യഥൈവ വ്യോമമരുതി ലീനം പുര്യഷ്ടകം ഭവേത് । തഥൈവ തത്രൈവ തദാ ലയമ് ഏതി മനോ മുനേ
എങ്ങിനെ ആകാശത്തിലും കാറ്റിലും പൂര്യഷ്ടകം ലയിച്ചുപോകുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ, ആ സമയത്ത് മനസ്സും അവിടെയേയ്ക്ക് ലയിച്ചുപോകുന്നു, മഹർഷേ.
സുചിരാഭ്യസ്തഭാവസ്ഥവാസനാനുചിതം മനഃ । യത്ര തത്ര ഭ്രമം സ്വര്ഗനരകാദിം പ്രപശ്യതി
ദീർഘകാലം അഭ്യസിച്ച സ്വഭാവവും വാസനകളും കൊണ്ടു രൂപപ്പെട്ട മനസ്സ്, എവിടെയെത്തിയാലും സ്വർഗ്ഗം, നരകം തുടങ്ങിയ ഭ്രമങ്ങൾ കാണുന്നു.
ശരീരം ശവതാമ് ഏതി മനോമാരുതവര്ജിതമ് । ഗതേ ഗൃഹജനേ ദൂരം ഗൃഹം സംശൂന്യതാമ് ഇവ
മനസ്സിന്റെ കാറ്റ് വിട്ടുപോയാൽ ശരീരം ശവംപോലെയാകും; വീടിനുള്ളിലെ ആളുകൾ ദൂരെയ്ക്ക് പോയാൽ ആ വീട് ശൂന്യമായതുപോലെ.
സര്വഗാ ചിച് ചേതനതോ ജീവീഭൂയ മനസ്സ്ഥിതാ । പുര്യഷ്ടകവപുര് ഭൂത്വൈവാതിവാഹികദേഹിനീ
സർവത്ര വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ചൈതന്യമായി മനസ്സ് ജീവിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു; പൂര്യഷ്ടകത്തിന്റെ രൂപം ധരിച്ച് അതു യാത്രക്കാരന്റെ ശരീരമാകുന്നു.
തന്മാത്രപഞ്ചകം ചിത്ത്വം ക്രോഡീകൃത്യ വ്യവസ്ഥിതാ । സ്വപ്നഭ്രമവദ് ആകാരം ഭാവാത് സ്ഥൂലം പ്രപശ്യതി
അഞ്ച് സൂക്ഷ്മഭൂതങ്ങളെ മനസ്സിൽ ഒറ്റയാക്കി, അതിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുമ്പോൾ, മനസ്സ് സ്വപ്നഭ്രമം പോലെ ഈ സ്ഥൂലരൂപങ്ങളെ കാണുന്നു.
ദൃഢഭാവനയാ പശ്ചാത് തത്രൈവ രസശാലിനീ । ആതിവാഹികദേഹത്വം വിസ്മരത്യ് അഖിലം ക്ഷണാത്
ശക്തമായ ധ്യാനത്തിലൂടെ, രസപൂർണ്ണമായ മനസ്സ്, യാത്രക്കാരന്റെ ശരീരമെന്ന തിരിച്ചറിയൽ മുഴുവൻ ഒരു നിമിഷത്തിൽ മറക്കുന്നു.
അസത്യ് ഏവ ശരീരേ ഽസ്മിന് കൃതാ കൃത്രിമഭാവനാ । നയത്യ് അസത്യം സത്യത്വം സത്യം ചാസത്യതാമ് അപി
ഈ ശരീരം സത്യമായില്ലെങ്കിൽ, കൃത്രിമമായ ഒരു ഭാവന ഉണ്ടാകുന്നു; അതിനാൽ അസത്യം സത്യമെന്നു തോന്നുകയും, സത്യം അസത്യമെന്നു തോന്നുകയും ചെയ്യുന്നു.
സര്വഗാ ഹി ചിദ് അംശേന ജീവീഭൂയ ഭവേന് മനഃ । മനഃ പുര്യഷ്ടകരഥമ് ആക്രാമതി തതോ ജഗത്
ചൈതന്യത്തിന്റെ ഒരു അംശം കൊണ്ട് എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ച്, ജീവസ്വരൂപമായ മനസ്സ്, ആറ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും മനസ്സിന്റെയും അഹങ്കാരത്തിന്റെയും നഗരരഥത്തിലൂടെ ലോകത്തേക്ക് കടക്കുന്നു.
