പ്രതിഭാസസമുത്ഥാനം പ്രതിഭാസപരിക്ഷയമ് । യഥാ ഗന്ധര്വനഗരം തഥാ സംസൃതിവിഭ്രമഃ
കാണപ്പെടലുകളും അപ്രത്യക്ഷമാകലുകളും ആകാശനഗരത്തെപ്പോലെ തന്നെയാണ്; അതുപോലെ തന്നെ ജനനമരണങ്ങളുടെ ഭ്രമവും വെറും ഭ്രമമാണ്.
പ്രാകൃതോ ഽസ്മീതി വിസ്മൃത്യാ താവച് ഛോചതി ഭൂമിപഃ । ഭൂമിപോ ഽസ്മീതി സഞ്ജാതാ യാവന് നാസ്യ ഹൃദി സ്മൃതിഃ
ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന് 'ഞാന് രാജാവാണ്' എന്ന ഓര്മ്മ മറന്നാല് ദുഃഖിക്കുന്നു; പക്ഷേ 'ഞാന് രാജാവാണ്' എന്ന ഓര്മ്മ മനസ്സില് വന്നാലുടന് ആ ദുഃഖം അവന്റെ ഹൃദയത്തില് നിലനില്ക്കുന്നില്ല.
നശ്യതേ ജാതയാ ബ്രഹ്മന് പ്രാക്സ്മൃതിര് വര്തമാനയാ । ശരദേവോപഗതയാ പ്രാവൃഡ് ജാഡ്യവികാരിണീ
ബ്രഹ്മന്, പുതിയ ഓര്മ്മ വന്നാല് പഴയതെല്ലാം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; മഴക്കാലം ഭൂമിയില് എത്തുമ്പോള് അവള് മന്ദതയിലേക്കും മാറ്റങ്ങളിലേക്കും പോകുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
ഘനപ്രവാഹാ യൈവ സ്യാച് ചിത്തേഹാ സൈവ വര്ധതേ । യ ഏവോച്ചൈസ് സ്വരസ് തന്ത്ര്യാസ് സ ഏവാക്രാമതി ശ്രുതിമ്
മനസ്സില് ശക്തമായ പ്രവാഹം ഏതാണ് അതാണ് വളരുന്നത്; വയലില് ഉച്ചത്തില് തട്ടുന്ന സ്വരം മാത്രമാണ് ചെവിയില് എത്തുന്നത്.
അഹമ് ഏകോ ഽഹമ് ആത്മാ ത്വ് ഇത്യ് ഏകാം ഭാവയ ഭാവനാമ് । തയാ ഭാവനയാ യുക്തസ് സ ഏവ ത്വം ഭവസ്യ് അലമ്
ഞാൻ ഒരൊറ്റ ആത്മാവാണ്, ഞാൻ മാത്രമാണ് എന്നൊരു ചിന്ത മാത്രം മനസ്സിൽ ഉറപ്പിക്കുക. ഈ ചിന്തയിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുമ്പോൾ നീ അതേ ആത്മാവായിത്തീരുന്നു — ഇതു മതി.
ഏവം ഹ്യ് അസമ്ഭവദ് ഇദം ത്വ് അവിഭാഗഭാസ്വദ് ബ്രഹ്മത്വമ് ഉത്തമപദം പരമ് ഏവ ദേവഃ । പൂജാംശപൂജനസുപൂജകപൂജ്യരൂപം കിഞ്ചിന് നകിഞ്ചിദ് ഇവ ചിത്തപനൈകമൂര്തിഃ
ഇങ്ങനെ, വിഭജിക്കാനാവാത്ത പ്രകാശമുള്ള പരമാവധി ബ്രഹ്മാവസ്ഥ ഉദിക്കുന്നു. അതാണ് ദൈവം, പൂജയും, അർപ്പണവും, ഉത്തമനായ പൂജാരിയും, പൂജിക്കപ്പെടുന്നവനും ആകുന്നു; അതെന്തോ ഒന്നും ഒന്നുമല്ലാത്തതും പോലെ, ചൈതന്യത്തിന്റെ ഏകരൂപമാണ്.
ഇത്ഥം സ്ഥിതമ് ഇദം വിശ്വം സദസദ് ദേവരൂപി ച । ദ്വൈതൈക്യപദനിര്മുക്തം മുക്തദ്വൈതൈക്യമ് അപ്യ് ഉത
ഇങ്ങനെ ഈ ലോകം സത്യമാണെന്നും അസത്യമാണെന്നും ദൈവസ്വരൂപമായും നിലകൊള്ളുന്നു; ഇരട്ടത്വവും ഏകത്വവും എന്ന ധാരണകളിൽ നിന്ന് അതു മുക്തമാണ്, മോക്ഷം നേടിയ ഇരട്ടത്വവും ഏകത്വവും അതു കടന്നുപോകുന്നു.
