പത്ത്രാന്തരാലഗഹനേന വിലാസവത്യാ ഹേലാവിലോലഘനഗര്ജിതയാ മലേന । മല്ലേന മല്ലപദമാലിതമാലവാനാം ലക്ഷ്മീലതാവിവലിതാ വലിതേവ പുഷ്ടിഃ
ഇലകളുടെ ഇടയിൽ ഒളിഞ്ഞു കളിയാടുന്ന വള്ളിപോലും, കാറ്റിന്റെ അനാസക്തമായ ഗർജ്ജനത്തിൽ ആടുന്നപോലും, മല്ലന്മാരുടെ പൊടിയിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മല്ലശാലയിൽപോലും, ഐശ്വര്യത്തിന്റെ പുഷ്ടി ഭാഗ്യവള്ളിയിൽ ചുറ്റിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നപോലെയാണ്.
ഇത്യാദികാപി ശബ്ദാനാമ് അര്ഥശ്രീസ് സത്യരൂപിണീ । തസ്മിന് സര്വേശ്വരേ സര്വസത്താമണിസമുദ്ഗകേ
ഇങ്ങനെ വാക്കുകളുടെ അർത്ഥസമ്പത്തും സത്യസ്വരൂപമായ അർത്ഥവും എല്ലാം ആ സർവേശ്വരനിൽ, സർവ്വസത്ത്വങ്ങളുടെ രത്നപെട്ടിയിലാണു്.
കാ നാമ വിമലാ ഭാസസ് തസ്മിന് പരമചിന്മണൌ । ന കചന്തി വിചിന്വന്തി വിചിത്രാണി ജഗന്തി യാഃ
ആ പരമമായ ചൈതന്യമണിയില് വിയര്ന്ന പ്രകാശകിരണങ്ങള് ഏതാണ്? അവ വിവിധ ലോകങ്ങളില് സഞ്ചരിക്കുകയോ അന്വേഷിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
ഏഷാ ബീജകണാന്തസ്സ്ഥാ ചിത്സത്താ സ്വവപുര്മയമ് । ബുദ്ധ്വാ മൃത്കാലവാര്യാദി കരോത്യ് അങ്കുരചോദനമ്
ഈ ബീജത്തിന്റെ അകത്തുള്ള ചൈതന്യസ്വഭാവം, താനെതായ രൂപം ധരിച്ച്, മണ്ണ്, കാലം, വെള്ളം മുതലായവയെ ഗ്രഹിച്ച്, മുളപ്പിക്കുന്ന പ്രേരണ ഉണർത്തുന്നു.
ഫേനാവര്തവിവര്താന്തര്വര്തിനീ രസരൂപിണീ । കചിതേന്ദ്രിയസമ്ബന്ധേ കരോതി സ്പന്ദമ് അമ്ഭസാമ്
നുരയെക്കും ചുഴിയിലും അകത്തായി വസിക്കുന്ന ഈ സാരമായത്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുമ്പോള് വെള്ളത്തില് സ്പന്ദനം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ഏഷാ കുസുമഗുച്ഛേഷു ഗന്ധരൂപേണ സംസ്ഥിതാ । കചന്തീ ഘ്രാണരന്ധ്രേഷു കരോതി പരിഫുല്ലനമ്
പൂക്കളുടെ കൂട്ടത്തില് സുഗന്ധമായി നിലകൊള്ളുന്ന ഈ സത്ത, മൂക്കിന്റെ വഴിയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച് പുഷ്പത്തിന്റെ പരിപൂര്ണ്ണത അനുഭവപ്പെടുന്നതിന് കാരണമാകുന്നു.
ശിലാങ്ഗസ്ഥാ ശിലാങ്ഗത്വം നയന്തീ സത്യതാപദമ് । സര്ഗാധാരദശാം ധത്തേ ഗിരീന്ദ്രസ്ഥിതിലീലയാ
കല്ലിന്റെ ശരീരത്തിൽ പാർക്കുമ്പോൾ, അതിനെ കല്ലായിത്തീർക്കുന്നു; സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം എന്ന നിലയിലേക്ക് അതിനെ ഉയർത്തുന്നു, പർവതാധിപനെ ലീലയായി താങ്ങി നിലനിർത്തുന്നു.
