ഇമമ് ആലോകമ് ആസാദ്യ മോക്ഷോപായമയം ജനഃ । അന്ധതാമ് ഏതി ന പുനഃ കശ്ചിന് മോഹതമസ്യ് അപി
മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഈ പ്രകാശം ലഭിച്ചാൽ, ആരും വീണ്ടും അന്ധതയിലേക്കോ മായയുടെ ഇരുണ്ടതയിലേക്കോ വീഴുന്നില്ല.
താവന് നയതി സങ്കോചം തൃഷ്ണാശ്യാമാ നരാമ്ബുജമ് । യാവദ് വിവേകസൂര്യസ്യ നോദിതാ വിമലാ പ്രഭാ
തൃശ്യയുടെ ഇരുണ്ടതാൽ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ താമര ചുരുങ്ങിയിരിക്കുന്നു; വിവേകസൂര്യന്റെ ശുദ്ധമായ പ്രകാശം ഉദിക്കുന്നതുവരെ അതിനീ നില മാറില്ല.
സംസാരദുഃഖമോക്ഷാര്ഥം മാദൃശൈസ് സഹ ബന്ധുഭിഃ । സ്വരൂപമ് ആത്മനോ ജ്ഞാത്വാ ഗുരുശാസ്ത്രപ്രമാണതഃ
സംസാരദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാൻ, എന്റെ പോലുള്ള സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം, ഗുരുവിന്റെയും ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആത്മാവിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയണം.
ജീവന്മുക്താശ് ചരന്തീഹ യഥാ ഹരിഹരാദയഃ । യഥാ ബ്രഹ്മര്ഷയശ് ചാന്യേ തഥാ വിഹര രാഘവ
ജീവനിൽ തന്നെ മോചിതരായവർ ഇവിടെ ഹരിയും ഹരനും മറ്റുള്ളവരും പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; മറ്റ് മഹർഷികൾ പോലെ നീയും, രാഘവാ, അങ്ങനെ തന്നെ ജീവിക്കണം.
അനന്താനീഹ ദുഃഖാനി സുഖം ക്ഷണലവോപമമ് । നാതസ് സുഖേഷു ബധ്നീയാദ് ദൃഷ്ടിം ദുഃഖാനുബന്ധിഷു
ഇവിടെ ദു:ഖങ്ങൾ അനന്തമാണ്, സന്തോഷം ഒരു നിമിഷംപോലും നീണ്ടുനിൽക്കില്ല. അതിനാൽ, ദു:ഖത്തോടു ചേരുന്ന ആനന്ദങ്ങളിൽ മനസ്സു പതിയരുത്.
യദ് അനന്തമ് അനായാസം തത് പദം സാരസിദ്ധയേ । സാധനീയം പ്രയത്നേന പുരുഷേണ വിജാനതാ
അവസാനമില്ലാത്തതും പ്രയാസമില്ലാത്തതുമായ അവസ്ഥയാണ് സാരമായ പരിപൂർണതയ്ക്കു വേണ്ടത്. അതു മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ പരിശ്രമത്തോടെ അതിനെ നേടണം.
ത ഏവ പുരുഷാര്ഥസ്യ ഭാജനം പുരുഷോത്തമാഃ । അനുത്തമപദാലമ്ബി മനോ യേഷാം ഗതജ്വരമ്
മനസ്സു പീഡനമില്ലാതെ അതുല്യമായ അവസ്ഥയിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നവർ മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠരാണ്; അവരാണ് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ സാരമായ ഉദ്ദേശ്യത്തിന് യോജിച്ചവരും.
