സംവിത് സര്വകലാതീതാ സര്വഭാവാന്തരസ്ഥിതാ । സര്വസത്താപ്രദാ ദേവീ സര്വസന്താപഹാരിണീ
അറിയൽ എല്ലാ കാലഭേദങ്ങൾക്കും അതീതമാണ്, എല്ലാ നിലകളിലും നിലകൊള്ളുന്നു, എല്ലായിടത്തും സത്ത്വം നൽകുന്നു, എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും അകറ്റുന്ന ദേവിയാണ്.
ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മന് സദസതോര് മധ്യം തദ് ദേവ ഉച്യതേ । പരമാത്മാപരാഭിഖ്യം തത് സദ് ഓം ഇത്യ് ഉദാഹൃതമ്
ബ്രഹ്മൻ, ബ്രാഹ്മണാ, സത്തും അസത്തും തമ്മിലുള്ള മധ്യഭാഗം, അതാണ് ദേവൻ എന്നു പറയുന്നത്. അതിനെ പരമാത്മാവും അപരാത്മാവും എന്നും, സത്, ഓം എന്നും വിളിക്കുന്നു.
മഹാസത്താസ്വഭാവേന സര്വത്ര സമതാം ഗതമ് । മഹാചിദ് ഇതി ച പ്രോക്തം പരമാര്ഥ ഇതി ശ്രുതമ്
പരമമായ സത്ത്വസ്വഭാവം കൊണ്ടു എല്ലായിടത്തും സമത്വം നേടിയതാണിത്. അതിനെ മഹാചൈതന്യം എന്നും പരമാർത്ഥം എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
സ്ഥിതം സര്വത്ര സര്വര്തു ലതാസ്വ് അന്തര് യഥാ രസഃ । സത്താസാമാന്യരൂപേണ മഹാചിത്ത്വാത്മനാപി ച
എല്ലായിടത്തും, എല്ലാ കാലത്തും, വള്ളികളിൽ രസം പോലെ, സത്ത്വത്തിന്റെ പൊതുവായ രൂപത്തിലും മഹാചൈതന്യത്തിന്റെ സ്വരൂപത്തിലും ഇതു നിലകൊള്ളുന്നു.
യച് ചിത്തത്ത്വമ് അരുന്ധത്യാ യച് ചിത്തത്ത്വം തവാനഘ । യച് ചിത്തത്ത്വം ച പാര്വത്യാ യച് ചിത്തത്ത്വം ഗണേഷു ച
അരുന്ധതിയുടെ മനസ്സിന്റെ സാരവും, അകലങ്കനായ നീയുടേത്, പാർവതിയുടെ മനസ്സിന്റെ സാരവും, ഗണങ്ങളുടെ മനസ്സിന്റെ സാരവും—
ചിത്തത്ത്വം യന് മമേദം ച ചിത്തത്ത്വം യജ് ജഗത്ത്രയേ । തദ് ദേവ ഇതി തത്ത്വജ്ഞാ വിദുര് ഉത്തമബുദ്ധയഃ
എന്നിലുമുള്ള മനസ്സിന്റെ സാരവും, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള മനസ്സിന്റെ സാരവും, അതാണ് ദേവൻ, അതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം എന്ന് ഉത്തമബുദ്ധിയുള്ളവർ അറിയുന്നു.
പാദപാണ്യാദിമാന് അന്യോ യോ വാ ദേവഃ പ്രകല്പ്യതേ । സ ചിന്മാത്രാദ് ഋതേ ബ്രഹ്മന് കിംസാരഃ കില കഥ്യതാമ്
ബ്രഹ്മനേ, കൈകളും കാലുകളും ഉള്ള മറ്റേതെങ്കിലും ദൈവം മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചാൽ, അതിന് ശുദ്ധമായ ബോധം ഒഴികെ യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്ത് സാരമുണ്ട് എന്നു പറയൂ.
