ന ഹസ്തപാദചലനം ന ദേശാന്തരസങ്ഗമഃ । ക്ലേശാതിശയസാധ്യോ വാ ന തീര്ഥായതനാശ്രയഃ
കൈകാലുകള് നീക്കുന്നതോ, വിദേശങ്ങളിലേക്ക് യാത്രചെയ്യുന്നതോ, അത്യന്തം കഠിനമായ വ്രതങ്ങളോ, തീര്ത്ഥയാത്രകളോ അതിന് ആവശ്യമായില്ല.
പുരുഷാര്ഥൈകസാധ്യേന വാസനൈകാര്ഥകര്മണാ । കേവലം തന് മനോമാത്രജയേനാസാദ്യതേ പദമ്
മനസ്സിനെ പൂര്ണമായി ജയിച്ചാല് മാത്രമേ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഏക ലക്ഷ്യമായ ആ അവസ്ഥ നേടാന് കഴിയൂ.
വിവേകമാത്രസാധ്യം തദ്വിചാരൈകാന്തനിശ്ചയമ് । ത്യജതാ ദുഃഖജാലാനി നരേണ തദ് അവാപ്യതേ
അതു ലഭിക്കാനാകുന്നത് വിവേകത്താലും, ആഴത്തിലുള്ള ചിന്തയിലൂടെയും മാത്രമാണ്. ദുഃഖങ്ങളുടെ കുടക്കെട്ട് ഉപേക്ഷിക്കുന്നവന് അതിനെ നേടാന് കഴിയും.
സുഖസേവ്യാസനസ്ഥേന തദ് വിചാരയതാ സ്വയമ് । ന ശോച്യതേ പദം പ്രാപ്യ ന ച ഭൂയോ ഽഭിജായതേ
ആനന്ദത്തോടെ ഇരുന്നു സ്വയം ആ വിഷയത്തില് ആലോചിച്ചാല്, ആ നിലയിലേക്കെത്താം. അതിലെത്തിയാല് ഇനി ദുഃഖം ഇല്ല, വീണ്ടും ജനനവും ഉണ്ടാകില്ല.
തത് സമസ്തസുഖാസാരസീമാന്തം സാധവോ വിദുഃ । തദ് അനുത്തമനിഷ്ഷ്യന്ദം പരമ് ആഹൂ രസായനമ്
സകല സുഖങ്ങളുടെ സാരമായ അതിരാണ് അതെന്ന് മഹാത്മാക്കള് അറിയുന്നു. അതിനെ അവര് പരമമായ, ഉപമയില്ലാത്ത സുഖസ്രോതസ്സെന്നു വിളിക്കുന്നു.
ക്ഷയിത്വാത് സര്വഭാവാനാം സ്വര്ഗമാനുഷ്യയോര് ദ്വയോഃ । സുഖം നാസ്ത്യ് ഏവ സലിലം മൃഗതൃഷ്ണാസ്വ് ഇവൈതയോഃ
സ്വര്ഗ്ഗത്തിലും മനുഷ്യലോകത്തും എല്ലാം നശ്വരമാണ്. അതുകൊണ്ട് അവിടെ യഥാര്ത്ഥത്തില് സുഖമൊന്നുമില്ല, മൃഗതൃഷ്ണയില് വെള്ളം ഇല്ലാത്തതുപോലെ.
അതോ മനോജയശ് ചിന്ത്യശ് ശമസ് സന്തോഷസാധനഃ । അനന്തശമസമ്ഭോഗസ് തസ്മാദ് ആനന്ദ ആപ്യതേ
അതിനാല് മനസ്സിനെ ജയിക്കേണ്ടതാണെന്ന് ആലോചിക്കണം; ശമവും സന്തോഷവും കൊണ്ടാണ് അതിന് സാധ്യമാകുന്നത്. അനന്തമായ ശാന്തിയില് ലയിച്ചാല് യഥാര്ത്ഥ ആനന്ദം ലഭിക്കും.