ചിതേഃ കലങ്കവദ് രൂപമ് ഇതി സംസാരിതാം ഗതമ് । അകലങ്കമ് അസംസാരി തച് ചാഭിന്നം ദ്വയാത്മകമ്
ചൈതന്യത്തിന് അഴുക്കു പിടിച്ചാൽ അതു സംസാരത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; അഴുക്കില്ലാതെ ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തമായാൽ അതു വിഭജിക്കാനാവാത്തതും, എന്നാൽ ഇരട്ടത്വം പോലെ തോന്നുന്നതുമായിരിക്കുന്നു.
ഇയമ് അസ്മീതി സമ്പ്രാപ്തകലങ്കാ ചിന് നിബധ്യതേ । ഏതാമ് ഏവ കലാം ബുദ്ധ്വാ സ്വത്വാഭിന്നാം വിമുച്യതേ
ചൈതന്യം 'ഞാൻ ഇതാണ്' എന്ന ഭാവം സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ അതിന് മങ്ങലേറും; ഈ അതിരുകൾ തന്നെ സ്വയം വേറല്ലെന്ന് തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.
ചിദ് അര്ഥാകാരതാഭാവാദ് ദ്വിത്വാത് സത്ത്വം സമുജ്ഝതീ । സുഖദുഃഖാദിതാം ധത്തേ നസത്യാം സദ് ഇതി ക്ഷണാത്
ചൈതന്യത്തിന് വസ്തുവിന്റെ രൂപം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ഇരട്ടത്വം അവസാനിക്കുന്നു, ശുദ്ധമായ സത്തയും വിട്ടുപോകുന്നു; അപ്പോൾ, ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് തന്നെ, അതിന് സുഖം, ദുഃഖം മുതലായ അവസ്ഥകൾ കാണപ്പെടുന്നു, ഇവ യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യമല്ല.
ശുദ്ധാ നിരംശാ സത്യൈകാ സത്താ ചേത്യേവമാദിഭിഃ । വിമുക്താ നാമശബ്ദാര്ഥൈസ് സര്വൈസ് സര്വാത്മികാപി ഖമ്
ചൈതന്യം ശുദ്ധവും, ഭാഗങ്ങളില്ലാത്തതും, സത്യത്തിൽ ഏകത്വമുള്ളതും, സത്ത, ചൈതന്യം മുതലായ പേരുകളിൽ വിളിക്കപ്പെട്ടതുമാണെങ്കിലും, എല്ലാ പേരുകളും ആശയങ്ങളും അതിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമാണ്; എന്നിരുന്നാലും, അതാണ് എല്ലാറ്റിന്റെയും സാരം, ആകാശംപോലെ.
സര്വം നിരുപമം ശാന്തം മനസോ ഽന്തേ ത്രിമാര്ഗഗമ് । ബ്രഹ്മേദം ബൃംഹിതം ബ്രാഹ്മ്യാ ശക്ത്യാകാശനികാശയാ
എല്ലാം ഉപമയില്ലാത്തതും, ശാന്തവും, മനസ്സിന്റെ അവസാനത്തിൽ, മൂന്നു വഴികളിലൂടെ ലഭ്യമായതുമാണ്; ഇതാണ് ബ്രഹ്മം, ബ്രഹ്മശക്തിയാൽ വ്യാപിച്ചും, ചൈതന്യശക്തി ആകാശംപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുമാണ്.
മനസാ മനസി ച്ഛിന്നേ സര്വാക്ഷപ്രസവാത്മനി । ദ്വിതീയേ ഽഥ തൃതീയേ വാ പദേ കിമ് അവശിഷ്യതേ
മനസ്സു തന്നെ തനിക്കുള്ളിൽ ലയിച്ചാൽ, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും അടിസ്ഥാനം ആയിടത്ത്, രണ്ടാമത്തോ മൂന്നാമത്തോ അവസ്ഥയിൽ എന്താണ് ശേഷിക്കുന്നത്?
യാവത് കിലാത്മനസ് സത്താ മഹാസത്തൈവ താവതീ । സമസ്താസ്തമയേ ജാതേ സത്താ കേവ കുതശ് ച കാ
ആത്മാവിന്റെ നില തുടരുന്നിടത്തോളം മഹാനായ സത്തയും അതുപോലെ നിലനിൽക്കും. എല്ലാം അസ്തമിച്ചാൽ, അവിടെ സത്ത എന്ത്? എവിടെ നിന്ന് അതു വരും?