ന സ ദൂരേ സ്ഥിതോ ബ്രഹ്മന് ന ദുഷ്പ്രാപസ് സ കസ്യചിത് । സ സംസ്ഥിതസ് സദാ ദേഹേ സര്വത്രൈവ ച ഖേ തഥാ
ബ്രഹ്മനേ, ആ ദൈവം ദൂരെയോ, ആര്ക്കും പ്രാപിക്കാനാവാത്തതോ അല്ല; അത് എപ്പോഴും ശരീരത്തിനകത്തും, അതുപോലെ ആകാശം മുഴുവൻ എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുന്നു.
സ കരോതി സ ചാശ്നാതി സ ബിഭര്തി പ്രയാതി ച । സ നിശ്ശ്വസതി സംവേത്താ സോ ഽങ്ഗാന്യ് അങ്ഗാനി വേത്തി തേ
അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു, ഭക്ഷിക്കുന്നു, സംരക്ഷിക്കുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു; അത് ശ്വസിക്കുന്നു, അറിയുന്നു, നിന്റെ അവയവങ്ങളും അവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളും അറിയുന്നവനും അതാണ്.
സോ ഽസ്യാം വിചിത്രചേഷ്ടായാം പ്രകാശായാം ച തദ്വശാത് । തത്സ്വരൂപനിബദ്ധായാം പുര്യാമ് അങ്ഗപുരീശ്വരഃ
ഈ അത്ഭുതകരമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും പ്രകാശത്തിലും അതിന്റെ ശക്തിയാൽ, ശരീരരൂപമായ നഗരത്തിൽ അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു, അവൻ അവയവങ്ങളുടെ അധിപതിയാണ്.
ശരീരപര്വതസ്ഥായാം ചലായാം തത്പ്രസാദതഃ । സോ ഽസ്യാം ഗഹനകോശായാം ഹൃദ്ഗുഹായാം ഗുഹേശ്വരഃ
ദേഹരൂപമായ പർവതത്തിൽ പാർക്കുന്നവനും, അതിന്റെ ചലനത്തിൽ ദയവാൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനും, ഈ ആഴത്തിലുള്ള അകത്തളമായ ഹൃദയഗുഹയിൽ വസിക്കുന്ന ഗുഹേശ്വരനുമാണ് അവൻ.
മനഷ്ഷഷ്ഠേന്ദ്രിയാചാരസത്താതീതാമലാത്മനഃ । തസ്യ സംവ്യവഹാരാര്ഥം സഞ്ജ്ഞാ ചിദ് ഇതി കല്പിതാ
മനസിനെയും ആറു ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും സത്ത്വഭാവത്തെയും അതിജീവിച്ച, നിർമലമായ സ്വഭാവമുള്ള അവനു ലോകവ്യവഹാരത്തിനായി 'ചൈതന്യം' എന്ന പേരാണ് നല്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.
സ ഏഷ ചിന്മയസ് സൂക്ഷ്മസ് സര്വവ്യാപീ നിരഞ്ജനഃ । ഇമം ഭാസുരമ് ആഭാസം കരോതി ന കരോതി ച
അവനാണ് ഈ ചൈതന്യം—സൂക്ഷ്മവും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചും നിർമലവുമുള്ളത്. ഈ പ്രകാശമുള്ള ഭാസുരമായ ഭാവം അവൻ സൃഷ്ടിക്കുകയും, ഒരുവിധത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കാതിരിക്കയും ചെയ്യുന്നു.
സാ ചിദ് അത്യന്തവിമലാ ജഗദര്ഥാം ജഗത്ക്രിയാമ് । ഇമാം രഞ്ജയതി പ്രാജ്ഞ രസേനേവ മധുര് ലതാമ്
അത്യന്തം വിശുദ്ധമായ ആ ചൈതന്യം, ജ്ഞാനിയേ, ഈ ലോകത്തെയും അതിലെ പ്രവർത്തികളെയും, ഒരു മധുരലതയ്ക്ക് രസം രുചി നൽകുന്നതുപോലെ, നിറയ്ക്കുന്നു.
