സ്വഭാവവശതോ ജീവോ വിസ്മൃത്യാശക്തിമ് ഋച്ഛതി । വൈരസ്യാത് കാലവശതഃ പര്ണം ജര്ജരതാമ് ഇവ
സ്വഭാവത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ, ജീവൻ മറക്കലാലോ, താല്പര്യക്കുറവാലോ, അല്ലെങ്കിൽ കാലത്തിന്റെ സ്വാധീനത്താലോ ശക്തി നഷ്ടപ്പെടുന്നു. ഇതെല്ലാം ഒരു ഇല ഉണങ്ങിയുപോകുന്നതുപോലെയാണ്.
ജീവശക്ത്യാപരാമൃഷ്ടേ നിരുദ്ധേ പദ്മയന്ത്രകേ । പ്രാണേ സംരോധമ് ആയാതേ മ്രിയതേ മാനവോ മുനേ
ജീവശക്തി സ്പർശിക്കാത്തതും, കമലപുഷ്പംപോലെയുള്ള യന്ത്രം അടഞ്ഞതുമായപ്പോൾ, ശ്വാസം തടയപ്പെടുമ്പോൾ, മഹർഷേ, മനുഷ്യൻ മരിക്കുന്നു.
യഥാ ജാതാനി ജാതാനി താന്യ് അഥാന്യാനി കാലതഃ । വൃക്ഷാത് പര്ണാനി ശീര്യന്തേ ശരീരാണി തഥാ നൃണാമ്
മരത്തിൽ വളർന്ന ഇലകൾ കാലക്രമേണ ഉണങ്ങി വീഴുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യരുടെ ശരീരങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെ നശിച്ചുപോകുന്നു.
ജായന്തേ ച മ്രിയന്തേ ച ശരീരാണി ശരീരിണാമ് । പാദപാനാം ച പര്ണാനി കാ തത്ര പരിദേവനാ
മനുഷ്യരുടെ ശരീരങ്ങൾ ജനിച്ചും മരിച്ചും പോകുന്നു; മരങ്ങളുടെ ഇലകൾപോലെയും. ഇതിൽ ദുഃഖിക്കേണ്ടതെന്താണ്?
ചിദമ്ബുധൌ സ്ഫുരന്ത്യ് ഏതാ ദേഹബുദ്ബുദപങ്ക്തയഃ । ഇതശ് ചാന്യാ ഇതശ് ചാന്യാ ഏതാസ്വ് ആസ്ഥാ ന ധീമതഃ
ചൈതന്യസമുദ്രത്തിൽ ഈ ശരീരങ്ങൾ ബുധ്ബുധങ്ങളായി ഉദിക്കുന്നു—ചിലത് ഇവിടെ, ചിലത് മറ്റിടങ്ങളിൽ. ബുദ്ധിമാന്മാർ ഇതിൽ ആശ്രയം വെക്കാറില്ല.
സര്വഗാപി ചിദ് ഏതസ്മിംശ് ചേതസി പ്രതിബിമ്ബതേ । പദാര്ഥമ് അന്തര് ആദത്തേ നാന്യോ ഹി മകുരാദ് ഋതേ
സർവ്വവ്യാപിയായ ചൈതന്യം മനസ്സിൽ മാത്രമേ പ്രതിഫലിക്കൂ; അതു അകത്തുള്ള വസ്തുക്കളെ മാത്രം ഗ്രഹിക്കുന്നു, കണ്ണാടിയെ പോലെ മറ്റൊന്നും അതിനെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കില്ല.
ചിദമലനഭസി പ്രസന്നരൂപാഃ പരിവിതതേ തദതന്മയേ സ്ഫുരന്തി । കലകലമുഖരാസ് സ്ഫുടാഭിരാമാ വിവിധശരീരവിമോഹതാപനദ്യഃ
ശുദ്ധമായ മനസ്സിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ആ സമാധാനരൂപമായ ബോധത്തിൽ, വിവിധ ശരീരങ്ങളോടുള്ള മോഹം ഉണർത്തുന്ന, ഉച്ചത്തിൽ മുഴങ്ങുന്ന, മനോഹരമായ രൂപങ്ങളുള്ള ഭ്രമത്തിന്റെ പലതരത്തിലുള്ള ഒഴുക്കുകൾ തെളിഞ്ഞ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ചന്ദ്രാര്ധശേഖരധര ചിത്തത്ത്വസ്യ മഹാത്മനഃ । അനന്തസ്യൈകരൂപസ്യ ദ്വിത്വം കഥമ് ഇവാഗതമ്
ചന്ദ്രൻറെ അർദ്ധചന്ദ്രം അലങ്കാരമായ, ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവമുള്ള, അനന്തവും ഏകത്വമുള്ളതുമായ പരമ ബോധത്തിൽ ഈ ഇരട്ടത്വം എങ്ങനെ ഉണ്ടായി?
