അജ്ഞാതശിവതത്ത്വാനാമ് ആകാരാദ്യര്ചനം കൃതമ് । യോജനാധ്വന്യ് അശക്തസ്യ ക്രോശാധ്വാ പരികല്പ്യതേ
ശിവതത്ത്വം അറിയാത്തവർ രൂപം മുതലായവ ഉപയോഗിച്ച് ആരാധന നടത്തുന്നു. ഏകതയുടെ പാതയിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയാത്തവർക്കായി ഒരു ചെറിയ വഴി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ഇയത്താദിപരിച്ഛിന്നം രുദ്രാദേഃ പ്രാപ്യതേ ഫലമ് । അകൃത്രിമമ് അനാദ്യന്തം ഫലമ് ആനന്ദ ആത്മനഃ
പരിമിതമായ അളവിൽ രുദ്രനും മറ്റുള്ളവരും നൽകുന്ന ഫലം ലഭിക്കും; എന്നാൽ സ്വഭാവികവും ആരംഭമോ അവസാനം ഇല്ലാത്തതുമായ ഫലം ആത്മാവിന്റെ ആനന്ദം തന്നെയാണ്.
അകൃത്രിമഫലം ത്യക്ത്വാ യഃ കൃത്രിമഫലം വ്രജേത് । സ ത്യക്തമന്ദാരവനഃ കാരഞ്ജം യാതി കാനനമ്
സ്വാഭാവികമായ ഫലം ഉപേക്ഷിച്ച്, കൃത്രിമമായ ഫലത്തെ തേടുന്നവൻ, മന്ദാരവനത്തെ വിട്ട് കാരഞ്ചവനത്തിലേക്ക് പോകുന്നവനുപോലെയാണ്.
ബോധസ് സാമ്യം ശമ ഇതി പുഷ്പാണ്യ് അഗ്ര്യാണി തത്ര വൈ । ശിവം ചിന്മാത്രമ് അകലമ് ആത്മാനമ് അമലം വിദുഃ
അവിടെ ബുദ്ധിയുടെ സമതയും മനസ്സിന്റെ ശാന്തതയും ഏറ്റവും മനോഹരമായ പുഷ്പങ്ങളാണ്. അവര് ശിവനെ അകറ്റില്ലാത്ത, മായകേടില്ലാത്ത, ശുദ്ധമായ ബോധമായ ആത്മാവായി അറിയുന്നു.
ശമബോധാദിഭിഃ പുഷ്പൈര് ദേവ ആത്മാ യദ് അര്ച്യതേ । തത് തദ്ദേവാര്ചനം വിദ്ധി നാകാരാര്ചനമ് അര്ചനമ്
ശാന്തിയും ബോധവും പോലെയുള്ള പുഷ്പങ്ങളാൽ ദൈവമായ ആത്മാവിനെ ആരാധിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ ആരാധന; രൂപത്തെ മാത്രം ആരാധിക്കുന്നത് ആരാധനയല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ആത്മസംവിത്തിരൂപം തു ത്യക്ത്വാ ദേവാര്ചനം ജനാഃ । കൃത്രിമാര്ചാസു യേ സക്താശ് ചിരം ക്ലേശം ഭജന്തി തേ
സ്വയം ബോധമെന്ന ആരാധന ഉപേക്ഷിച്ച്, കൃത്രിമമായ ആരാധനകളിൽ ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്നവർ ദീർഘകാലം ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
ജ്ഞാതജ്ഞേയാ ഹി യേ സന്തോ ബാലക്രീഡോപമം ന തേ । ആത്മധ്യാനാദ് ഋതേ ബ്രഹ്മന് കുര്വതേ ദേവപൂജനമ്
ആത്മാവിനെയും അതിലേക്കുള്ള അറിവിനെയും സാക്ഷാത്കരിച്ച ജ്ഞാനികൾ, ബാലരുടെ കളിപോലെ ദേവതാപൂജ നടത്താറില്ല, ബ്രഹ്മൻ. ആത്മധ്യാനം ഒഴികെ മറ്റെന്തിനും അവർ അർപ്പണമില്ല.
ആത്മൈവ ദേവോ ഭഗവാഞ് ശിവഃ പരമകാരണമ് । ജ്ഞാനാര്ചനേനാവിരതം പൂജനീയസ് സ സര്വദാ
ആത്മാവാണ് ദൈവം, ഭാഗ്യവാൻ ശിവൻ, പരമകാരണം. ജ്ഞാനാർച്ചനയിലൂടെ അവനെ എല്ലായ്പ്പോഴും നിസ്സാരമായി ആരാധിക്കേണ്ടതാണ്.
