ചിദ്വ്യോമൈവ കിലാസ്തീഹ പാരാവാരവിവര്ജിതമ് । സര്വത്രാസമ്ഭവച്ചേത്യം യത് കല്പാന്തേഷു ശിഷ്യതേ
ഇവിടെ അതിരുകളോ ഭേദങ്ങളോ ഇല്ലാത്ത, ബോധത്തിന്റെ ആകാശം മാത്രമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. കാലചക്രങ്ങൾ അവസാനിക്കുമ്പോൾ എല്ലായിടത്തും വസ്തുവായി കാണാൻ കഴിയാത്ത അതാണ് ശേഷിക്കുന്നത്.
തദ് യത് സ്വയം പ്രകചതി തസ്യ സ്വകചനസ്യ തു । സ്വയം സംവിദിതം നാമ തേനേദം ജഗദ് ഇത്യ് അലമ്
സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നതും അതിന്റെ സ്വയം ബോധം തന്നെയാണ് ഈ ലോകം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; അതിൽ മതിയാകുന്നു.
ഇത്യ് ഏവം സ്വപ്നപുരവജ് ജഗദ് ഭാതി ചിദാത്മകമ് । ഏവം ചിദ്വ്യോമമാത്രാത്മ ജഗദ് അച്ഛം ന ഭിത്തിമത്
സ്വപ്നനഗരം പോലെ തന്നെ, ഈ ലോകം ബോധം മാത്രമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ, ബോധത്തിന്റെ ആകാശം മാത്രമാണ് ഈ ലോകത്തിന്റെ സാരമായത്; അതു നിർമലവും യാഥാർത്ഥ്യമായ അടിസ്ഥാനം ഇല്ലാത്തതുമാണ്.
അത്യന്താസമ്ഭവച്ചേത്യദൃഷ്ടി ചിദ്വ്യോമമാത്രകമ് । ചിത്ത്വാത് കചതി സര്ഗാദൌ യത് തജ് ജഗദ് ഇതി സ്മൃതമ്
എന്തിനെയും വസ്തുവായി കാണാൻ കഴിയാത്ത ബോധത്തിന്റെ ആകാശം മാത്രമാണ് ഇവിടെ. ബോധസ്വഭാവം കൊണ്ടു സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നതിനെ ലോകം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
തസ്മാത് സ്വപ്നപുരാകാരം യദ് ഇദം ഭാസതേ ജഗത് । തത്ര ചിദ്വ്യോമമാത്രാത്മന്യ് അന്യതാ നാമ കാ കുതഃ
അതിനാൽ ഈ ലോകം ഒരു സ്വപ്നനഗരം പോലെ തോന്നുന്നതെല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ വിശാലതയിൽ മാത്രം പ്രകാശിക്കുന്നു. അവിടെ വേറിട്ടതെന്നു പറയാൻ എന്താണ് ഉണ്ടാവുക, എവിടുനിന്നാണ് അതു വരിക?
ചിന്മാത്രമ് ഏവ ഗിരയശ് ചിന്മാത്രം ജഗദമ്ബരമ് । ചിന്മാത്രമ് ആത്മാ ജീവശ് ച ചിന്മാത്രം ഭൂതസന്തതിഃ
പർവ്വതങ്ങൾ ചൈതന്യമാണ്, ലോകത്തിന്റെ ആകാശം ചൈതന്യമാണ്, ആത്മാവും ജീവനും ചൈതന്യമാണ്, ഭൂതങ്ങളുടെ അനുക്രമവും ചൈതന്യമാണ്.
ചിദ്വ്യോമമാത്രാദ് ഇതരത് സര്ഗാദൌ സര്ഗവേദനേ । ഭിന്നം സ്വപ്നപുരേ ചാങ്ഗ കിം സമ്ഭവതി കഥ്യതാമ്
ചൈതന്യത്തിന്റെ വിശാലതയ്ക്ക് പുറമെ സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിലും അനുഭവത്തിലും സ്വപ്നനഗരത്തിൽ വേറിട്ടതായി എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടാകുമോ? പറയൂ, പ്രിയനേ.