കഥം ച തന് മഹാദേവ രൂഢം സത് കാലപര്യയാത് । ഭവേദ് ദുഃഖോപഘാതായ പ്രജ്ഞയാ വിനിവാരിതമ്
മഹാദേവാ, ബുദ്ധിയാൽ നീക്കം ചെയ്യാവുന്ന, കാലക്രമത്തിൽ ഉറച്ചതായിരുന്നത് എങ്ങനെ ദു:ഖത്തിന് കാരണമാകുന്നു?
സര്വശക്തിര് ഹി ചിദ് ബ്രഹ്മ സദ് ഏകം വിദ്യതേ യദാ । തദാ നിര്മൂല ഏവായം ദ്വിത്വൈകത്വലയോദയഃ
എല്ലാ ശക്തിയും ഉള്ള ഏക സത്യമായ ബോധം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നപ്പോൾ, ഈ ഇരട്ടത്വവും ഏകത്വവും ആവർത്തിച്ച് ഉണ്ടാകുന്നത് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അടിസ്ഥാനമില്ലാത്തതാണു.
സതി ദ്വിത്വേ കിലൈകം സ്യാത് സത്യ് ഏകത്വേ ദ്വിരൂപതാ । കലേ ദ്വേ ഏവ ചിദ്രൂപം ചിദ്രൂപത്വാത് തദ് അപ്യ് അസത്
രണ്ടായിരിക്കുമ്പോള് ഒറ്റതായിരിക്കും; ഒറ്റതായിരിക്കുമ്പോള് രണ്ടായിരിക്കും. ചിലപ്പോള് ബോധം രണ്ടായി തോന്നാം, പക്ഷേ അതിന്റെ സ്വഭാവം ബോധം തന്നെയായതിനാല് അതും യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ല.
ഏകാഭാവാദ് അഭാവോ ഽത്ര ചൈകത്വദ്വിത്വയോര് ദ്വയോഃ । ഏകം വിനാ ദ്വിതീയം ന ന ദ്വിതീയം വിനൈകതാ
ഇവിടെ ഒറ്റതിന്റെ അഭാവം ഒന്നായും രണ്ടായും ഇരുവരുടെയും അഭാവമാണ്. ഒറ്റതില്ലാതെ രണ്ടാമത്തേത് ഉണ്ടാകില്ല; രണ്ടാമത്തേത് ഇല്ലാതെ ഒറ്റതയും ഇല്ല.
കാര്യകാരണയോര് ഏകസാരത്വാദ് ഏകരൂപതാ । ഫലാന്തസ്യാപി ബീജാദേര് വികാരാദി ഹി കല്പനാ
കാരണത്തിലും ഫലത്തിലും ഒരേ സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ് അവ ഒരുപോലെയാകുന്നത്. വിത്ത് ഫലമാകുന്നതും മറ്റുള്ള മാറ്റങ്ങളും എല്ലാം മനസ്സില് ഉണ്ടാക്കുന്ന ഭാവന മാത്രമാണ്.
ചിത്ത്വം ചേത്യവികല്പേന സ്വയം സ്ഫുരതി തന്മയമ് । വികാരാദി തദ് ഏവാതസ് തത്സാരത്വാന് ന ഭിദ്യതേ
ചിന്തയും ചിന്ത്യവസ്തുവും എന്ന വ്യത്യാസമില്ലാതെ ബോധം സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നു. മാറ്റങ്ങള് ഉണ്ടായാലും അതെ ബോധം തന്നെയാണ്; അതിന്റെ സ്വഭാവം അതു തന്നെയായതിനാല് വ്യത്യാസമൊന്നുമില്ല.
വികാരാദിവികല്പോ ഽയം തത ഉത്ഥായ വസ്തുഷു । യാതി സാര്ഥകതാമ് നാനാകാര്യകാരണകാദിഭിഃ
വസ്തുക്കളിൽ വ്യത്യാസവും മാറ്റവും എന്ന ധാരണ ഉയർന്ന്, പലവിധ കാരണഫലങ്ങളിലൂടെ അതിന് അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു.