ത്വമ് ഏതച് ചേതനാകാശമ് ആത്മാനം ജീവമ് അവ്യയമ് । സ്വഭാവം വിദ്ധി ന ത്വ് അന്യത് പൂജ്യപൂജാത്മപൂജനമ്
ഈ ചൈതന്യാകാശം, ആത്മാവിനെ, അക്ഷയമായ ജീവനെ, നിന്റെ സ്വഭാവമായി അറിയുക. ഇതിന് പുറമെ മറ്റൊന്നും ആരാധനയ്ക്കോ അനാദരണത്തിനോ യോഗ്യമല്ല; ആത്മാരാധനയെന്നതും ഇല്ല.
ചേതനാകാശമാത്രാത്മ യഥാ ജഗദ് ഇദം പ്രഭോ । യഥാ ച ചേതനസ്യൈവ ജീവാദിത്വം തദ് ഉച്യതാമ്
പ്രഭോ, ഈ ലോകം എങ്ങിനെയാണ് ചൈതന്യാകാശരൂപമായ ആത്മാവിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്നതോ, അതുപോലെ തന്നെ അതേ ചൈതന്യത്തിൽ നിന്ന് ജീവാദികൾ എങ്ങനെ ഉത്ഭവിക്കുന്നു എന്നതും വിശദീകരിക്കപ്പെടട്ടെ.
ചിദ്വ്യോമൈവ കിലാസ്തീഹ പാരാവാരവിവര്ജിതമ് । സര്വത്രാസമ്ഭവച്ചേത്യം യത് കല്പാന്തേഷു ശിഷ്യതേ
ഇവിടെ അതിരുകളോ ഭേദങ്ങളോ ഇല്ലാത്ത, ബോധത്തിന്റെ ആകാശം മാത്രമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. കാലചക്രങ്ങൾ അവസാനിക്കുമ്പോൾ എല്ലായിടത്തും വസ്തുവായി കാണാൻ കഴിയാത്ത അതാണ് ശേഷിക്കുന്നത്.
തദ് യത് സ്വയം പ്രകചതി തസ്യ സ്വകചനസ്യ തു । സ്വയം സംവിദിതം നാമ തേനേദം ജഗദ് ഇത്യ് അലമ്
സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നതും അതിന്റെ സ്വയം ബോധം തന്നെയാണ് ഈ ലോകം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; അതിൽ മതിയാകുന്നു.
ഇത്യ് ഏവം സ്വപ്നപുരവജ് ജഗദ് ഭാതി ചിദാത്മകമ് । ഏവം ചിദ്വ്യോമമാത്രാത്മ ജഗദ് അച്ഛം ന ഭിത്തിമത്
സ്വപ്നനഗരം പോലെ തന്നെ, ഈ ലോകം ബോധം മാത്രമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ, ബോധത്തിന്റെ ആകാശം മാത്രമാണ് ഈ ലോകത്തിന്റെ സാരമായത്; അതു നിർമലവും യാഥാർത്ഥ്യമായ അടിസ്ഥാനം ഇല്ലാത്തതുമാണ്.
അത്യന്താസമ്ഭവച്ചേത്യദൃഷ്ടി ചിദ്വ്യോമമാത്രകമ് । ചിത്ത്വാത് കചതി സര്ഗാദൌ യത് തജ് ജഗദ് ഇതി സ്മൃതമ്
എന്തിനെയും വസ്തുവായി കാണാൻ കഴിയാത്ത ബോധത്തിന്റെ ആകാശം മാത്രമാണ് ഇവിടെ. ബോധസ്വഭാവം കൊണ്ടു സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നതിനെ ലോകം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
തസ്മാത് സ്വപ്നപുരാകാരം യദ് ഇദം ഭാസതേ ജഗത് । തത്ര ചിദ്വ്യോമമാത്രാത്മന്യ് അന്യതാ നാമ കാ കുതഃ
അതിനാൽ ഈ ലോകം ഒരു സ്വപ്നനഗരം പോലെ തോന്നുന്നതെല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ വിശാലതയിൽ മാത്രം പ്രകാശിക്കുന്നു. അവിടെ വേറിട്ടതെന്നു പറയാൻ എന്താണ് ഉണ്ടാവുക, എവിടുനിന്നാണ് അതു വരിക?