പവനസ്പന്ദകോശാത്മരൂപിണീ ച ത്വഗിന്ദ്രിയമ് । സംസാധയത്യ് ആത്മസുതം പിതേവാത്മപരാജയാത്
വായുവിന്റെ സ്പന്ദനത്തിൻറെ ആവരണംകൊണ്ടുള്ള അതിന്റെ സ്വരൂപം സ്വീകരിച്ച്, തൊട്ടറിവ് എന്ന ഇന്ദ്രിയത്തെ അതിന്റെ സ്വന്തം മകനെ വളർത്തുന്ന അച്ഛനെപ്പോലെ, അതിന്റെ തന്നെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നു വളർത്തുന്നു.
അശേഷസാരസമ്പിണ്ഡമ് അപ്യ് ആത്മാനം ഖസിദ്ധയേ । ഭാവയിത്വാ നകിഞ്ചിത്ത്വമ് ഇവ ഖത്വം കരോത്യ് അലമ്
എല്ലാ സാരവും ചേർന്നിരിക്കുന്നതായ ആത്മാവിനെ, ആകാശസിദ്ധിക്ക് വേണ്ടി ചിന്തിച്ചപ്പോൾ, ആകാശംപോലെ ഒന്നുമില്ലാത്ത ശൂന്യതയിലേക്കാണ് അതിനെ മാറ്റുന്നത്.
സ്വസത്താപ്രതിബിമ്ബാഭമ് ആകാശമകുരോദരേ । ധത്തേ കല്പനിമേഷാങ്കം കാലാഖ്യമ് അമലം വപുഃ
സ്വന്തം സത്തയുടെ പ്രതിബിംബം പോലെ, ആകാശത്തിന്റെ ഗർഭത്തിൽ, അതു കൽപ്പനയുടെ ഒരു മിനുക്കിൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ കാലം എന്ന നിർമ്മലമായ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു.
ആമഹാപഞ്ചമേശാനപരിണാമമ് അനാമയാ । ഇദമ് ഇത്ഥമ് ഇദം നേതി നിയതിര് ഭവതി സ്വയമ്
അഞ്ചാം നിലയിൽ, രോഗവും മാറ്റവും ഇല്ലാതെ, 'ഇതു ഇങ്ങനെ, ഇതല്ല' എന്ന ഉറപ്പുള്ള ധാരണ സ്വയം ഉദിക്കുന്നു.
സാക്ഷിണി സ്ഫാര ആഭാസേ ധ്രുവേ ദീപ ഇവ ക്രിയാഃ । സത്യ് ഏതസ്മിന് പ്രകാശന്തേ ജഗച്ചിത്രപരമ്പരാഃ
ദൃഢവും പ്രകാശമുള്ളതുമായ സാക്ഷിയിൽ, ദീപംപോലെ മാറ്റമില്ലാതെ, എല്ലാ പ്രവർത്തികളും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; ഈ സത്യത്തിൽ ലോകത്തിന്റെ അനന്തമായ വൈവിധ്യം തെളിയുന്നു.
പരമാകാശനഗരനാട്യമണ്ഡപഭൂമിഷു । സ്വശക്തിനൃത്തം സംസാരം പശ്യന്തീ സാക്ഷിവത് സ്ഥിതാ
പരമാകാശനഗരത്തിലെ നാട്യവേദിയിൽ സാക്ഷിയായി നിലകൊണ്ട്, തന്റെ ശക്തിയുടെ നൃത്തം എന്ന ഈ Samsāram അവൾ കാണുന്നു.
ശിവസ്യാസ്യ ജഗന്നാഥ ശക്തയസ് താഃ കഥം സ്ഥിതാഃ । സാക്ഷിതാ കാഥ കിം താസാം നൃത്തം സ്യാത് കിയദ് ഏവ വാ
ലോകനാഥനായ ശിവന്റെ ഈ ശക്തികൾ എങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു? അവയുടെ സാക്ഷിത്വം എന്താണ്? അവയുടെ നൃത്തം എത്രത്തോളം വലിയതാണ്?
സ്വഭാവാചലശാന്തസ്യ ശിവസ്യ പരമാത്മനഃ । സോമ്യ ചിന്മാത്രരൂപസ്യ സര്വസ്യാനാകൃതേര് അപി
സ്വഭാവത്തിൽ അചഞ്ചലവും ശാന്തവുമായ പരമാത്മാവായ ശിവന്റെ രൂപം ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രമാണ്; അവൻക്ക് യാതൊരു ആകൃതിയും ഇല്ലെങ്കിലും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇച്ഛാസത്താ വ്യോമസത്താ കാലസത്താ തഥൈവ ച । തഥാ നിയതിസത്താ ച മഹാസത്താ ച സുവ്രത
അവിടുത്തെ ആഗ്രഹത്തിന്റെ നിലയും, ആകാശത്തിന്റെ നിലയും, കാലത്തിന്റെ നിലയും, അതുപോലെ തന്നെ നിയമത്തിന്റെ നിലയും, മഹത്തായ നിലയും ഉണ്ട്, മഹാനേ.