തരങ്ഗസ് സലിലേ ഽതോയമ് അതോ ഽയം യസ്യ തേ സ നഃ । ശശശൃങ്ഗസമസ് സോ ഽപി യസ്യ സത്യം സ ഖാങ്കുരഃ
തരംഗം വെള്ളത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ ഈ ലോകവും അതിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. എന്നാൽ ഇത് ആരുടേതാണ്? കുരുവിന്റെ കൊമ്പുപോലെയാണ് അതിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം; ആരെങ്കിലും അതിന് ആകാശത്തിൽ തൈ കാണിച്ചാൽ മാത്രം അതിന് യാഥാർത്ഥ്യം ഉണ്ടാകും.
വസ്തുബോധേ ഽത്ര സമ്പന്നേ തവാലം വാഗ്വികല്പിതൈഃ । വ്യവച്ഛേദാദി ദുശ്ഛേദം വചോ വാക്ത്വാത് കില ദ്വിജ
ഇവിടെ വസ്തുവിന്റെ യഥാർത്ഥം മനസ്സിലായാൽ, നിന്റെ വാക്കുകളും ഭാവനാപരമായ വ്യത്യാസങ്ങളും വേണ്ടതല്ല; വാക്കിലൂടെ വിഭജിക്കുകയും വേർതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് അർത്ഥശൂന്യമാണ്, ദ്വിജന്.
ബ്രഹ്മണസ് സര്വശക്തിത്വം തത്ത്വതോ ന വിഭിദ്യതേ । സ്വമ് അങ്ഗ കണകല്ലോലജാലാദ്യ് അമ്ബുധിവാരിണഃ
ബ്രഹ്മന്റെ സർവശക്തി യഥാർത്ഥത്തിൽ വിഭജിക്കപ്പെടുന്നില്ല; സമുദ്രജലത്തിൽ നിന്നുള്ള നുരയും തുള്ളികളും തരംഗങ്ങളും വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് വേറിട്ടതല്ലാത്തതുപോലെയാണ്.
പുഷ്പപല്ലവപത്ത്രാദി ലതായാ നേതരദ് യഥാ । ദ്വിത്വൈകത്വേ ജഗത്ത്വാദി ത്വത്താഹന്ത്വം തഥാ ചിതേഃ
പൂക്കൾ, കുരുക്കൾ, ഇലകൾ എന്നിവ വള്ളിയിൽ നിന്ന് വേറെയല്ലാത്തതുപോലെ, ഇരട്ടത്വവും ഏകത്വവും ലോകവും സ്വഭാവവും അഹങ്കാരവും എല്ലാം ചൈതന്യത്തിൽ നിന്ന് വേറെയല്ല.
ദേശകാലവികാരാദിഭേദശ് ചിദ്രചിതസ് തു യത് । തച് ചിദ് ഏവേതി തേ പ്രോക്തം ന പ്രശ്നോ ഽത്ര തവോചിതഃ
ദേശം, കാലം, മാറ്റങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ ചൈതന്യം സൃഷ്ടിച്ചതാണ്. അതെല്ലാം ചൈതന്യമാണ്. അതുകൊണ്ടു നിന്റെ ചോദ്യം ഇവിടെ അനുയോജ്യമല്ല.
ദേശകാലക്രിയാസത്താനിയത്യാദ്യാശ് ച ശക്തയഃ । ചിദാത്മികാ ഏവ ചിതേസ് സത്ത്വാത് സമ്പതിതാസ് സ്വതഃ
സ്ഥിതിയും ക്രമവും ദേശവും കാലവും പ്രവർത്തിയും തുടങ്ങിയ ശക്തികൾ എല്ലാം ചൈതന്യസ്വഭാവമുള്ളവയാണ്. അവ ചൈതന്യത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത്, അതിനാൽ സ്വതന്ത്രമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ചിച് ച ചര്ചിതചേത്യേഹ ചിദ് ബ്രഹ്മാദ്യഭിധാ സ്മൃതാ । യഥാ വീച്യഭിധാര്ഹത്വേ സ്ഥിതമ് അമ്ബു തരങ്ഗിതമ്
ഇവിടെ ചൈതന്യവും അറിവുള്ളതും അറിയപ്പെടുന്നതും ബ്രഹ്മം എന്ന പേരിൽ ഓർക്കപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, വെള്ളം തരംഗമായി നിലകൊള്ളുമ്പോഴും അതിനെ തരംഗം എന്നു വിളിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
അഹമ്ഭാവതരങ്ഗസ്യ ചിദ്വിലാസമഹാമ്ബുധേഃ । തരങ്ഗിതത്വമ് ഇവ യന് ന താവച് ചേത്യതാം ഗതമ്
എങ്ങനെയോ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ചൈതന്യത്തിന്റെ മഹാസമുദ്രത്തിൽ ഒരു തിരമാലപോലെ ഉയർന്നുവരുമ്പോൾ, അതു ഇപ്പോഴും കാണപ്പെടുന്ന ഒരു വസ്തുവായിട്ടില്ല.
