അകൃത്രിമമ് അനാദ്യന്തമ് അദ്വിതീയമ് അഖണ്ഡിതമ് । അബഹിസ്സാധനാസാധ്യം സുഖം തസ്മാദ് അവാപ്യതേ
അകൃത്രിമവും ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്തതും, രണ്ടാമൊന്നുമില്ലാത്തതും ഒറ്റയടിയിലും വിഭജിക്കാനാവാത്തതുമായ ആനന്ദം, പുറത്തു നിന്നുള്ള ഉപകരണങ്ങളാൽ നേടാനാവാത്തതുമായ ആനന്ദം, അതിനാൽ ലഭിക്കുന്നു.
പ്രബുദ്ധസ് ത്വം മുനിശ്രേഷ്ഠ തേനേദം തവ വര്ണ്യതേ । നാസി ദേവാര്ചനേ യോഗ്യഃ പുഷ്പധൂപമയേ മഹാന്
നീ ഉണർന്നവനാണ്, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് ഇതെല്ലാം നിന്നോട് പറയുന്നത്. പൂക്കളും ധൂപവും കൊണ്ടുള്ള ദേവാരാധനയ്ക്ക് നീ യോഗ്യനല്ല.
അവ്യുത്പന്നധിയോ യേ ഹി ബാലാഃ പേലവചേതസഃ । കൃത്രിമാര്ചാമയം തേഷാം ദേവാര്ചനമ് ഉദാഹൃതമ്
അഭ്യാസമില്ലാത്ത മനസ്സും ബാലിശതയും ദുർബലമായ ബുദ്ധിയും ഉള്ളവരാണ് കൃത്രിമമായ ആചാരങ്ങൾകൊണ്ടുള്ള ദേവാരാധന ചെയ്യുന്നത്.
ഗന്ധാക്ഷതൈശ് ച ദീപൈശ് ച പുഷ്പാദ്യൈഃ പൂജയന്തി ഹി । മിഥ്യൈവ കല്പിതൈര് ദേവമ് ആകാരേ കല്പിതാത്മകമ്
സুগന്ധികളും അക്ഷതയും വിളക്കുകളും പൂക്കളും കൊണ്ടാണ് അവർ ദൈവത്തെ പൂജിക്കുന്നത്. രൂപവും സ്വഭാവവും മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച ദൈവത്തെയും, കൃത്രിമമായി സൃഷ്ടിച്ച ഉപഹാരങ്ങളാലാണ് അവർ ആരാധിക്കുന്നത്; അതെല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
സ്വസങ്കല്പകൃതൈഃ കൃത്വാ ക്രമൈര് അര്ചനമ് ആദൃതാഃ । ബാലാസ് സന്താപമ് ആയാന്തി പുഷ്പധൂപലവാര്ചനൈഃ
തങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച വസ്തുക്കളാൽ ക്രമമായി ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജ നടത്തി, കുട്ടികളുപോലെ ഇവർ പൂവ്, ധൂപം, വിളക്ക് എന്നിവയാൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നു.
സ്വസങ്കല്പകൃതൈര് അര്ഥൈഃ കൃത്വാ ദേവാര്ചനം മുധാ । യതഃ കുതശ്ചിന് മിഥ്യാത്മ ഫലമ് അത്രാര്പയന്തി തേ
തങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച വസ്തുക്കളാൽ വെറുതെ ദേവനാരാധന നടത്തി, ഭ്രമിതരായ ഇവർ എവിടെയോ നിന്ന് ഏതോ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.
പുഷ്പധൂപാര്ചനം ബ്രഹ്മന് കല്പിതം ബാലബുദ്ധിഷു । യത് സ്യാദ് ഭവാദൃശേ ഽയോഗ്യമ് അര്ചനം തദ് വദാമ്യ് അഹമ്
ഹേ ബ്രഹ്മൻ, പൂവും ധൂപവും കൊണ്ടുള്ള പൂജ കുട്ടികളുടെ മനസ്സിനാണ് ഉദ്ദേശിച്ചത്; അത്തരം പൂജ നിനക്കുപോലുള്ളവർക്കു യോജ്യമല്ലെന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു.