ജ്ഞാനശക്തിഃ ക്രിയാശക്തിഃ കര്തൃതാകര്തൃതാപി ച । ഇത്യാദികാനാം ശക്തീനാമ് അന്തോ നാസ്തി ശിവാത്മനി
ജ്ഞാനശക്തിയും ക്രിയാശക്തിയും, ചെയ്യുന്നതും ചെയ്യാത്തതും — ഇങ്ങനെയുള്ള അനേകം ശക്തികൾക്ക് ശിവാത്മാവിൽ ഒരിക്കലും അന്തമില്ല.
ശക്തയഃ കുത ഏതാസ് താ ബഹുത്വം കഥമ് ആസു ച । ഉദയശ് ച കഥം ദേവ ഭേദാഭേദശ് ച കീദൃശഃ
ഈ ശക്തികൾ എവിടുനിന്നാണ് വരുന്നത്? അവ എങ്ങനെ അനേകമാകുന്നു? അവ എങ്ങനെ ഉദയിക്കുന്നു, ദേവാ? അവയുടെ വ്യത്യാസവും അവ്യത്യാസവും എങ്ങനെയാണ്?
ശിവസ്യാനന്തരൂപസ്യ യൈഷാ ചിന്മാത്രതാത്മനഃ । ഏഷാ ഹി ശക്തിര് ഇത്യ് ഉക്താ നാസ്മാദ് ഭിന്നാ മനാഗ് അപി
അനന്തരൂപനായ ശിവന്റെ സ്വരൂപമായ ശുദ്ധചൈതന്യത്തിന്റെ ഈ ശക്തി, ശിവനിൽ നിന്ന് ذرിയം പോലും വേറിട്ടതല്ല.
ജ്ഞത്വകര്തൃത്വഭോക്തൃത്വസാക്ഷിത്വാദിവിഭാവനാത് । ശക്തയോ വിവിധം രൂപം ധാരയന്തി ബഹൂദയമ്
അറിയുക, ചെയ്യുക, അനുഭവിക്കുക, സാക്ഷിയായിരിക്കുക തുടങ്ങിയ പലവിധ പ്രകടനങ്ങൾ കൊണ്ടു ഈ ശക്തികൾ അനേകം രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് പലവിധത്തിലായി ഉദയിക്കുന്നു.
ശിവശക്ത്യാഖ്യയൈകോ ഽപി ബഹുവദ് ഭാസതേ സ്വതഃ । സര്വശക്ത്യാത്മനൈകേന ശിവേനൈവ ശിവാത്മസു । അര്ഥേഷ്വ് അര്ഥിതയാ സത്സു സാക്ഷിവത് കല്പിതാത്മസു
ശിവനും ശക്തിയും ഒന്നാണെങ്കിലും, അവ സ്വയം അനേകമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. എല്ലാ ശക്തികളുടെ ആധാരമായ ഒരേ ശിവൻ, ശിവസ്വഭാവമുള്ളവരിലും, ആഗ്രഹിക്കുന്ന വസ്തുക്കളിലും, സാക്ഷിപോലെ ഭാവനാപരമായ സ്വരൂപങ്ങളിലും പ്രകാശിക്കുന്നു.
ഏതാ ജഗതി നൃത്യന്തി ബ്രഹ്മാണ്ഡേ നൃത്തമണ്ഡപേ । കാലേന നര്തകേനേവ ക്രമേണ പരിശിക്ഷിതാഃ
ഈ ശക്തികൾ ലോകത്ത്, ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ നൃത്തമണ്ഡപത്തിൽ, കാലം എന്ന നർത്തകനാൽ ക്രമമായി പരിശീലിക്കപ്പെട്ടവരായി നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.
യാ സാ പരമ്പരൈതാസാമ് ഏഷാ നിയതിര് ഉച്യതേ । ക്രിയാ പ്രകൃതിര് ഇച്ഛാ സാ കാലേത്യാദികൃതാഭിധാ
ഇവയുടെ തുടർച്ചയായ ക്രമം തന്നെയാണ് വിധി എന്നു പറയുന്നത്. അതിനെ പ്രവർത്തി, സ്വഭാവം, ആഗ്രഹം എന്നിങ്ങനെയും, സമയത്തിനും മറ്റു സാഹചര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ചും വിളിക്കുന്നു.