തദ് ഏതത് പരമം ബ്രഹ്മ സത്യേശ്വരശിവാദിഭിഃ । ശൂന്യൈകപരമാത്മാദിനാമഭിഃ പരിഗീയതേ
അത് തന്നെയാണ് പരമബ്രഹ്മം എന്നു ജ്ഞാനികൾ സത്യൻ, ഈശ്വരൻ, ശിവൻ, ശൂന്യം, ഏകാത്മാവ് എന്നിങ്ങനെ വിവിധ പേരുകളിൽ പാടുന്നത്.
ഏവംരൂപപദാതീതം യദ് രൂപം പരമാത്മനഃ । തന് ന നാമാര്ഹമ് അമലം വിഷയോ ന ഗിരാം ച തത്
അങ്ങനെയുള്ള എല്ലാ രൂപങ്ങൾക്കും അതീതമായ പരമാത്മാവിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം പേരിടാൻ കഴിയാത്തതും, മായ്ച്ചുപോകാത്തതും, വാക്കുകൾക്കപ്പുറത്തുമാണ്.
യദ് ഇദം ദൃശ്യതേ തസ്യാസ് തല് ലതായാ മഹാചിതേഃ । ഫലപല്ലവപുഷ്പാദി ന ഭിന്നം തന്മയം യതഃ
ഇവിടെ കാണുന്ന എല്ലാം ആ മഹാചൈതന്യത്തിന്റെ തന്നെ ഭാഗങ്ങളാണ്; ഒരു വള്ളിയുടെ കായ്കൾ, കൊമ്പുകൾ, പൂക്കൾ എന്നിവ അതിൽ നിന്ന് വേറല്ലാത്തതുപോലെ.
മഹാചിച്ചേത്യചയനാച് ചിദ് ഭവത്യ് അഭിധാവതീ । സാ ജീവത്വം സ ബാഹ്യത്വം തദ് അദ്വി ദ്വീവ പശ്യതി
വലിയ ചൈതന്യത്തിൽ പലവിധ വസ്തുക്കൾ കൂട്ടിച്ചേർന്നതുകൊണ്ട് അതേ ചൈതന്യം തന്നെ പുറത്തേക്ക് ഒഴുകിപ്പോകുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. അതാണ് ജീവത്വം, അതാണ് പുറത്തുള്ളതെന്ന ഭാവം, അതുകൊണ്ടാണ് ഇരട്ടത്വം ഉണ്ടെന്നു തോന്നുന്നത്.
സ്വയമ് അന്യേയമ് അസ്മീതി ഭാവയിത്വാ സ്വഭാവതഃ । അന്യതാമ് ഇവ സംയാതി സ്വസങ്കല്പാത്മികാം സ്വതാമ്
താനേ തന്നെ 'ഞാൻ ഇതാണ്, അതാണ്' എന്നിങ്ങനെ കരുതുന്നു; ഈ സ്വഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ, താനായ ചൈതന്യം തന്നെ വേറൊന്നായി കാണപ്പെടുന്നു.
അകലങ്കേന രൂപേണ രൂപം യത് സ്വകലങ്കവത് । സംസാരപതിതം പ്രാപ്യ ചേതനേനൈവ ചേതിതമ്
കുറവൊന്നുമില്ലാത്ത സ്വഭാവം, തനിക്കുള്ള കുറവുകൾ കൊണ്ടു തന്നെ മങ്ങിയതുപോലെ തോന്നുന്നു; അങ്ങനെ സംസാരത്തിൽ വീണുപോകുന്നു, അതിനെ തിരിച്ചറിയുന്നത് ചൈതന്യം കൊണ്ടുമാത്രമാണ്.
ചിദ്വപുസ് സ്വയമ് ഏവൈതദ് ഏകതോ യാതി ജീവതാമ് । ചിത്തത്ത്വസ്യാവഭാസേന ജീവോ ജീവതി തന്മയഃ
ചൈതന്യത്തിന്റെ ഈ രൂപം തന്നെയാണ് ഒരു ഭാഗത്ത് ജീവൻ ആകുന്നത്; മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം പ്രതിഫലിച്ചുകൊണ്ട്, ജീവൻ അതിന്റെ തന്നെ സാരമായിത്തന്നെ ജീവിക്കുന്നു.