യദി സര്വഗതാ ദേവ ചിദ് അസ്ത്യ് ഏകാ തതാത്മികാ । തദ് അയം ചേതതി സ്ഫാരമ് അയം ചൈവ ന ചേതതി
ദൈവമേ, ബോധം എല്ലായിടത്തും ഒരേ സ്വഭാവത്തോടെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു എങ്കിൽ, ഒരുവൻ ബോധമുള്ളവനായി തോന്നുമ്പോൾ മറ്റൊരുവൻ എങ്ങനെ ബോധമില്ലാത്തവനായി കാണപ്പെടുന്നു?
അയം ചിദ്വാന് പുരാ ഭൂത്വാ ചിദ്ധീനസ് സമ്പ്രതി സ്ഥിതഃ । ഇതീയം കല്പനാ ലോകേ പ്രത്യക്ഷാനുഭവാ കഥമ്
ഇവൻ മുമ്പ് ബോധമുള്ളവനായിരുന്നു, ഇപ്പോൾ ബോധം ഇല്ലാത്തവനായി നിലകൊള്ളുന്നു — ഇങ്ങനെ ലോകത്തിൽ പറയുന്ന ഈ ധാരണകൾ നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചറിയാവുന്നതാണോ?
ശൃണ്വ് ഏതദ് അഖിലം ബ്രഹ്മന് യഥാപൃഷ്ടമ് വദാമി തേ । മഹാന് അയം കൃതഃ പ്രശ്നസ് ത്വയാ ബ്രഹ്മവിദാം വര
ബ്രഹ്മനേ, നീ ചോദിച്ചതുപോലെ ഈ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം ഞാൻ വിശദമായി പറയും. ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ നീ വലിയൊരു ചോദ്യം ഉന്നയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ചിദ് അസ്തി ദ്വിശരീരേഹ സര്വഭൂതമയാത്മികാ । ചേത്യോന്മുഖാത്മികൈകാ തു നിര്വികല്പാ പരാ സ്മൃതാ
ഇവിടെ ബോധം രണ്ട് ശരീരങ്ങളിൽ ഉള്ളതും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതുമാണ്. എന്നാൽ, വസ്തുക്കളിലേക്കാണ് ദൃഷ്ടി തിരിയുന്നത് എന്ന സ്വഭാവമുള്ളത്, അതാണ് പരമമായത്, ഭേദഭാവമില്ലാത്തത്, എല്ലാ ഭാവനകളും അതിൽ ലയിക്കുന്നതെന്നും പറയുന്നു.
സങ്കല്പബദ്ധാത്മൈവാന്തസ് സ്വയമ് അന്യേവ സംസ്ഥിതാ । സങ്കല്പിതേതരവരാ ദൌശ്ശീല്യം സ്ത്രീ യഥാ ഗതാ
കൽപ്പനകളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട ആത്മാവ് അകത്തുതന്നെ അതേപോലെ നിലനിൽക്കുന്നു. മറ്റുള്ളവരോടുള്ള കാമനകളാൽ ധർമ്മം നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരു സ്ത്രീയെപ്പോലെയാണ് ഇത്.
സ ഏവ ഹി പുമാന് കോപാദ് യഥേഹാന്യ ഇവ ക്ഷണാത് । ഭവത്യ് ഏവം വികല്പാങ്കാ ചിത് സ്വരൂപാന്യതാം ഗതാ
ഒരു പുരുഷൻ കോപത്തിൽ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് തന്നെ മറ്റൊരാളായി മാറുന്നതുപോലെ, ചിന്തകൾ കൊണ്ട് അടയാളപ്പെടുത്തിയ ചൈതന്യം അതിന്റെ സ്വഭാവം മാറ്റുന്നു.
വികല്പകലിതാ ബ്രഹ്മംശ് ചിത് സ്വരൂപപരിച്യുതാ । ജാഡ്യം ക്രമാദ് ഭാവയന്തീ പ്രയാതി കലനാപദമ്
ഹേ ബ്രഹ്മണേ, ചൈതന്യം കൽപ്പനകളാൽ നിറഞ്ഞ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് മാറുമ്പോൾ, അത് ക്രമേണ ജഡതയിലേക്ക് മാറി, കൽപ്പനയുടെ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
ചിത് സ്വയം ചേത്യതാമ് ഏതി സാകാശപരമാണുതാമ് । ശബ്ദബീജാത്മികാം പശ്ചാദ് വാതതന്മാത്രഭാവനീമ്
ചൈതന്യം തന്നെ അറിവിന്റെ വിഷയമാകുന്നു, അതിന് അണുവിന്റെ സൂക്ഷ്മത ലഭിക്കുന്നു, പിന്നെ ശബ്ദത്തിന്റെ വിത്തായ സ്വഭാവം കൈവരിച്ച് വായുവിന്റെ സൂക്ഷ്മതയെ ചിന്തിക്കുന്നു.