ആകാശം പരമാകാശം ബ്രഹ്മാകാശം ജഗച് ചിതിഃ । ഇതി പര്യായനാമാനി തരുപാദപവൃക്ഷവത്
ആകാശം, പരമാകാശം, ബ്രഹ്മാകാശം, ലോകം, ചൈതന്യം — ഇവയെല്ലാം ഒരേ അർത്ഥം വരുന്ന പേരുകളാണ്, വൃക്ഷം, ചെടി, മരമെന്നപോലെ.
ഏതച് ച സ്വപ്നസങ്കല്പമായാദിഷ്വ് അനുഭൂയതേ । തദാ കില ചിദാകാശമ് ഏവ ഭാതി ജഗത്തയാ
സ്വപ്നം, ഭ്രമം, മായ എന്നിവയിലൊക്കെയും ഇതുപോലെ അനുഭവപ്പെടുന്നു. അപ്പോൾ, അതു സമയത്ത്, ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം മാത്രമാണ് ലോകമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്.
യഥൈതത് സംവിദാകാശം സ്വപ്നേ ഭാതി ജഗദ്വപുഃ । തഥേദം ജാഗ്രദാഖ്യേ ഽപി സ്വപ്നേ ഭാതി തദ് ഏവ നഃ
സ്വപ്നത്തിൽ, ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശത്തിൽ ലോകത്തിന്റെ രൂപം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ, ജാഗ്രതയെന്നു വിളിക്കുന്ന ഈ നിലയിലും അതേ ലോകം നമ്മുക്ക് സ്വപ്നംപോലെ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു.
യഥാ സ്വപ്നപുരേ ചിത്ഖം വര്ജയിത്വേതരത് ക്വചിത് । ന കിഞ്ചിത് സമ്ഭവത്യ് അങ്ഗ ജഗത്യ് ഏവമ് ഇഹാദിതഃ
സ്വപ്നനഗരത്തിൽ ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം ഒഴികെ മറ്റൊന്നും എവിടെയും ഇല്ലാത്തതുപോലെ, ഈ ലോകത്തും ആദ്യം മുതൽ മറ്റൊന്നും ഇല്ല, പ്രിയനേ.
യതോ ന സമ്ഭവത്യ് അന്യച് ചേദം കിഞ്ചിത് തതോ ഽഖിലമ് । ചിത്ത്വം സചേത്യമ് അപ്യ് ഏതദ് അചേത്യം സജ് ജഗത് സ്ഥിതമ്
മറ്റൊന്നും ഇല്ലാത്തതിനാൽ, എല്ലാം ചൈതന്യമാണ്. കാണുന്നതും കാണാത്തതും എല്ലാം ഈ ലോകം അതേ ചൈതന്യമായിരിക്കുന്നു.
യഥാ ചിദ്വ്യോമമാത്രാത്മ സ്വപ്നേ ഘടപടാദികമ് । സര്ഗാദാവ് ഏവ സര്ഗോ ഽയം തഥാ ചിദ്വ്യോമമാത്രകമ്
സ്വപ്നത്തില് കുഴി, തുണി മുതലായവ എല്ലാം ശുദ്ധമായ മനസ്സിന്റെ ആകാശം മാത്രമാണെന്നപോലെ സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയില് ഈ ലോകവും ശുദ്ധമായ മനസ്സിന്റെ ആകാശം മാത്രമാണ്.
ശുദ്ധസംവിത്തിമാത്രത്വാദ് ഋതേ ഽന്യത് സ്വപ്നപത്തനേ । യഥാ ന വിദ്യതേ കിഞ്ചിത് തഥാസ്മിന് ഭുവനത്രയേ
ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രമാണെന്നതുകൊണ്ട് സ്വപ്നനഗരത്തില് അതിന് പുറമെ ഒന്നും ഇല്ലാത്തതുപോലെ ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അതിന് പുറമെ ഒന്നുമില്ല.
യാഃ കാശ്ചന ദൃശോ യേ യേ ഭാവാഭാവാഃ കിലാഗമാഃ । സദേശകാലചിത്താസ് തത് സര്വം ചിദ്വ്യോമമാത്രകമ്
എന്തൊക്കെയോ കാണപ്പെടുന്നവയോ, ഉണ്ടാകലും ഇല്ലാതാകലും, സ്ഥലം, സമയം, മനസ്സ് എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പഠിപ്പിക്കുന്നതൊക്കെയും എല്ലാം ശുദ്ധമായ മനസ്സിന്റെ ആകാശം മാത്രമാണ്.