ചാരവോ യേ ചമത്കാരാശ് ചിതശ് ചിതി യഥാസ്ഥിതമ് । ചമത്കുര്വന്തി കില തേ ഏതേ കേചിന് നഭോഽഭിധാഃ
ചൈതന്യം ബോധത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന അത്ഭുതങ്ങൾ ചിലത് ആകാശം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
കേചിജ് ജീവാഭിധാനാശ് ച കേചിച് ചിത്താഭിധാനകാഃ । കേചിത് കാലാഭിധാനാശ് ച കേചിദ് ദേശാഭിധാനകാഃ
ചിലത് ജീവികൾ എന്നും, ചിലത് മനസ്സ് എന്നും, ചിലത് കാലം എന്നും, ചിലത് സ്ഥലം എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
കേചിത് ക്രിയാഭിധാനാശ് ച കേചിദ് ദ്രവ്യാഭിധാനകാഃ । കേചിദ് ഭാവവികാരാദിജാഡ്യചിത്ത്വാഭിധാനകാഃ
ചിലത് പ്രവർത്തി എന്നും, ചിലത് വസ്തു എന്നും, ചിലത് ഭാവത്തിലെ മാറ്റങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന മനസ്സിന്റെ ജഡത്വം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
പ്രാകാശ്യാദ്യഭിധാഃ കേചിത് കേചിച് ചൈവ തമോഽഭിധാഃ । അര്കേന്ദ്വാദ്യഭിധാഃ കേചിത് കേചിദ് യക്ഷാഭിധാനകാഃ
ചിലത് പ്രകാശം എന്നും, ചിലത് ഇരുണ്ടത്വം എന്നും, ചിലത് സൂര്യനും ചന്ദ്രനും എന്നും, ചിലത് യക്ഷൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
നിരിച്ഛസ്വസ്വഭാവേന വസന്തേന യഥാങ്കുരഃ । ജന്യതേ തദ്വദ് ഏവേയം ജഗല്ലക്ഷ്മീശ് ചിദാത്മനാ
വസന്തകാലത്ത് സ്വാഭാവികമായി മുള പൊട്ടുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകത്തിലെ സമ്പത്തും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനമായുള്ള ചൈതന്യത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത്.
ചിദ് ഇമാസു സമഗ്രാസു സര്വദൈവൈകികൈവ ഹി । ത്രൈലോക്യാമ്ബുധിസംസ്ഥാസു ശരീരജലജാലികാ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുടനീളം, എല്ലായിടങ്ങളിലും, ശരീരങ്ങളുടെ വലപോലെ, ചൈതന്യമാണ് എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നത്.
ശരീരപങ്കജഭ്രാന്തമനോഭ്രമരസമ്ഭൃതമ് । ആസ്വാദയതി സങ്കല്പമധു മത്താ ചിദീശ്വരീ
ശരീരങ്ങളെന്ന താമരകളിൽ അലഞ്ഞു നടക്കുന്ന മനസ്സെന്ന തേനീച്ച ചൈതന്യസ്വരൂപം, സങ്കല്പങ്ങളുടെ മധുരം ആസ്വദിക്കുന്നു.
സസുരാസുരഗന്ധര്വം സശൈലാര്ണവകം ജഗത് । ചിതി സ്ഥിരം പ്രവഹതി ജലാവര്തേ തൃണം യഥാ
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും പർവതങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഈ ലോകം, ജലച്ചുഴിയിൽ ഒഴുകുന്ന പുല്ലുപോലെ, ചൈതന്യത്തിൽ സ്ഥിരമായി ഒഴുകുന്നു.