ദേശകാലവിഭാഗാ തു തന്മാത്രവലിതാ ക്രമാത് । ജീവോ ഭൂത്വാ ഭവത്യ് ആശു ബുദ്ധിഃ പശ്ചാദ് അഹം മനഃ
ദേശവും കാലവും സൂക്ഷ്മഭൂതങ്ങളുടെ സ്വഭാവപ്രകാരം ക്രമമായി വിഭജിക്കുമ്പോള്, അതില്നിന്ന് ആദ്യം ജീവന് ഉദയം ചെയ്യുന്നു, പിന്നെ ബുദ്ധി, അതിന് ശേഷം അഹങ്കാരം, പിന്നെ മനസ്സും ഉണ്ടാകുന്നു.
മനസ്ത്വം സമുപായാതാ സംസാരമ് അവലമ്ബതേ । ചണ്ഡാലോ ഽസ്മീതി മനനാച് ചണ്ഡാലത്വമ് ഇവ ദ്വിജഃ
നീ മനസ്സായാല് ഈ ലോകജീവിതം ഏറ്റെടുക്കുന്നു; ഒരു ദ്വിജന് 'ഞാന് ചണ്ഡാളനാണ്' എന്ന് നിരന്തരം ചിന്തിച്ചാല് എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ തന്നെ അവന് ചണ്ഡാളനായി മാറുന്നു.
സങ്കല്പിതാപ്രബോധേന ജാഡ്യാച് ചിത് സ്വപ്രബോധിനീ । ശബലം രൂപമ് ആസാദ്യ സങ്കല്പാന് യാത്യ് അനാരതമ്
കല്പിതമായ അജ്ഞാനത്താല് പ്രകാശസ്വഭാവമുള്ള ചൈതന്യം പലവിധ രൂപങ്ങള് സ്വീകരിച്ച്, നിരന്തരം വിവിധമായ കല്പനകളിലേക്കാണ് കടക്കുന്നത്.
അനന്തസങ്കല്പമയീ ജാഡ്യസങ്കല്പപീവരീ । ചിജ് ജാഡ്യാദ് ദേഹമ് ആയാതി പയഃ പാഷാണതാമ് ഇവ
അനന്തമായ കല്പനകളാല് നിറഞ്ഞു, അജ്ഞാനത്തിന്റെ കല്പനകൊണ്ട് കട്ടിയുള്ളതായ ചൈതന്യം, അജ്ഞാനത്തില്നിന്ന് ശരീരം സ്വീകരിക്കുന്നു; വെള്ളം കല്ലായി മാറുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
തതശ് ചിത്തമനോമോഹമായേതി വിഹിതാഭിധാ । ജാഡ്യം നിപുണമ് ആശ്രിത്യ സംസാരേ ജായതേ മുനേ
അപ്പോൾ, മഹർഷേ, മനസ്സിന്റെയും ചിത്തത്തിന്റെയും മായ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭ്രമം, മന്ദതയെ ആശ്രയിച്ച്, ഈ ജനനമരണചക്രത്തിൽ ഉദിക്കുന്നു.
മോഹസാത്മ്യമ് ഉപായാതാ തൃഷ്ണാനിഗഡപീഡിതാ । കാമകോപഭയോപേതാ ഭാവാഭാവാതിപാതിനീ
ഈ ഭ്രമത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഏറ്റെടുത്ത്, തൃശ്യയുടെ കെട്ടുപിടിയിൽ കുടുങ്ങി, ആസക്തിയും ക്രോധവും ഭയവും കൂട്ടുകാരായി, സത്തയുടെയും അസത്തയുടെയും അതിരുകൾക്കിടയിൽ ഓടിത്തിരിയുന്നു.