മനസാ മനസി ച്ഛിന്നേ സ്വേന്ദ്രിയാവയവാത്മനി । വിചാരേണ സമാധാനാത് പ്രയോഗേണ ജയേന വാ
മനസ്സു തന്നെ തനിക്കുള്ളിൽ, സ്വന്തം ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലോ അവയുടെ ഭാഗങ്ങളിലോ ലയിച്ചാൽ — ആലോചനയാലോ, സമാധിയിലൂടെയോ, അഭ്യാസത്തിലോ ജയത്തിലോ —
ദ്വൈതൈക്യകലനാഭേദേ ഗലിതേ കലിതാത്മനി । സത്യാലോകേ ജഗജ്ജാലേ പ്രോച്ഛൂനേ വിലയം ഗതേ
ദ്വൈതവും ഏകത്വവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം അകറ്റി, ആത്മാവിൽ ഏകത്വം സാക്ഷാൽക്കരിച്ചാൽ, സത്യത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ലോകത്തിന്റെ വല അകറ്റി ലയിച്ചുപോകുമ്പോൾ,
ശിഷ്യതേ ശീര്ണസംസാരകലനാകലനാത്മികാ । ഭൃഷ്ടബീജോപമാ സത്താ ജീവസ്യ ചിതിനാമികാ
ലോകസങ്കല്പങ്ങൾ ഒടുങ്ങിയശേഷം ശേഷിക്കുന്നത്, ചുട്ടുവച്ച വിത്തുപോലെയുള്ള ജീവന്റെ സത്തയാണ്, അതാണ് ചൈതന്യമായി അറിയപ്പെടുന്നത്.
പശ്യന്തീനാമകലിതാ ത്യജന്തീ ചേത്യചര്വണമ് । മനോമഹാഭ്രനിര്മുക്തശരദാകാശകോശവത്
അദൃശ്യമായ ദൃക് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ സത്ത, വിഷയങ്ങളെ ചിന്തിക്കുന്നതെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു; മനസ്സെന്ന വലിയ മേഘങ്ങൾ മാറിയശരദ് ആകാശംപോലെയാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവം.
ശുദ്ധാ ചിദ് ഭാവമാത്രസ്ഥാ ചേത്യചിച്ചാപലാദ് ഗതാ । അദൂരവിപ്രകൃഷ്ടേശാ പദോപനതിപാവനീ
ശുദ്ധമായ ഈ ചൈതന്യം, ചിന്തയും ചൈതന്യവും എന്ന വ്യത്യാസം വിട്ട്, വെറും ചൈതന്യാവസ്ഥയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അതു അടുത്തതിലേക്കും ദൂരത്തുള്ള പരമാവസ്ഥയിലേക്കും നയിക്കുന്നതിൽ ശുദ്ധിയേകുന്നു.
ചിദ് വ്യോമാത്മേതി കലിതാ ഗലിതാഖിലകല്പനാ । സമസ്തസാമാന്യവതീ നാവതീര്ണഭവാര്ണവാ
ചൈതന്യം എന്നത് ബോധത്തിന്റെ ആകാശംപോലെയാണ്, എല്ലാ ഭ്രമങ്ങളും ഒഴിഞ്ഞു, എല്ലായിടത്തും ഒരേപോലെയുള്ളത്, ഭവസമുദ്രത്തിൽ വീണുപോകാത്തത്.
അപുനര്ബോധസൌഷുപ്തപദപാണ്ഡിത്യപീവരീ । പാരമ് ആസാദ്യ വിശ്രാന്താ ചിരശ്രാന്താ തതേ പദേ
പുതിയ ബോധം ഉണ്ടാകാത്ത ആ ഗഹനമായ ഉറക്കത്തിന്റെ അതിരു കടന്ന്, ഉറക്കത്തിന്റെ പാണ്ഡിത്യം നിറഞ്ഞ്, ദീർഘകാലം ക്ഷീണിച്ചവൾ ആ അവസ്ഥയിൽ വിശ്രമം കണ്ടെത്തുന്നു.
ഏതത് തേ മനസി ക്ഷീണേ കഥിതം പ്രഥമം പദമ് । ദ്വിതീയം ശൃണു വിപ്രേന്ദ്ര ശക്തേര് അസ്യാസ് സുപാവനമ്
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, മനസ്സ് ലയിച്ചപ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ആദ്യാവസ്ഥ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇപ്പോൾ അതിന്റെ അത്യന്തം വിശുദ്ധമായ രണ്ടാം ശക്തിയെക്കുറിച്ച് കേൾക്കു.