ചഞ്ചച്ചിത്തമയാചാരചാരചഞ്ചുരചക്രികമ് । സംസാരചക്രം ചിച്ചക്രേ ഭ്രാമ്യതി ഭ്രമഭാജനമ്
ചഞ്ചലമായ മനസ്സും പ്രവർത്തികളും ചേർന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന ഈ സാംസാരിക ചക്രം, തെറ്റിദ്ധാരണയുടെ ചക്രമായി, തെറ്റുകളുടെ പാത്രംപോലെ ഇടറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ചിച് ചതുര്ഭുജരൂപേണ ജഘാനാസുരമണ്ഡലമ് । കാലോ ജലദഖണ്ഡേന സായുധേന യഥാതപമ്
നാലു കൈകളോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ചൈതന്യം, ദാനവരുടെ കൂട്ടത്തെ നശിപ്പിച്ചു; അതുപോലെ തന്നെ, കാലം ഒരു മേഘഭാഗം ആയുധമായി പിടിച്ച് സൂര്യനെ അകറ്റുന്നതുപോലെ.
ചിത് ത്രിനേത്രതയാ ബ്രഹ്മന് വൃഷശീതാംശുചിഹ്നയാ । ഗൌരീകമലിനീവക്ത്രപദ്മഷണ്ഡാലിതാം ഗതാ
ബ്രഹ്മാ, കാളയും തണുത്ത ചന്ദ്രനും ചിഹ്നമായുള്ള, മൂന്ന് കണ്ണുള്ള രൂപത്തിൽ ചൈതന്യം, ഗൗരിയുടെ കമലപോലുള്ള മുഖം അലങ്കാരമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തി.
വിഷ്ണോഃ പദ്മാലിതാമ് ഏത്യ ചിദ് ധ്യാനാധീനമാനസീമ് । ത്രയീനലിന്യാസ് സരസീം ധത്തേ പൈതാമഹീം സ്ഥിതിമ്
വിഷ്ണുവിന്റെ കമലമാല്യമായ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയ ചൈതന്യം, ധ്യാനത്തിൽ ലീനമായ മനസ്സോടെ, മൂന്ന് വേദങ്ങൾ കമലങ്ങളായിരിക്കുന്ന തടാകത്തിൽ പിതാമഹന്റെ സ്ഥാനം നിലനിർത്തുന്നു.
ചിതോ ബ്രഹ്മന് വിചിത്രാണി ശരീരാണീഹ ഭൂരിശഃ । പത്ത്രാണീവ തരോര് ഹേമ്നി കേയൂരാദിക്രിയേവ വാ
ചൈതന്യത്തിൽ നിന്ന് അനേകം അത്ഭുതകരമായ ശരീരങ്ങൾ ഇവിടെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അതെ, മരത്തിന്റെ ഇലയെപ്പോലെയും, പൊന്നിൽ നിന്ന് കൈവളയങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെയും.
ചിത് സമസ്തസുരാനീകപരിവന്ദിതപാദയാ । ത്രൈലോക്യചൂഡാമണിതാം ധത്തേ വാസവലീലയാ
എല്ലാ ദേവതകളും വന്ദിക്കുന്ന ചൈതന്യം, തന്റെ ലീലയിൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും മുടിയണിയായ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുക്കുന്നു.
ചിത് സുരാസുരതാമ് ഏത്യ ത്രൈലോക്യോദരഡമ്ബരേ । പതത്യ് ഉദേതി സംയാതി സ്വാത്മനൈവാബ്ധിവാരിവത്
ചൈതന്യം ദേവനായി, അസുരനായി, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ വിശാലതയിൽ വീണു ഉയർന്ന് സഞ്ചരിക്കുന്നു; അതെ, സ്വയം സമുദ്രത്തിൽ വീശുന്ന കാറ്റുപോലെ.
ചിച്ചന്ദ്രികാ ചതുര്ദിക്കമ് ഏവാഭാസം വിതന്വതീ । വികാസയതി നിശ്ശേഷഭൂതസത്താകുമുദ്വതീമ്
ചൈതന്യത്തിന്റെ ചന്ദ്രിക എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പ്രകാശം പടർത്തുന്നു; അതുവഴി എല്ലാ ജീവികളുടെ കുമുദങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി വിരിയുന്നു.