനുഭവിക്കാറില്ല; ആഗ്രഹമോ വെറുപ്പോ ഇല്ല. എല്ലായിടത്തും സമഭാവം പുലര്ത്തുന്നു, പെരുമാറ്റം ഒരുപോലെയാണ്, മുഖഭാവവും രൂപവും ഒരുപോലെയാണ്.
സോമ്യതാമ് അലമ് ആയാതസ് സമന്താത് സുന്ദരാശയഃ । ആദേഹമ് ഏക ഏവാസാവ് അവ്യുച്ഛിന്നമഹാമതിഃ
അവന് പൂര്ണമായ സൌമ്യതയിലേക്കാണ് എത്തിയത്; എല്ലാ ദിശയിലും മനോഹരമായ മനസ്സാണ് അവനുള്ളത്. ഈ ശരീരത്തില് അവന് ഒരുത്തനായി മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു; അവന്റെ മഹത്തായ ബുദ്ധി ഒരിക്കലും മങ്ങുന്നില്ല.
ദേവാര്ചനം കരോത്യ് ഏവം ദീര്ഘദീര്ഘമ് അഹര്നിശമ് । ചിത്തത്ത്വാവലിതോ ദേഹോ ദേവോ ഽസ്യ പരികീര്തിതഃ
ഇങ്ങനെ, രാവും പകലും ദീര്ഘകാലം ദൈവാരാധന നടത്തുന്നു; മനസ്സിന്റെ സാരമായ ഈ ശരീരമാണ് അവന്റെ ദൈവം എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്.
യഥാപ്രാപ്തേന സര്വേണ തമ് അര്ചയതി വസ്തുനാ । സമയാമലയാ ബുദ്ധ്യാ ചിന്മാത്രം ദേഹതത്പരമ്
ലഭ്യമായ എല്ലാം കൊണ്ടും അവന് ആ സത്യം ആരാധിക്കുന്നു; ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ ശരീരത്തിലെ പരമമായ ചൈതന്യത്തെ ആദരിക്കുന്നു.
യഥാപ്രാപ്തക്രമോത്ഥേന സര്വാര്ഥേന സമര്ചയേത് । മനാഗ് അപി ന കര്തവ്യോ യത്നോ ഽത്രാപൂര്വവസ്തുനി
എന്ത് സംഭവിച്ചാലും അതത് ക്രമത്തിൽ സ്വാഭാവികമായി വരുന്നതിനെ ആദരിക്കണം; ഇതുവരെ ഉണ്ടായിട്ടില്ലാത്ത കാര്യങ്ങളിൽ ഒരു ചെറിയ ശ്രമം പോലും നടത്തേണ്ടതില്ല.
പ്രാതര് ധര്മേഹയാ നിത്യം തതോ ഽര്ഥക്രിയയാനഘ । കാമസംവേദനേനാഥ പൂജയേച് ചേതനം വിഭുമ്
പ്രതിദിനം പ്രഭാതത്തിൽ ധർമ്മം ആഗ്രഹിച്ച്, അതിന് ശേഷം ലോകകാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുകയും, അവസാനം ആഗ്രഹബോധത്തോടെ സർവ്വവ്യാപിയായ ചൈതന്യത്തെ ആരാധിക്കണം.