പുര്യഷ്ടകം വാതമയം ദേഹമ് ഉത്ഥാപയത്യ് അലമ് । ഹൃത്സ്ഥം ഹി വേതാല ഇവ ജീവ ഇത്യ് ഉച്യതേ തദാ
എട്ട് ഭാഗങ്ങളുള്ള നഗരംപോലെയുള്ള ഈ ശരീരം വായിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ഹൃദയത്തിൽ ജീവശക്തി നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, അത് 'ജീവൻ' എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. ഇത് ഒരു പ്രേതം ശവത്തിൽ കയറിയിരിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
ക്ഷീണേ പുര്യഷ്ടകേ ചിത്തം യദാ വ്യോമനി ലീയതേ । തദാ സ്ഫുരതി നോ ദേഹോ മൃത ഇത്യ് ഉച്യതേ ഽപി ച
ആ എട്ടു ഭാഗങ്ങളുള്ള നഗരം ക്ഷയിച്ചുപോകുമ്പോഴും മനസ്സ് ആകാശത്തിൽ ലയിക്കുമ്പോഴും, ശരീരം ഇനി ചലിക്കാറില്ല. അപ്പോൾ അതിനെ മരിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നാണ് പറയുന്നത്.
സ്വഭാവവശതോ ജീവോ വിസ്മൃത്യാശക്തിമ് ഋച്ഛതി । വൈരസ്യാത് കാലവശതഃ പര്ണം ജര്ജരതാമ് ഇവ
സ്വഭാവത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ, ജീവൻ മറക്കലാലോ, താല്പര്യക്കുറവാലോ, അല്ലെങ്കിൽ കാലത്തിന്റെ സ്വാധീനത്താലോ ശക്തി നഷ്ടപ്പെടുന്നു. ഇതെല്ലാം ഒരു ഇല ഉണങ്ങിയുപോകുന്നതുപോലെയാണ്.
ജീവശക്ത്യാപരാമൃഷ്ടേ നിരുദ്ധേ പദ്മയന്ത്രകേ । പ്രാണേ സംരോധമ് ആയാതേ മ്രിയതേ മാനവോ മുനേ
ജീവശക്തി സ്പർശിക്കാത്തതും, കമലപുഷ്പംപോലെയുള്ള യന്ത്രം അടഞ്ഞതുമായപ്പോൾ, ശ്വാസം തടയപ്പെടുമ്പോൾ, മഹർഷേ, മനുഷ്യൻ മരിക്കുന്നു.
യഥാ ജാതാനി ജാതാനി താന്യ് അഥാന്യാനി കാലതഃ । വൃക്ഷാത് പര്ണാനി ശീര്യന്തേ ശരീരാണി തഥാ നൃണാമ്
മരത്തിൽ വളർന്ന ഇലകൾ കാലക്രമേണ ഉണങ്ങി വീഴുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യരുടെ ശരീരങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെ നശിച്ചുപോകുന്നു.
ജായന്തേ ച മ്രിയന്തേ ച ശരീരാണി ശരീരിണാമ് । പാദപാനാം ച പര്ണാനി കാ തത്ര പരിദേവനാ
മനുഷ്യരുടെ ശരീരങ്ങൾ ജനിച്ചും മരിച്ചും പോകുന്നു; മരങ്ങളുടെ ഇലകൾപോലെയും. ഇതിൽ ദുഃഖിക്കേണ്ടതെന്താണ്?
ചിദമ്ബുധൌ സ്ഫുരന്ത്യ് ഏതാ ദേഹബുദ്ബുദപങ്ക്തയഃ । ഇതശ് ചാന്യാ ഇതശ് ചാന്യാ ഏതാസ്വ് ആസ്ഥാ ന ധീമതഃ
ചൈതന്യസമുദ്രത്തിൽ ഈ ശരീരങ്ങൾ ബുധ്ബുധങ്ങളായി ഉദിക്കുന്നു—ചിലത് ഇവിടെ, ചിലത് മറ്റിടങ്ങളിൽ. ബുദ്ധിമാന്മാർ ഇതിൽ ആശ്രയം വെക്കാറില്ല.
സര്വഗാപി ചിദ് ഏതസ്മിംശ് ചേതസി പ്രതിബിമ്ബതേ । പദാര്ഥമ് അന്തര് ആദത്തേ നാന്യോ ഹി മകുരാദ് ഋതേ
സർവ്വവ്യാപിയായ ചൈതന്യം മനസ്സിൽ മാത്രമേ പ്രതിഫലിക്കൂ; അതു അകത്തുള്ള വസ്തുക്കളെ മാത്രം ഗ്രഹിക്കുന്നു, കണ്ണാടിയെ പോലെ മറ്റൊന്നും അതിനെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കില്ല.