സ ഏഷ ദേവഃ കഥിതോ യഃ പരഃ പരമാര്ഥതഃ । യസ് ത്വം യോ ഽഹമ് അശേഷം വാ ജഗദ് ഏവ ച യോ ഽഖിലമ്
പരമാര്ത്ഥത്തില് പരമമായ ദൈവം എന്നു പറയപ്പെടുന്നത് നീയും ഞാനും ഈ മുഴുവന് ലോകവും ആ ദൈവം തന്നെയാണു.
സര്വസ്യ ഭൂതജാതസ്യ ജഗതോ ഽന്യസ്യ തേ മമ । ദേഹോ ഹി ചേതനാകാശം പരമാത്മൈവ നേതരത്
എല്ലാ ജീവികളും, ഈ ലോകവും മറ്റേതെങ്കിലും ലോകവും, നിനക്കും എനിക്കും ശരീരം എന്നത് സത്യത്തിൽ ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം തന്നെയാണ്, അതായത് പരമാത്മാവാണ്; വേറെ ഒന്നുമില്ല.
സങ്കല്പനേ സ്വപ്നപുരേ ശരീരം ചിദ്വ്യോമതോ ഽന്യന് ന യഥാസ്തി കിഞ്ചിത് । തഥേഹ സര്ഗേ പ്രഥമൈകസര്ഗാന് മുനേ പ്രഭൃത്യ് അസ്തി ന രൂപമ് അന്യത്
സ്വപ്നനഗരിയിൽ, മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പത്തിൽ, ശരീരം ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം ഒഴികെ വേറെ ഒന്നുമില്ല. അതുപോലെ തന്നെ, മഹർഷേ, സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ നിന്നുതന്നെ ഇവിടെ വേറെ രൂപം ഒന്നുമില്ല.
ഏവം സര്വമ് ഇദം വിശ്വം പരമാത്മൈവ കേവലമ് । ബ്രഹ്മൈവ പരമാകാശ ഏഷ ദേവഃ പരസ് സ്മൃതഃ
ഇങ്ങനെ ഈ സർവ്വവിശ്വവും പരമാത്മാവു മാത്രമാണ്; ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് പരമാകാശം, ഈ ദൈവം ഏറ്റവും ഉന്നതമായത് എന്നാണു ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
തദ് ഏതത്പൂജനം ശ്രേയസ് തസ്മാത് സര്വമ് അവാപ്യതേ । സ ദേവസ് സര്വഗസ് സര്വസ് സര്വം തസ്മിന് പ്രതിഷ്ഠിതമ്
അതിനാൽ ഈ ആരാധനയാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം, അതിലൂടെ എല്ലാം ലഭിക്കും; ആ ദൈവം എല്ലിടത്തും ഉള്ളവനും, എല്ലാം തന്നെയും, എല്ലാം അവനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
അകൃത്രിമമ് അനാദ്യന്തമ് അദ്വിതീയമ് അഖണ്ഡിതമ് । അബഹിസ്സാധനാസാധ്യം സുഖം തസ്മാദ് അവാപ്യതേ
അകൃത്രിമവും ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്തതും, രണ്ടാമൊന്നുമില്ലാത്തതും ഒറ്റയടിയിലും വിഭജിക്കാനാവാത്തതുമായ ആനന്ദം, പുറത്തു നിന്നുള്ള ഉപകരണങ്ങളാൽ നേടാനാവാത്തതുമായ ആനന്ദം, അതിനാൽ ലഭിക്കുന്നു.
പ്രബുദ്ധസ് ത്വം മുനിശ്രേഷ്ഠ തേനേദം തവ വര്ണ്യതേ । നാസി ദേവാര്ചനേ യോഗ്യഃ പുഷ്പധൂപമയേ മഹാന്
നീ ഉണർന്നവനാണ്, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് ഇതെല്ലാം നിന്നോട് പറയുന്നത്. പൂക്കളും ധൂപവും കൊണ്ടുള്ള ദേവാരാധനയ്ക്ക് നീ യോഗ്യനല്ല.