ത്യക്താനന്തനിജാഭോഗാ വ്യവച്ഛേദവികാരിണീ । ദുഃഖദാവാനലാതപ്താ ശോകാശനികൃശാശയാ
അനന്തമായ സ്വാഭാവികാനുഭവങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഇടവേളകളും മാറ്റങ്ങളും അനുഭവിച്ച്, ദുഃഖത്തിന്റെ കാട്ടുതീയിൽ ചുട്ടുപൊള്ളിച്ച്, ദുഃഖത്തിന്റെ ഇടിമുഴക്കത്തിൽ മനസ്സ് ക്ഷയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇയമ് അസ്മീതി ഭാവേന ശൂന്യേന വികലീകൃതാ । ഭേദമാത്രഗൃഹീതാസ്ഥാ പരം ദൈന്യമ് ഉപാഗതാ
‘ഇതാണ് ഞാൻ’ എന്ന ശൂന്യമായ ഭാവത്തിൽ പിടിച്ചുപറ്റി, വെറും വ്യത്യാസം മാത്രമേ ആശ്രയമില്ലാതെ, അത്യന്തം ദയനീയമായ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തിയത്.
മഗ്നാ മോഹമഹാപങ്കേ പങ്കേ ജീര്ണേവ ദന്തിനീ । ഭാവാഭാവലതാദോലാപരിലോലശരീരകാ
മഹാ മായയുടെ ചെളിയിൽ മുങ്ങിയവളെപ്പോലെ, പഴയാനയായ ആന ചെളിയിൽ കുടുങ്ങുന്നതുപോലെ, ഈ ശരീരം സത്യം അസത്യം എന്നതിന്റെ കയറ്റം ഇറക്കങ്ങളിൽ ആലോലിതമാവുന്നു.
അസാരാവരസംസാരവികാരവ്യവഹാരിണീ । താപോപതപ്തഹൃദയാ രാഗരോഗാനുസാരിണീ
നിരർത്ഥകവും രുചിയില്ലാത്തതുമായ ലോകജീവിതത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ട്, കഠിനമായ ദുഃഖത്തിൽ ഹൃദയം ചുട്ടുപൊള്ളിപ്പോയി, ആസക്തിയുടെ രോഗം പിന്തുടരുന്നു.
നിജയൂഥപരിഭ്രഷ്ടാ മൃഗീവാവശതാം ഗതാ । ആവിര്ഭാവോദിതാകാരാ തിരോഭാവേ ഽസ്തമ് ആഗതാ
തന്റെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടു, ഒരു മാൻ സഹായം ഇല്ലാതെ അകപ്പെട്ടതുപോലെ, ഉണർത്തലിൽ രൂപം കാണിച്ചു, ലയത്തിൽ അപ്രത്യക്ഷമാവുന്നു.
സ്വസങ്കല്പോപയാതാസു ഭീതാ സമ്ഭ്രമദൃഷ്ടിഷു । പലായതേ ഽപ്യ് അസത്യാസു വേതാലീഷ്വ് ഇവ ബാലികാ
സ്വന്തം ചിന്തകളിലൂടെ വന്നതും, ആശങ്കയോടെ അശാന്തമായ കാഴ്ചകളിൽ ഭയപ്പെട്ടതും, അസത്യമായ കാര്യങ്ങളിൽ പോലും, പെണ്ണ് കുട്ടി ഭൂതങ്ങളെ ഭയന്ന് ഓടുന്നതുപോലെ, ഓടിപ്പോകുന്നു.
ഉഷ്ട്രീവ മധുനോ ബിന്ദും വാഞ്ഛതേ ഭാവിതം സുഖമ് । അവാന്തരപരിഭ്രഷ്ടാ ദോഷാദ് ദോഷം പതത്യ് അധഃ
ഒരു ഉഷ്ട്രി വെള്ളത്തിന്റെ ഒരു തുള്ളി ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, അവൾ മനസ്സിൽ സുഖം തേടുന്നു; അകത്തുള്ള സമത്വം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ, ഒരു തെറ്റിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു തെറ്റിലേക്കാണ് അവൾ വീഴുന്നത്.
പരം വൈവശ്യമ് ആയാതി സങ്കടാത് സങ്കടം ഗതാ । ദുഃഖാദ് ദുഃഖേ നിപതിതാ വിപദോ വിപദി സ്ഥിതാ
അവൾ പൂർണ്ണമായും അശക്തയാകുന്നു, ഒരു കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്കാണ് കടക്കുന്നത്; ഒരു ദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ദു:ഖത്തിലേക്കാണ് വീഴുന്നത്, ദുരന്തങ്ങൾക്കിടയിൽ അവൾ നില്ക്കുന്നു.