ചിദമലനഭസി പ്രസന്നരൂപാഃ പരിവിതതേ തദതന്മയേ സ്ഫുരന്തി । കലകലമുഖരാസ് സ്ഫുടാഭിരാമാ വിവിധശരീരവിമോഹതാപനദ്യഃ
ശുദ്ധമായ മനസ്സിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ആ സമാധാനരൂപമായ ബോധത്തിൽ, വിവിധ ശരീരങ്ങളോടുള്ള മോഹം ഉണർത്തുന്ന, ഉച്ചത്തിൽ മുഴങ്ങുന്ന, മനോഹരമായ രൂപങ്ങളുള്ള ഭ്രമത്തിന്റെ പലതരത്തിലുള്ള ഒഴുക്കുകൾ തെളിഞ്ഞ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ചന്ദ്രാര്ധശേഖരധര ചിത്തത്ത്വസ്യ മഹാത്മനഃ । അനന്തസ്യൈകരൂപസ്യ ദ്വിത്വം കഥമ് ഇവാഗതമ്
ചന്ദ്രൻറെ അർദ്ധചന്ദ്രം അലങ്കാരമായ, ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവമുള്ള, അനന്തവും ഏകത്വമുള്ളതുമായ പരമ ബോധത്തിൽ ഈ ഇരട്ടത്വം എങ്ങനെ ഉണ്ടായി?
കഥം ച തന് മഹാദേവ രൂഢം സത് കാലപര്യയാത് । ഭവേദ് ദുഃഖോപഘാതായ പ്രജ്ഞയാ വിനിവാരിതമ്
മഹാദേവാ, ബുദ്ധിയാൽ നീക്കം ചെയ്യാവുന്ന, കാലക്രമത്തിൽ ഉറച്ചതായിരുന്നത് എങ്ങനെ ദു:ഖത്തിന് കാരണമാകുന്നു?
സര്വശക്തിര് ഹി ചിദ് ബ്രഹ്മ സദ് ഏകം വിദ്യതേ യദാ । തദാ നിര്മൂല ഏവായം ദ്വിത്വൈകത്വലയോദയഃ
എല്ലാ ശക്തിയും ഉള്ള ഏക സത്യമായ ബോധം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നപ്പോൾ, ഈ ഇരട്ടത്വവും ഏകത്വവും ആവർത്തിച്ച് ഉണ്ടാകുന്നത് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അടിസ്ഥാനമില്ലാത്തതാണു.
സതി ദ്വിത്വേ കിലൈകം സ്യാത് സത്യ് ഏകത്വേ ദ്വിരൂപതാ । കലേ ദ്വേ ഏവ ചിദ്രൂപം ചിദ്രൂപത്വാത് തദ് അപ്യ് അസത്
രണ്ടായിരിക്കുമ്പോള് ഒറ്റതായിരിക്കും; ഒറ്റതായിരിക്കുമ്പോള് രണ്ടായിരിക്കും. ചിലപ്പോള് ബോധം രണ്ടായി തോന്നാം, പക്ഷേ അതിന്റെ സ്വഭാവം ബോധം തന്നെയായതിനാല് അതും യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ല.
ഏകാഭാവാദ് അഭാവോ ഽത്ര ചൈകത്വദ്വിത്വയോര് ദ്വയോഃ । ഏകം വിനാ ദ്വിതീയം ന ന ദ്വിതീയം വിനൈകതാ
ഇവിടെ ഒറ്റതിന്റെ അഭാവം ഒന്നായും രണ്ടായും ഇരുവരുടെയും അഭാവമാണ്. ഒറ്റതില്ലാതെ രണ്ടാമത്തേത് ഉണ്ടാകില്ല; രണ്ടാമത്തേത് ഇല്ലാതെ ഒറ്റതയും ഇല്ല.
കാര്യകാരണയോര് ഏകസാരത്വാദ് ഏകരൂപതാ । ഫലാന്തസ്യാപി ബീജാദേര് വികാരാദി ഹി കല്പനാ
കാരണത്തിലും ഫലത്തിലും ഒരേ സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ് അവ ഒരുപോലെയാകുന്നത്. വിത്ത് ഫലമാകുന്നതും മറ്റുള്ള മാറ്റങ്ങളും എല്ലാം മനസ്സില് ഉണ്ടാക്കുന്ന ഭാവന മാത്രമാണ്.