ജീവതാ ഗച്ഛതാ ചൈവ ഭ്രമതാ പതതാ തഥാ । രക്ഷസാ ദാനവേനാപി ദേവേന പുരുഷേണ വാ
ജീവിച്ചാലും, നടന്നു പോവുകയായാലും, അലയുകയായാലും, വീഴുകയായാലും, അസുരനാകട്ടെ, ദേവനാകട്ടെ, മനുഷ്യനാകട്ടെ,
മനഃപ്രശമനോദ്ഭൂതം തത് പ്രാപ്യ പരമം സുഖമ് । വികാസിശമപുഷ്പസ്യ വിവേകോച്ചതരോഃ ഫലമ്
മനസ്സിന്റെ സമാധാനത്തിൽ നിന്നു ലഭിക്കുന്ന അത്യുന്നതമായ ആനന്ദം കൈവരിച്ചാൽ, സമാധാനത്തിന്റെ പുഷ്പം പൂർണ്ണമായി വിരിയുന്നപോലെ, ഉന്നതമായ വിവേകത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.
വ്യവഹാരപരേണാപി കാര്യവൃന്ദമ് അചിന്വതാ । ഭാനുനേവാമ്ബരസ്ഥേന നോജ്ഝ്യതേ ന ച വാഞ്ഛ്യതേ
ലോകകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ട് അനവധി പ്രവർത്തികൾ അന്വേഷിക്കാതിരിക്കുന്നവനും, ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ, ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുകയോ ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
മനഃ പ്രശാന്തമ് അത്യച്ഛം വിശ്രാന്തം ഗതവിഭ്രമമ് । അനീഹം വിഗതാഭീഷ്ടം നാഭിവാഞ്ഛതി നോജ്ഝതി
മനസ്സ് പൂർണ്ണമായും ശാന്തവും സുതാര്യവും വിശ്രമിച്ചതും ഭ്രമം വിട്ടതും ആഗ്രഹങ്ങളില്ലാത്തതും ആസക്തിയില്ലാത്തതുമായാൽ, ഒന്നിനെയും ആഗ്രഹിക്കുകയോ ഉപേക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
മോക്ഷദ്വാരേ ദ്വാരപാലാന് ഇമാഞ് ശൃണു യഥാക്രമമ് । യേഷാമ് ഏകതമാസക്ത്യാ മോക്ഷദ്വാരേ പ്രവിശ്യതേ
മോക്ഷത്തിന്റെ വാതിലിൽ കാവൽനിൽക്കുന്നവരെ ക്രമത്തിൽ കേൾക്കു; ഇവരിൽ ഒരാളോടെങ്കിലും ആസക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ മോക്ഷവാതിലിൽ പ്രവേശനം ലഭിക്കും.
ദുഃഖദോഷദശാ ദീര്ഘാ സംസാരമരുമണ്ഡലീ । ജന്തോശ് ശീതലതാമ് ഏതി ശീതലേന ശമാമ്ബുനാ
ദു:ഖവും ദോഷങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഈ ദീർഘമായ സംസാരമരുഭൂമി, സമാധാനത്തിന്റെ തണലുള്ള ജലത്തിൽ ജീവിക്ക് തണുപ്പായി മാറുന്നു.
ശമേനാസാദ്യതേ ശ്രേയശ് ശമോ ഹി പരമം പദമ് । ശമശ് ശിവം ശമശ് ശാന്തിശ് ശമോ ഭ്രാന്തിനിവാരണമ്
ശമംകൊണ്ടാണ് പരമമായ ക്ഷേമം ലഭിക്കുന്നത്; ശമം തന്നെയാണ് ഉന്നതമായ സ്ഥിതി. ശമം മംഗളവും ശാന്തിയും ഭ്രമം അകറ്റുന്നതുമാണ്.
പുംസഃ പ്രശമതൃപ്തസ്യ ശീതലാച്ഛതരാത്മനഃ । ശമതോഷിതചിത്തസ്യ ശത്രുര് അപ്യ് ഏതി മിത്രതാമ്
ശാന്തിയാൽ തൃപ്തനായ്, മനസ്സ് തണുത്തും വിശുദ്ധവുമാകുമ്പോൾ, മനസ്സിൽ ശാന്തിയിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തുമ്പോൾ, ശത്രുവും സ്നേഹിതനായി മാറുന്നു.