അസ്മദാദിസ് തു നോ കശ്ചിദ് ദേവോ മതിമതാം വര । ദേവസ് ത്രിഭുവനാധാരഃ പരമാത്മൈവ നേതരഃ
നമ്മിൽ ആരും ദൈവമല്ല, ഹേ ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ; ഈ മൂന്ന് ലോകത്തിനും ആധാരമായ ദൈവം പരമാത്മാവാണ്, മറ്റൊന്നുമല്ല.
ശിവസ് സര്വപദാതീതസ് സര്വസങ്കല്പനാതിഗഃ । സര്വസങ്കല്പവലിതോ ന സര്വീ ന ച സാര്വികഃ
ശിവൻ എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ചവനും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളെയും കടന്നുപോകുന്നവനും ആണു. എന്നാൽ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളിലും ആവിഷ്ടനായിരിക്കും; അവൻ സർവ്വവ്യാപിയുമല്ല, പ്രത്യേകവുമല്ല.
ദിക്കാലാദ്യനവച്ഛിന്നസ് സര്വാരമ്ഭപ്രകാരകൃത് । ചിന്മാത്രമൂര്തിര് അമലോ ദേവ ഇത്യ് ഉച്യതേ മുനേ
ദിശ, കാലം മുതലായ ഒന്നിനാലും നിയന്ത്രിക്കപ്പെടാത്തവൻ, എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും രൂപം സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ, ചൈതന്യമായ രൂപം മാത്രം ഉള്ളവൻ, നിർമലൻ—ഇവനെ തന്നെയാണ് ദേവൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്, മഹർഷേ.
സംവിത് സര്വകലാതീതാ സര്വഭാവാന്തരസ്ഥിതാ । സര്വസത്താപ്രദാ ദേവീ സര്വസന്താപഹാരിണീ
അറിയൽ എല്ലാ കാലഭേദങ്ങൾക്കും അതീതമാണ്, എല്ലാ നിലകളിലും നിലകൊള്ളുന്നു, എല്ലായിടത്തും സത്ത്വം നൽകുന്നു, എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും അകറ്റുന്ന ദേവിയാണ്.
ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മന് സദസതോര് മധ്യം തദ് ദേവ ഉച്യതേ । പരമാത്മാപരാഭിഖ്യം തത് സദ് ഓം ഇത്യ് ഉദാഹൃതമ്
ബ്രഹ്മൻ, ബ്രാഹ്മണാ, സത്തും അസത്തും തമ്മിലുള്ള മധ്യഭാഗം, അതാണ് ദേവൻ എന്നു പറയുന്നത്. അതിനെ പരമാത്മാവും അപരാത്മാവും എന്നും, സത്, ഓം എന്നും വിളിക്കുന്നു.
മഹാസത്താസ്വഭാവേന സര്വത്ര സമതാം ഗതമ് । മഹാചിദ് ഇതി ച പ്രോക്തം പരമാര്ഥ ഇതി ശ്രുതമ്
പരമമായ സത്ത്വസ്വഭാവം കൊണ്ടു എല്ലായിടത്തും സമത്വം നേടിയതാണിത്. അതിനെ മഹാചൈതന്യം എന്നും പരമാർത്ഥം എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
സ്ഥിതം സര്വത്ര സര്വര്തു ലതാസ്വ് അന്തര് യഥാ രസഃ । സത്താസാമാന്യരൂപേണ മഹാചിത്ത്വാത്മനാപി ച
എല്ലായിടത്തും, എല്ലാ കാലത്തും, വള്ളികളിൽ രസം പോലെ, സത്ത്വത്തിന്റെ പൊതുവായ രൂപത്തിലും മഹാചൈതന്യത്തിന്റെ സ്വരൂപത്തിലും ഇതു നിലകൊള്ളുന്നു.