ആമഹാരുദ്രപര്യന്തമ് ഇദമ് ഇത്ഥമ് ഇതി സ്ഥിതേഃ । ആതൃണം പദ്മജസ്പന്ദനിയമാന് നിയതിസ് സ്മൃതാ
ആദിമുതൽ രുദ്രൻവരെ എല്ലാം ഈ ക്രമത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ തുടർച്ചയാണ് വിധി എന്നു പറയുന്നത്; അതാണ് പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ചെറിയ ചലനത്തിൽനിന്ന് ഒരു പുല്ലിന്റെ അലയിലേക്കും നിയന്ത്രണം വഹിക്കുന്നത്.
നിയതിര് നിത്യമ് ഉദ്വേഗവര്ജിതാ പരമോര്ജിതാ । ഏഷാ നൃത്യതി ഖേ നിത്യം ജഗജ്ജാലകനാടകമ്
വിധി എപ്പോഴും ഉല്ലാസമില്ലാതെ, അത്യന്തം ശക്തിയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു. അവൾ ആകാശത്ത് എപ്പോഴും നൃത്തം ചെയ്യുന്നു, ഈ ലോകത്തിന്റെ ജാലകനാടകം അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
നാനാരസവിലാസാഢ്യം വിവര്താഭിനയാന്വിതമ് । കല്പക്ഷണഹതാനേകപുഷ്കരാവര്തഘര്ഘരമ്
നാനാരസങ്ങളുടെ കളിയോടെ, മാറ്റങ്ങളുടെ ഭാവങ്ങൾക്കൊപ്പം, അനേകം പുഷ്പങ്ങളുടെ ചുഴലികൾ ഒരു മഹാകാലത്തിന്റെ ഒരു നിമിഷത്തിൽ തകർന്നുപോകുന്ന ശബ്ദത്തോടുകൂടി അവൾ അലയുന്നു.
സര്വര്തുകുസുമാകീര്ണധരാഗോലകമന്ദിരമ് । ഭൂയോ ഭൂയഃ പതദ്വര്ഷഭൂരിസ്വേദജലോത്കരമ്
നാനാവർഷകാലങ്ങളിൽ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഈ ഭൂമണ്ഡലമന്ദിരം, വീണ്ടും വീണ്ടും ധാരാളം ചൊരിയുന്ന വിയർപ്പുപോലെയുള്ള മഴത്തുള്ളികളാൽ നനയുന്നു.
പയോദപല്ലവാലോലനീലാമ്ബരകൃതഭ്രമമ് । പൂര്ണസംശുഷ്കസപ്താബ്ധിരത്നാഢ്യവലയാകുലമ്
മേഘങ്ങളുടെ ഇളം കൊമ്പുകൾ പോലെ ആകാശം കുലുങ്ങുന്നു, നീല നിറത്തിൽ ഭ്രമം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അതിൽ വിലയേറിയ രത്നങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട വളയങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, സമുദ്രങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ നിറഞ്ഞു, ചിലപ്പോൾ ഏഴു വർഷം വരണ്ടുപോകുന്നു.
യാമാപക്ഷ്മദിനപ്രേക്ഷാകടാക്ഷാശാരിതാമ്ബരമ് । മജ്ജനോന്മജ്ജനവ്യഗ്രകുലാദ്രികുലശേഖരമ്
ദിവസവും രാത്രിയും അവരുടെ കണ്പീലുകൾ ആയ യാമങ്ങൾ കൊണ്ട് വശീകരിക്കുന്ന കണ്മുന്നിലായ കാഴ്ചകളാൽ ആകാശം നിഴലാകുന്നു; ജലജീവികൾ ഉയർന്ന് താഴുന്ന ചലനത്തിൽ മലമുകളിൽ അവയുടെ കിരീടം തിളങ്ങുന്നു.
ഭ്രമച്ഛശിമണിപ്രോതഗങ്ഗാമുക്താലതാത്രയമ് । ചതുര്ദശവിധാനന്തഭൂതരോമനതോന്നതമ്
ചുറ്റിച്ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്ന ചന്ദ്രകാന്തിമണികൾ ചേർത്ത ഗംഗയുടെ മൂന്നു ശാഖകളും മുത്തുപോലുള്ളതും ഉയർന്നും താഴ്ന്നും കിടക്കുന്നു; പതിനാലു വിഭിന്നമായ അനന്തജീവികളായ രോമങ്ങൾ പോലെ ഈ ലോകം ഉയർത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.