ശമചന്ദ്രമസാ യേഷാമ് ആശയസ് സമലങ്കൃതഃ । ക്ഷീരാബ്ധീനാമ് ഇവോദേതി തേഷാം പരമശുദ്ധതാ
ആരുടെയൊക്കെയോ മനസ്സുകൾ ശാന്തിയുടെ ചന്ദ്രനാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവോ, അവരിൽ പരമശുദ്ധി ഉദയിക്കുന്നു, ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ നിന്നു പോലെ.
ഹൃത്കുശേശയകോശേഷു യേഷാം ശമകുശേശയമ് । സതാം വികസിതം തേ ഹി ദ്വിഹൃത്പദ്മാസ് സമാ ഹരേഃ
ആരുടെയൊക്കെയോ ഹൃദയം താമരപൂവുപോലും, അകത്ത് ശാന്തി വിരിഞ്ഞതുമാകുമ്പോൾ, അവർ സന്മാർഗ്ഗികളിൽ ഹരിയുടെ ഇരട്ട താമരഹൃദയങ്ങൾ പോലെ പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞവരാണ്.
ശമശ്രീശ് ശോഭതേ യേഷാം മുഖേന്ദാവ് അകലങ്കിതേ । തേ ഽമീ കുലേന്ദവോ വന്ദ്യാസ് സൌന്ദര്യവിജിതേന്ദവഃ
ആരുടെയൊക്കെയോ മുഖം കളങ്കമില്ലാതെ ശാന്തിയുടെ ഭംഗിയാൽ പ്രകാശിക്കുകയാണോ, അവർ തന്നെയാണ് വംശത്തിലെ മഹാരാജാക്കന്മാർ, സൗന്ദര്യത്തിൽ ചന്ദ്രനെയും മറികടക്കുന്നവർ.
ത്രൈലോക്യോദരവര്തിന്യോ നാനന്ദായ തഥാ ശ്രിയഃ । സാമ്രാജ്യസമ്പത്പ്രതിമാ യഥാ ശമവിഭൂതയഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ ഉള്ളിലുമുള്ള ശാന്തിയുടെ മഹത്വങ്ങൾ ആസ്വാദനത്തിനുള്ള സമ്പത്തല്ല; അവ രാജസമ്പത്തിന്റെ സമാനമാണ്.
യാനി ദുഃഖാനി യാസ് തൃഷ്ണാ ദുസ്സഹാ യേ ദുരാധയഃ । തത് സര്വം ശാന്തചേതസ്സു തമോ ഽര്കേഷ്വ് ഇവ നശ്യതി
എത്രയോ കഷ്ടങ്ങൾ, എത്രയോ ആഗ്രഹങ്ങൾ, സഹിക്കാനാവാത്ത ദുരിതങ്ങൾ — ഇവ എല്ലാം ശാന്തമായ മനസ്സിലുള്ളവരിൽ, ഇരുട്ട് സൂര്യനിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ, നശിക്കുന്നു.
മനോ ഹി സര്വഭൂതാനാം പ്രസാദമ് അനുഗച്ഛതി । ന തഥേന്ദൌ യഥാ ശാന്തേ ജനേ ജനിതകൌതുകമ്
എല്ലാ ജീവികളുടെയും മനസ്സ് സ്വാഭാവികമായി ശാന്തതയെ പിന്തുടരുന്നു. ജനങ്ങളിൽ ഒരാൾ ശാന്തനായി ഇരിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ആകർഷണം, ചന്ദ്രനെയും അത്ര ആസ്വാദ്യമായിരിക്കുകില്ല.
ശമശാലിനി സൌഹാര്ദവതി സര്വേഷു ജന്തുഷു । സുജനേ പരമം തത്ത്വം സ്വയമ് ഏവ പ്രസീദതി
ശാന്തതയിലും സ്നേഹത്തിലും ഉറച്ചിരിക്കുന്നവനിൽ, എല്ലാ ജീവികളോടും സൗഹൃദം പുലർത്തുന്നവനിൽ, പരമസത്യം സ്വയം വെളിപ്പെടുന്നു.
മാതരീവ പരം യാന്തി വിഷമാണി മൃദൂനി ച । വിശ്വാസമ് ഇഹ ഭൂതാനി സര്വാണി ശമശാലിനി
ഒരു അമ്മയെപോലെ, കടുപ്പമുള്ളവരും മൃദുവായവരും എല്ലാം, ശാന്തനായവനിൽ വിശ്വാസം വയ്ക്കുന്നു.