യച് ചിത്തത്ത്വമ് അരുന്ധത്യാ യച് ചിത്തത്ത്വം തവാനഘ । യച് ചിത്തത്ത്വം ച പാര്വത്യാ യച് ചിത്തത്ത്വം ഗണേഷു ച
അരുന്ധതിയുടെ മനസ്സിന്റെ സാരവും, അകലങ്കനായ നീയുടേത്, പാർവതിയുടെ മനസ്സിന്റെ സാരവും, ഗണങ്ങളുടെ മനസ്സിന്റെ സാരവും—
ചിത്തത്ത്വം യന് മമേദം ച ചിത്തത്ത്വം യജ് ജഗത്ത്രയേ । തദ് ദേവ ഇതി തത്ത്വജ്ഞാ വിദുര് ഉത്തമബുദ്ധയഃ
എന്നിലുമുള്ള മനസ്സിന്റെ സാരവും, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള മനസ്സിന്റെ സാരവും, അതാണ് ദേവൻ, അതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം എന്ന് ഉത്തമബുദ്ധിയുള്ളവർ അറിയുന്നു.
പാദപാണ്യാദിമാന് അന്യോ യോ വാ ദേവഃ പ്രകല്പ്യതേ । സ ചിന്മാത്രാദ് ഋതേ ബ്രഹ്മന് കിംസാരഃ കില കഥ്യതാമ്
ബ്രഹ്മനേ, കൈകളും കാലുകളും ഉള്ള മറ്റേതെങ്കിലും ദൈവം മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചാൽ, അതിന് ശുദ്ധമായ ബോധം ഒഴികെ യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്ത് സാരമുണ്ട് എന്നു പറയൂ.
ന സ ദൂരേ സ്ഥിതോ ബ്രഹ്മന് ന ദുഷ്പ്രാപസ് സ കസ്യചിത് । സ സംസ്ഥിതസ് സദാ ദേഹേ സര്വത്രൈവ ച ഖേ തഥാ
ബ്രഹ്മനേ, ആ ദൈവം ദൂരെയോ, ആര്ക്കും പ്രാപിക്കാനാവാത്തതോ അല്ല; അത് എപ്പോഴും ശരീരത്തിനകത്തും, അതുപോലെ ആകാശം മുഴുവൻ എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുന്നു.
സ കരോതി സ ചാശ്നാതി സ ബിഭര്തി പ്രയാതി ച । സ നിശ്ശ്വസതി സംവേത്താ സോ ഽങ്ഗാന്യ് അങ്ഗാനി വേത്തി തേ
അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു, ഭക്ഷിക്കുന്നു, സംരക്ഷിക്കുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു; അത് ശ്വസിക്കുന്നു, അറിയുന്നു, നിന്റെ അവയവങ്ങളും അവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളും അറിയുന്നവനും അതാണ്.
സോ ഽസ്യാം വിചിത്രചേഷ്ടായാം പ്രകാശായാം ച തദ്വശാത് । തത്സ്വരൂപനിബദ്ധായാം പുര്യാമ് അങ്ഗപുരീശ്വരഃ
ഈ അത്ഭുതകരമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും പ്രകാശത്തിലും അതിന്റെ ശക്തിയാൽ, ശരീരരൂപമായ നഗരത്തിൽ അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു, അവൻ അവയവങ്ങളുടെ അധിപതിയാണ്.
ശരീരപര്വതസ്ഥായാം ചലായാം തത്പ്രസാദതഃ । സോ ഽസ്യാം ഗഹനകോശായാം ഹൃദ്ഗുഹായാം ഗുഹേശ്വരഃ
ദേഹരൂപമായ പർവതത്തിൽ പാർക്കുന്നവനും, അതിന്റെ ചലനത്തിൽ ദയവാൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനും, ഈ ആഴത്തിലുള്ള അകത്തളമായ ഹൃദയഗുഹയിൽ വസിക്കുന്ന ഗുഹേശ്വരനുമാണ് അവൻ.
മനഷ്ഷഷ്ഠേന്ദ്രിയാചാരസത്താതീതാമലാത്മനഃ । തസ്യ സംവ്യവഹാരാര്ഥം സഞ്ജ്ഞാ ചിദ് ഇതി കല്പിതാ
മനസിനെയും ആറു ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും സത്ത്വഭാവത്തെയും അതിജീവിച്ച, നിർമലമായ സ്വഭാവമുള്ള അവനു ലോകവ്യവഹാരത്തിനായി 'ചൈതന്യം' എന്ന പേരാണ് നല്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.