നാനാനര്ഥഗണോപേതാ ചേഷ്ടാപരവശാശയാ । കഷ്ടാത് കഷ്ടമ് അനുപ്രാപ്താ പരിതാപാനുതാപിനീ
അനവധി അനർത്ഥങ്ങൾ അനുഭവിച്ചവളാണ് അവൾ; അവളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ അശാന്തമായ പ്രവൃത്തികളിൽ അടിമയാകുന്നു; ഒരു കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്കാണ് അവൾ പോകുന്നത്, വേദനയിലും പശ്ചാത്താപത്തിലും മുഴുകി.
ക്രമാന് നവേ നവേ ബന്ധേ ഽവൈദഗ്ധ്യം സമുപാഗതാ । വിചിത്രബന്ധനിര്മാണപരാ ക്രിമിപദം ഗതാ
പുതുപുതിയ ബന്ധങ്ങളിൽ ക്രമമായി കുടുങ്ങുന്ന അവൾക്ക് വിവേകം നഷ്ടമാകുന്നു; വ്യത്യസ്തമായ ബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, അവൾ കീടത്തിന്റെ നിലയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
സര്വതശ്ശങ്കരേ ഭീതാ പ്രാണാത്യയമ് ഉപാഗതാ । ക്ഷീണതോയേവ ശഫരീ വിവര്തനപരായണാ
എല്ലാ ദിശകളിലും ഭയത്തോടെ, ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടാൻ സമീപിച്ച അവൾ, ഉണങ്ങുന്ന വെള്ളത്തിൽ കുരുമൽസ്യം എങ്ങനെ അലയുന്നു, അതുപോലെ നിരന്തരം അശാന്തിയിലാണ്.
ബാല്യേ വിവശസര്വാര്ഥാ യൌവനേ ചിന്തയാഹൃതാ । വാര്ദ്ധകേ മൃതിദുഃഖാത്താ മൃതാ കര്മവശീകൃതാ
ശിശുകാലത്ത് എല്ലാറ്റിലും സഹായം വേണ്ടിയവളായി, യൗവനത്തിൽ ചിന്തകളാൽ പിടികൂടപ്പെട്ടവളായി, വയസ്സായപ്പോൾ മരണവേദനയിൽ തളർന്നവളായി, മരിച്ചശേഷം കര്മ്മത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ പെടുന്നു.
ജായതേ ദുഃഖശബലാ മ്രിയതേ ജനനോന്മുഖീ । കരോത്യ് ആവേശവിവശാ നിഗിരത്യ് ആര്തിധാരിണീ
ദു:ഖം നിറഞ്ഞവളായി ജനിക്കുന്നു, വീണ്ടും ജനനം നേരിട്ട് മരിക്കുന്നു, നിർബന്ധിതയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു, വേദനകൾ സഹിച്ചുകൊണ്ട് അതിനെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
ഗച്ഛതി ശ്രമസന്തപ്താ ഭവത്യ് അമ്ബുദഭങ്ഗുരാ । രോദിത്യ് ആക്രാന്തഹൃദയാ പരാക്രന്ദതി താപിതാ
കഠിനപ്രയത്നത്തിൽ ചൂടുപിടിച്ച് അവൾ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു, ജലബുഡ്ബുദംപോലെ ഭംഗുരയാകുന്നു, ഹൃദയം വേദനയിൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ട് അവൾ കരയുന്നു, ദു:ഖത്തിൽ ഉച്ചത്തിൽ നിലവിളിക്കുന്നു.
അപ്സരാസ് സ്വര്ഗനഗരേ നാഗീ പാതാലകോടരേ । അസുരീ ദൈത്യവിവരേ നരസ്ത്രീ വസുധാതലേ
സ്വർഗ്ഗനഗരത്തിൽ അപ്സരസ് വസിക്കുന്നു, പാതാളത്തിലെ ആഴങ്ങളിൽ നാഗി, അസുരന്മാരുടെ ഗുഹയിൽ അസുരി, ഭൂമിയിലെ ഉപരിതലത്തിൽ മനുഷ്യസ്ത്രി.
രാക്ഷസീ രാക്ഷസാധാരേ വാനരീ വനകോടരേ । സിംഹീ ഗിരീന്ദ്രശിഖരേ കിന്നരീ കുലപര്വതേ
രാക്ഷസികളുടെ വാസസ്ഥലത്തിൽ രാക്ഷസി, കാട്ടിലെ കുഴിയിൽ വാനരി, പർവതരാജാവിന്റെ ഉച്ചിയിൽ സിംഹി, ഉന്നത പർവതത്തിൽ കിന്നരി.