ചിത്ത്വം ചേത്യവികല്പേന സ്വയം സ്ഫുരതി തന്മയമ് । വികാരാദി തദ് ഏവാതസ് തത്സാരത്വാന് ന ഭിദ്യതേ
ചിന്തയും ചിന്ത്യവസ്തുവും എന്ന വ്യത്യാസമില്ലാതെ ബോധം സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നു. മാറ്റങ്ങള് ഉണ്ടായാലും അതെ ബോധം തന്നെയാണ്; അതിന്റെ സ്വഭാവം അതു തന്നെയായതിനാല് വ്യത്യാസമൊന്നുമില്ല.
വികാരാദിവികല്പോ ഽയം തത ഉത്ഥായ വസ്തുഷു । യാതി സാര്ഥകതാമ് നാനാകാര്യകാരണകാദിഭിഃ
വസ്തുക്കളിൽ വ്യത്യാസവും മാറ്റവും എന്ന ധാരണ ഉയർന്ന്, പലവിധ കാരണഫലങ്ങളിലൂടെ അതിന് അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു.
തരങ്ഗസ് സലിലേ ഽതോയമ് അതോ ഽയം യസ്യ തേ സ നഃ । ശശശൃങ്ഗസമസ് സോ ഽപി യസ്യ സത്യം സ ഖാങ്കുരഃ
തരംഗം വെള്ളത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ ഈ ലോകവും അതിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. എന്നാൽ ഇത് ആരുടേതാണ്? കുരുവിന്റെ കൊമ്പുപോലെയാണ് അതിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം; ആരെങ്കിലും അതിന് ആകാശത്തിൽ തൈ കാണിച്ചാൽ മാത്രം അതിന് യാഥാർത്ഥ്യം ഉണ്ടാകും.
വസ്തുബോധേ ഽത്ര സമ്പന്നേ തവാലം വാഗ്വികല്പിതൈഃ । വ്യവച്ഛേദാദി ദുശ്ഛേദം വചോ വാക്ത്വാത് കില ദ്വിജ
ഇവിടെ വസ്തുവിന്റെ യഥാർത്ഥം മനസ്സിലായാൽ, നിന്റെ വാക്കുകളും ഭാവനാപരമായ വ്യത്യാസങ്ങളും വേണ്ടതല്ല; വാക്കിലൂടെ വിഭജിക്കുകയും വേർതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് അർത്ഥശൂന്യമാണ്, ദ്വിജന്.
ബ്രഹ്മണസ് സര്വശക്തിത്വം തത്ത്വതോ ന വിഭിദ്യതേ । സ്വമ് അങ്ഗ കണകല്ലോലജാലാദ്യ് അമ്ബുധിവാരിണഃ
ബ്രഹ്മന്റെ സർവശക്തി യഥാർത്ഥത്തിൽ വിഭജിക്കപ്പെടുന്നില്ല; സമുദ്രജലത്തിൽ നിന്നുള്ള നുരയും തുള്ളികളും തരംഗങ്ങളും വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് വേറിട്ടതല്ലാത്തതുപോലെയാണ്.
പുഷ്പപല്ലവപത്ത്രാദി ലതായാ നേതരദ് യഥാ । ദ്വിത്വൈകത്വേ ജഗത്ത്വാദി ത്വത്താഹന്ത്വം തഥാ ചിതേഃ
പൂക്കൾ, കുരുക്കൾ, ഇലകൾ എന്നിവ വള്ളിയിൽ നിന്ന് വേറെയല്ലാത്തതുപോലെ, ഇരട്ടത്വവും ഏകത്വവും ലോകവും സ്വഭാവവും അഹങ്കാരവും എല്ലാം ചൈതന്യത്തിൽ നിന്ന് വേറെയല്ല.
ദേശകാലവികാരാദിഭേദശ് ചിദ്രചിതസ് തു യത് । തച് ചിദ് ഏവേതി തേ പ്രോക്തം ന പ്രശ്നോ ഽത്ര തവോചിതഃ
ദേശം, കാലം, മാറ്റങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ ചൈതന്യം സൃഷ്ടിച്ചതാണ്. അതെല്ലാം ചൈതന്യമാണ്. അതുകൊണ്ടു നിന്റെ ചോദ്യം ഇവിടെ അനുയോജ്യമല്ല.