അവ്യുത്പന്നധിയോ യേ ഹി ബാലാഃ പേലവചേതസഃ । കൃത്രിമാര്ചാമയം തേഷാം ദേവാര്ചനമ് ഉദാഹൃതമ്
അഭ്യാസമില്ലാത്ത മനസ്സും ബാലിശതയും ദുർബലമായ ബുദ്ധിയും ഉള്ളവരാണ് കൃത്രിമമായ ആചാരങ്ങൾകൊണ്ടുള്ള ദേവാരാധന ചെയ്യുന്നത്.
ഗന്ധാക്ഷതൈശ് ച ദീപൈശ് ച പുഷ്പാദ്യൈഃ പൂജയന്തി ഹി । മിഥ്യൈവ കല്പിതൈര് ദേവമ് ആകാരേ കല്പിതാത്മകമ്
സুগന്ധികളും അക്ഷതയും വിളക്കുകളും പൂക്കളും കൊണ്ടാണ് അവർ ദൈവത്തെ പൂജിക്കുന്നത്. രൂപവും സ്വഭാവവും മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച ദൈവത്തെയും, കൃത്രിമമായി സൃഷ്ടിച്ച ഉപഹാരങ്ങളാലാണ് അവർ ആരാധിക്കുന്നത്; അതെല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
സ്വസങ്കല്പകൃതൈഃ കൃത്വാ ക്രമൈര് അര്ചനമ് ആദൃതാഃ । ബാലാസ് സന്താപമ് ആയാന്തി പുഷ്പധൂപലവാര്ചനൈഃ
തങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച വസ്തുക്കളാൽ ക്രമമായി ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജ നടത്തി, കുട്ടികളുപോലെ ഇവർ പൂവ്, ധൂപം, വിളക്ക് എന്നിവയാൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നു.
സ്വസങ്കല്പകൃതൈര് അര്ഥൈഃ കൃത്വാ ദേവാര്ചനം മുധാ । യതഃ കുതശ്ചിന് മിഥ്യാത്മ ഫലമ് അത്രാര്പയന്തി തേ
തങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച വസ്തുക്കളാൽ വെറുതെ ദേവനാരാധന നടത്തി, ഭ്രമിതരായ ഇവർ എവിടെയോ നിന്ന് ഏതോ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.
പുഷ്പധൂപാര്ചനം ബ്രഹ്മന് കല്പിതം ബാലബുദ്ധിഷു । യത് സ്യാദ് ഭവാദൃശേ ഽയോഗ്യമ് അര്ചനം തദ് വദാമ്യ് അഹമ്
ഹേ ബ്രഹ്മൻ, പൂവും ധൂപവും കൊണ്ടുള്ള പൂജ കുട്ടികളുടെ മനസ്സിനാണ് ഉദ്ദേശിച്ചത്; അത്തരം പൂജ നിനക്കുപോലുള്ളവർക്കു യോജ്യമല്ലെന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു.
അസ്മദാദിസ് തു നോ കശ്ചിദ് ദേവോ മതിമതാം വര । ദേവസ് ത്രിഭുവനാധാരഃ പരമാത്മൈവ നേതരഃ
നമ്മിൽ ആരും ദൈവമല്ല, ഹേ ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ; ഈ മൂന്ന് ലോകത്തിനും ആധാരമായ ദൈവം പരമാത്മാവാണ്, മറ്റൊന്നുമല്ല.
ശിവസ് സര്വപദാതീതസ് സര്വസങ്കല്പനാതിഗഃ । സര്വസങ്കല്പവലിതോ ന സര്വീ ന ച സാര്വികഃ
ശിവൻ എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ചവനും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളെയും കടന്നുപോകുന്നവനും ആണു. എന്നാൽ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളിലും ആവിഷ്ടനായിരിക്കും; അവൻ സർവ്വവ്യാപിയുമല്ല, പ്രത്യേകവുമല്ല.
ദിക്കാലാദ്യനവച്ഛിന്നസ് സര്വാരമ്ഭപ്രകാരകൃത് । ചിന്മാത്രമൂര്തിര് അമലോ ദേവ ഇത്യ് ഉച്യതേ മുനേ
ദിശ, കാലം മുതലായ ഒന്നിനാലും നിയന്ത്രിക്കപ്പെടാത്തവൻ, എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും രൂപം സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ, ചൈതന്യമായ രൂപം മാത്രം ഉള്ളവൻ, നിർമലൻ—ഇവനെ തന്നെയാണ് ദേവൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്, മഹർഷേ.