ന രസായനപാനേന ന ലക്ഷ്മ്യാലിങ്ഗനേന ച । തഥാ സുഖമ് അവാപ്നോതി ശമേനാന്തര് യഥാ ജനഃ
ഔഷധം കുടിച്ചാലോ, ഐശ്വര്യം ആസ്വദിച്ചാലോ, അങ്ങനെ ഒരാൾക്ക് അകത്തുള്ള ശാന്തത നൽകുന്ന സന്തോഷം ലഭിക്കില്ല.
സര്വാധിവ്യാധിവലിതം ക്രാന്തം തൃഷ്ണാവരത്രയാ । മനശ് ശമാമൃതാസേകൈസ് സമാശ്വാസയ രാഘവ
രാഘവാ, എല്ലാ വേദനകളും ആസക്തിയുടെ കെട്ടുകളും കൊണ്ട് പീഡിതമായ മനസ്സിനെ, ശാന്തതയുടെ അമൃതം പോലെ ഒഴുകുന്ന സാന്ത്വനത്തോടെ ആശ്വസിപ്പിക്കണം.
യത് കരോഷി യദ് അശ്നാസി ശമശീതലയാ ധിയാ । തത് തേ ഽതിസ്വദതേ സ്വാദു നേതരത് താത മാനസേ
നീ എന്ത് ചെയ്താലും, എന്ത് ഭക്ഷിച്ചാലും, ശാന്തതയാൽ തണുത്ത മനസ്സോടെ ചെയ്താൽ മാത്രമേ അതിന് അത്യന്തം മധുരം തോന്നൂ, അതല്ലാതെ മനസ്സിന് ആസ്വാദ്യം ഉണ്ടാകില്ല, മകനേ.
ശമാമൃതരസസ്നാതം മനോ യാമ് ഏതി നിര്വൃതിമ് । ഛിന്നാന്യ് അപി തയാങ്ഗാനി മന്യേ രോഹന്തി രാഘവ
ശാന്തിയുടെ അമൃതം പോലെ മനസ്സ് കുളിച്ചാൽ, അതിന്റെ തൃപ്തിയിൽ, രാഘവ, ഒരിക്കൽ വിച്ഛേദിച്ച അവയവങ്ങൾ പോലും വീണ്ടും വളരുന്നു എന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
ന പിശാചാ ന രക്ഷാംസി ന ദൈത്യാ ന ച ശത്രവഃ । ന ച വ്യാഘ്രഭുജങ്ഗാദ്യാ ദ്വിഷന്തി ശമശാലിനമ്
ശാന്തതയിൽ നിലനിൽക്കുന്നവനോട് ഭൂതങ്ങൾക്കും, പിശാചുകൾക്കും, ദൈവങ്ങൾക്കും, ശത്രുക്കൾക്കും, കടുവകൾക്കും, പാമ്പുകൾക്കും പോലുള്ളവർക്കും വൈരം ഇല്ല.
സുസന്നദ്ധസമസ്താങ്ഗം പ്രശമാമൃതവര്മണാ । വേധയന്തി ന ദുഃഖാനി ശരാ വജ്രശിലാമ് ഇവ
ശാന്തിയുടെ അമൃതം പോലുള്ള കാവചം ശരീരത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ധരിച്ചാൽ, ദു:ഖങ്ങൾ അത്തരം വ്യക്തിയെ തൊടാൻ പോലും കഴിയില്ല; അതുപോലെ തന്നെ, വജ്രം പോലെയുള്ള കല്ലിൽ അമ്പുകൾ കയറിയില്ലെന്നതുപോലെ.
ന തഥാ രാജതേ രാജാമാത്യാന്തഃപുരസംസ്ഥിതഃ । സമയാ സ്വസ്ഥയാ വൃത്ത്യാ യഥോപശമശോഭിതഃ
രാജാവിന് മന്ത്രിമാരും അന്തഃപുരത്തിലെ സ്ത്രീകളും ചുറ്റും ഇരിക്കുമ്പോഴും, ശാന്തിയും സ്ഥിരതയും ഉള്ള നല്ല ജീവിതം നയിക്കുന്നവനിൽ കാണുന്ന ഭംഗി അത്രയില്ല.