ഏഷൈവ മനനോന്മുക്താ ചിച്ഛക്തിശ് ശാന്തിശാലിനീ । സര്വജ്യോതിസ്തമോമുക്തവിതതാകാശസുന്ദരീ
മനസ്സിൽ നിന്ന് മോചിതമായ ഈ ചൈതന്യശക്തി സമാധാനപൂർണ്ണവും, എല്ലാ പ്രകാശത്തിലും തിളങ്ങുന്നതും, അന്ധകാരത്തിന്റെ സ്പർശമില്ലാത്തതും, ആകാശത്തിന്റെ വിശാലതപോലെ മനോഹരവുമാണ്.
ഘനസൌഷുപ്തലേഖാവച്ഛിലാന്തസ്സന്നിവേശവത് । സൈന്ധവാന്തസ്സ്ഥരസവദ് വാതാന്തസ്സ്പന്ദശക്തിവത്
അത് ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മരേഖപോലെയും, കല്ലിന്റെ ഉള്ളിലിരിക്കുന്ന സാരമായും, വെള്ളത്തിൽ ലയിച്ച ഉപ്പുപോലെയും, കാറ്റിന്റെ ഉള്ളിലിരിക്കുന്ന അപ്രത്യക്ഷമായ ചലനശക്തിപോലെയും ആണ്.
കാലേനായാതി തത്രൈവ പരാം പരിണതിം യദാ । ശബ്ദശക്തിര് ഇവാകാശേ പരമാകാശഗാ തദാ
കാലം കടന്നപ്പോൾ അവൾ അവിടെയെത്തി പരമമായ രൂപാന്തരമെടുക്കുന്നു, ശബ്ദശക്തി ആകാശത്തിൽ പരമാകാശത്തിലേക്ക് എത്തുന്നതുപോലെ.
ചേത്യാംശോന്മുഖതാം നൂനം ത്യജന്ത്യ് അമ്ബ്വ് ഇവ ചാപലമ് । വാതലേഖേവ ചലനം പുഷ്പലേഖേവ സൌരഭമ്
അവൾ നിർവ്യാജമായി എല്ലാ ബോധ്യങ്ങളിലേക്കുള്ള ആസക്തി ഉപേക്ഷിക്കുന്നു, വെള്ളം അതിന്റെ അശാന്തത വിട്ടുകളയുന്നതുപോലെയും, കാറ്റിന്റെ വരി അതിന്റെ ചലനം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെയും, പൂവിന്റെ സുഗന്ധരേഖ അതിന്റെ സുഗന്ധം വിട്ടുകളയുന്നതുപോലെയും.
കാലതാകാശതേ ത്യക്ത്വാ സകലേ ചാപലേ ഽമലാ । ന ജഡാം നാജഡാം സ്ഫാരാം ധത്തേ സത്താമ് അനാമികാമ്
കാലത്തിന്റെ വിശാലതയിൽ എല്ലാ അശുദ്ധിയും ഉപേക്ഷിച്ച്, അവൾ നിർമലയായി, ജഡതയോ അജഡതയോ അല്ലാത്തതും, വിശാലതയോ അല്ലാത്തതുമായ, പേരില്ലാത്ത ഒരു നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ദിക്കാലാദ്യനവച്ഛിന്നാം മഹാസത്താപദാദ് ഗതാമ് । തുര്യതുര്യാംശകലിതാമ് അകലങ്കാമ് അനാമയാമ്
ദിശ, കാലം തുടങ്ങിയ അതിരുകൾ എല്ലാം കടന്ന്, മഹാസത്തയുടെ നിലയിൽ എത്തി, നാലാംതിനെക്കാൾ അതീതമായ അവസ്ഥയിൽ, കറവുമില്ലാതെ, ദുഃഖമില്ലാതെ അവൾ നിലകൊള്ളുന്നു.
കാഞ്ചിദ് ഏവ വിശാലാക്ഷസാക്ഷിവത് സമവസ്ഥിതാമ് । സര്വതസ് സര്വദാ സര്വപ്രകാരാസ്വാദതത്പരാമ്
വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ളവളേ, എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലായിടത്തും സാക്ഷിയായി നിലകൊള്ളുന്ന, എല്ലാ വിധ അനുഭവങ്ങളിലും ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്ന ഒരു പ്രത്യേക അവസ്ഥയുണ്ട്.
ഏഷാ ദ്വിതീയാ പദതാ കഥിതാ തവ സുവ്രത । തൃതീയം ശൃണു വക്ഷ്യാമി പദം പദവിദാം വര
സുശീലയായവളേ, ഇതാണ് രണ്ടാമത്തെ നില എന്നു പറയുന്നത്. നിലകളെക്കുറിച്ച് അറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീ, മൂന്നാമത്തെ നില ഞാൻ വിശദീകരിക്കുമ്പോൾ ശ്രദ്ധിക്കൂ.