സ ഏഷ ചിന്മയസ് സൂക്ഷ്മസ് സര്വവ്യാപീ നിരഞ്ജനഃ । ഇമം ഭാസുരമ് ആഭാസം കരോതി ന കരോതി ച
അവനാണ് ഈ ചൈതന്യം—സൂക്ഷ്മവും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചും നിർമലവുമുള്ളത്. ഈ പ്രകാശമുള്ള ഭാസുരമായ ഭാവം അവൻ സൃഷ്ടിക്കുകയും, ഒരുവിധത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കാതിരിക്കയും ചെയ്യുന്നു.
സാ ചിദ് അത്യന്തവിമലാ ജഗദര്ഥാം ജഗത്ക്രിയാമ് । ഇമാം രഞ്ജയതി പ്രാജ്ഞ രസേനേവ മധുര് ലതാമ്
അത്യന്തം വിശുദ്ധമായ ആ ചൈതന്യം, ജ്ഞാനിയേ, ഈ ലോകത്തെയും അതിലെ പ്രവർത്തികളെയും, ഒരു മധുരലതയ്ക്ക് രസം രുചി നൽകുന്നതുപോലെ, നിറയ്ക്കുന്നു.
ചാരവോ യേ ചമത്കാരാശ് ചിതശ് ചിതി യഥാസ്ഥിതമ് । ചമത്കുര്വന്തി കില തേ ഏതേ കേചിന് നഭോഽഭിധാഃ
ചൈതന്യം ബോധത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന അത്ഭുതങ്ങൾ ചിലത് ആകാശം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
കേചിജ് ജീവാഭിധാനാശ് ച കേചിച് ചിത്താഭിധാനകാഃ । കേചിത് കാലാഭിധാനാശ് ച കേചിദ് ദേശാഭിധാനകാഃ
ചിലത് ജീവികൾ എന്നും, ചിലത് മനസ്സ് എന്നും, ചിലത് കാലം എന്നും, ചിലത് സ്ഥലം എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
കേചിത് ക്രിയാഭിധാനാശ് ച കേചിദ് ദ്രവ്യാഭിധാനകാഃ । കേചിദ് ഭാവവികാരാദിജാഡ്യചിത്ത്വാഭിധാനകാഃ
ചിലത് പ്രവർത്തി എന്നും, ചിലത് വസ്തു എന്നും, ചിലത് ഭാവത്തിലെ മാറ്റങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന മനസ്സിന്റെ ജഡത്വം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
പ്രാകാശ്യാദ്യഭിധാഃ കേചിത് കേചിച് ചൈവ തമോഽഭിധാഃ । അര്കേന്ദ്വാദ്യഭിധാഃ കേചിത് കേചിദ് യക്ഷാഭിധാനകാഃ
ചിലത് പ്രകാശം എന്നും, ചിലത് ഇരുണ്ടത്വം എന്നും, ചിലത് സൂര്യനും ചന്ദ്രനും എന്നും, ചിലത് യക്ഷൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
നിരിച്ഛസ്വസ്വഭാവേന വസന്തേന യഥാങ്കുരഃ । ജന്യതേ തദ്വദ് ഏവേയം ജഗല്ലക്ഷ്മീശ് ചിദാത്മനാ
വസന്തകാലത്ത് സ്വാഭാവികമായി മുള പൊട്ടുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകത്തിലെ സമ്പത്തും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനമായുള്ള ചൈതന്യത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത്.
ചിദ് ഇമാസു സമഗ്രാസു സര്വദൈവൈകികൈവ ഹി । ത്രൈലോക്യാമ്ബുധിസംസ്ഥാസു ശരീരജലജാലികാ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുടനീളം, എല്ലായിടങ്ങളിലും, ശരീരങ്ങളുടെ വലപോലെ, ചൈതന്യമാണ് എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നത്.