ചിന്മാത്രമ് ഏവ ഗിരയശ് ചിന്മാത്രം ജഗദമ്ബരമ് । ചിന്മാത്രമ് ആത്മാ ജീവശ് ച ചിന്മാത്രം ഭൂതസന്തതിഃ
പർവ്വതങ്ങൾ ചൈതന്യമാണ്, ലോകത്തിന്റെ ആകാശം ചൈതന്യമാണ്, ആത്മാവും ജീവനും ചൈതന്യമാണ്, ഭൂതങ്ങളുടെ അനുക്രമവും ചൈതന്യമാണ്.
ചിദ്വ്യോമമാത്രാദ് ഇതരത് സര്ഗാദൌ സര്ഗവേദനേ । ഭിന്നം സ്വപ്നപുരേ ചാങ്ഗ കിം സമ്ഭവതി കഥ്യതാമ്
ചൈതന്യത്തിന്റെ വിശാലതയ്ക്ക് പുറമെ സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിലും അനുഭവത്തിലും സ്വപ്നനഗരത്തിൽ വേറിട്ടതായി എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടാകുമോ? പറയൂ, പ്രിയനേ.
ആകാശം പരമാകാശം ബ്രഹ്മാകാശം ജഗച് ചിതിഃ । ഇതി പര്യായനാമാനി തരുപാദപവൃക്ഷവത്
ആകാശം, പരമാകാശം, ബ്രഹ്മാകാശം, ലോകം, ചൈതന്യം — ഇവയെല്ലാം ഒരേ അർത്ഥം വരുന്ന പേരുകളാണ്, വൃക്ഷം, ചെടി, മരമെന്നപോലെ.
ഏതച് ച സ്വപ്നസങ്കല്പമായാദിഷ്വ് അനുഭൂയതേ । തദാ കില ചിദാകാശമ് ഏവ ഭാതി ജഗത്തയാ
സ്വപ്നം, ഭ്രമം, മായ എന്നിവയിലൊക്കെയും ഇതുപോലെ അനുഭവപ്പെടുന്നു. അപ്പോൾ, അതു സമയത്ത്, ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം മാത്രമാണ് ലോകമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്.
യഥൈതത് സംവിദാകാശം സ്വപ്നേ ഭാതി ജഗദ്വപുഃ । തഥേദം ജാഗ്രദാഖ്യേ ഽപി സ്വപ്നേ ഭാതി തദ് ഏവ നഃ
സ്വപ്നത്തിൽ, ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശത്തിൽ ലോകത്തിന്റെ രൂപം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ, ജാഗ്രതയെന്നു വിളിക്കുന്ന ഈ നിലയിലും അതേ ലോകം നമ്മുക്ക് സ്വപ്നംപോലെ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു.
യഥാ സ്വപ്നപുരേ ചിത്ഖം വര്ജയിത്വേതരത് ക്വചിത് । ന കിഞ്ചിത് സമ്ഭവത്യ് അങ്ഗ ജഗത്യ് ഏവമ് ഇഹാദിതഃ
സ്വപ്നനഗരത്തിൽ ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം ഒഴികെ മറ്റൊന്നും എവിടെയും ഇല്ലാത്തതുപോലെ, ഈ ലോകത്തും ആദ്യം മുതൽ മറ്റൊന്നും ഇല്ല, പ്രിയനേ.
യതോ ന സമ്ഭവത്യ് അന്യച് ചേദം കിഞ്ചിത് തതോ ഽഖിലമ് । ചിത്ത്വം സചേത്യമ് അപ്യ് ഏതദ് അചേത്യം സജ് ജഗത് സ്ഥിതമ്
മറ്റൊന്നും ഇല്ലാത്തതിനാൽ, എല്ലാം ചൈതന്യമാണ്. കാണുന്നതും കാണാത്തതും എല്ലാം ഈ ലോകം അതേ ചൈതന്യമായിരിക്കുന്നു.
യഥാ ചിദ്വ്യോമമാത്രാത്മ സ്വപ്നേ ഘടപടാദികമ് । സര്ഗാദാവ് ഏവ സര്ഗോ ഽയം തഥാ ചിദ്വ്യോമമാത്രകമ്
സ്വപ്നത്തില് കുഴി, തുണി മുതലായവ എല്ലാം ശുദ്ധമായ മനസ്സിന്റെ ആകാശം മാത്രമാണെന്നപോലെ സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയില് ഈ ലോകവും ശുദ്ധമായ മനസ്സിന്റെ ആകാശം മാത്രമാണ്.
ശുദ്ധസംവിത്തിമാത്രത്വാദ് ഋതേ ഽന്യത് സ്വപ്നപത്തനേ । യഥാ ന വിദ്യതേ കിഞ്ചിത് തഥാസ്മിന് ഭുവനത്രയേ
ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രമാണെന്നതുകൊണ്ട് സ്വപ്നനഗരത്തില് അതിന് പുറമെ ഒന്നും ഇല്ലാത്തതുപോലെ ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അതിന് പുറമെ ഒന്നുമില്ല.
യാഃ കാശ്ചന ദൃശോ യേ യേ ഭാവാഭാവാഃ കിലാഗമാഃ । സദേശകാലചിത്താസ് തത് സര്വം ചിദ്വ്യോമമാത്രകമ്
എന്തൊക്കെയോ കാണപ്പെടുന്നവയോ, ഉണ്ടാകലും ഇല്ലാതാകലും, സ്ഥലം, സമയം, മനസ്സ് എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പഠിപ്പിക്കുന്നതൊക്കെയും എല്ലാം ശുദ്ധമായ മനസ്സിന്റെ ആകാശം മാത്രമാണ്.
സ ഏഷ ദേവഃ കഥിതോ യഃ പരഃ പരമാര്ഥതഃ । യസ് ത്വം യോ ഽഹമ് അശേഷം വാ ജഗദ് ഏവ ച യോ ഽഖിലമ്
പരമാര്ത്ഥത്തില് പരമമായ ദൈവം എന്നു പറയപ്പെടുന്നത് നീയും ഞാനും ഈ മുഴുവന് ലോകവും ആ ദൈവം തന്നെയാണു.
സര്വസ്യ ഭൂതജാതസ്യ ജഗതോ ഽന്യസ്യ തേ മമ । ദേഹോ ഹി ചേതനാകാശം പരമാത്മൈവ നേതരത്
എല്ലാ ജീവികളും, ഈ ലോകവും മറ്റേതെങ്കിലും ലോകവും, നിനക്കും എനിക്കും ശരീരം എന്നത് സത്യത്തിൽ ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം തന്നെയാണ്, അതായത് പരമാത്മാവാണ്; വേറെ ഒന്നുമില്ല.
സങ്കല്പനേ സ്വപ്നപുരേ ശരീരം ചിദ്വ്യോമതോ ഽന്യന് ന യഥാസ്തി കിഞ്ചിത് । തഥേഹ സര്ഗേ പ്രഥമൈകസര്ഗാന് മുനേ പ്രഭൃത്യ് അസ്തി ന രൂപമ് അന്യത്
സ്വപ്നനഗരിയിൽ, മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പത്തിൽ, ശരീരം ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം ഒഴികെ വേറെ ഒന്നുമില്ല. അതുപോലെ തന്നെ, മഹർഷേ, സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ നിന്നുതന്നെ ഇവിടെ വേറെ രൂപം ഒന്നുമില്ല.
ഏവം സര്വമ് ഇദം വിശ്വം പരമാത്മൈവ കേവലമ് । ബ്രഹ്മൈവ പരമാകാശ ഏഷ ദേവഃ പരസ് സ്മൃതഃ
ഇങ്ങനെ ഈ സർവ്വവിശ്വവും പരമാത്മാവു മാത്രമാണ്; ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് പരമാകാശം, ഈ ദൈവം ഏറ്റവും ഉന്നതമായത് എന്നാണു ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
തദ് ഏതത്പൂജനം ശ്രേയസ് തസ്മാത് സര്വമ് അവാപ്യതേ । സ ദേവസ് സര്വഗസ് സര്വസ് സര്വം തസ്മിന് പ്രതിഷ്ഠിതമ്
അതിനാൽ ഈ ആരാധനയാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം, അതിലൂടെ എല്ലാം ലഭിക്കും; ആ ദൈവം എല്ലിടത്തും ഉള്ളവനും, എല്ലാം തന്നെയും, എല്ലാം അവനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.