സമ്ഭോഗാശനമാത്രേഷു രാജ്യാദിഷു സുഖേഷു യേ । സന്തുഷ്ടാ ദുഷ്ടമനസോ വിദ്ധി താന് അന്ധഡുണ്ഡുഭാന്
ഭക്ഷണം, ഭോഗം, രാജ്യം തുടങ്ങിയ ആനന്ദങ്ങളിൽ മാത്രം തൃപ്തരായി, ദുഷ്ടമായ മനസ്സുള്ളവർ അന്ധരും ശൂന്യമായ മൃദംഗങ്ങൾപോലുമാണ് എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
യേ ശഠേഷു ദുരന്തേഷു ദുഷ്കൃതാരമ്ഭശാലിഷു । ദ്വിഷത്സു മിത്രരൂപേഷു ഭക്താ വൈ ഭോഗഭോഗിഷു
കപടരും ദുഷ്ടരും ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ തുനിയുന്നവരും, ശത്രുതയോടെ സ്നേഹിതരായി നടിക്കുന്നവരും ആനന്ദസുഖങ്ങളിൽ മാത്രം ആസ്വാദകരായി ജീവിക്കുന്നവരാണ്.
തേ യാന്തി ദുര്ഗമാദ് ദുര്ഗം ദുഃഖാദ് ദുഃഖം ഭയാദ് ഭയമ് । നരകാന് നരകം മൂഢാ മോഹമന്ഥരബുദ്ധയഃ
അവിടെയുള്ള അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങിയ മനസ്സുള്ളവർ ഒരു കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക്, ഒരു ദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക്, ഒരു ഭയത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക്, ഒരു നരകത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് അലയുന്നു.
പരസ്പരവിനാശോത്കേ ശ്രേയസ്യൌ ന കദാചന । സുഖദുഃഖദശേ രാമ തഡിത്പ്രസരഭങ്ഗുരേ
ഒരുവൻ മറ്റൊരുവന്റെ നാശം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു ഒരിക്കലും സത്യമായ നല്ലതൊന്നും ഉണ്ടാകില്ല, രാമാ. അവരുടെ സന്തോഷവും ദുഃഖവും മിന്നൽപോലെ ക്ഷണികമായതാണ്.
യേ വിരക്താ മഹാത്മാനസ് സുവിവിക്താ ഭവാദൃശഃ । പുരുഷാന് വിദ്ധി താന് വന്ദ്യാന് ഭോഗമോക്ഷൈകഭാഗിനഃ
യാരാണ് വൈരാഗ്യവും, ഏകാന്തതയും ഉള്ള മഹാത്മാക്കൾ, രാമാ, നിനക്കുപോലുള്ളവർ, അവരെ നീ വന്ദിക്കേണ്ടവരായി അറിയണം. ആർക്കാണ് ഭോഗവും മോക്ഷവും ഒരുപോലെ ലഭിക്കുന്നത്.
വിവേകം പരമ് ആശ്രിത്യ വൈരാഗ്യാഭ്യാസയോഗതഃ । സംസാരസരിതം ഘോരാമ് ഇമാമ് ആപദമ് ഉത്തരേത്
പരമമായ വിവേകത്തെയും വൈരാഗ്യത്തിന്റെ അഭ്യാസത്തെയും ആശ്രയിച്ച്, ഈ ഭയങ്കരമായ സംസാരനദിയും അതിലെ കഷ്ടതകളും കടന്ന് കടക്കണം.
ന സ്വപ്തവ്യം തു സംസാരമായാസ്വ് ഇഹ വിജാനതാ । വിഷമൂര്ഛനസമ്മോഹദായിനീഷു വിവേകിനാ
ഈ സംസാരമോഹത്തിൽ, വിഷംപോലുള്ള മയക്കവും ഭ്രമവും ഉണ്ടാക്കുന്ന ലോകത്തിൽ, അറിവുള്ളവൻ അശ്രദ്ധയോടെ ജീവിക്കരുത്; വിവേകത്തോടെ ഇരിക്കണം.
സംസാരമ് ഇമമ് ആസാദ്യ യസ് തിഷ്ഠത്യ് അവഹേലയാ । ജ്വലിതസ്യ ഗൃഹസ്യോച്ചൈശ് ശേതേ താര്ണസ്യ സോ ഽന്തരേ
ഈ സംസാരത്തെ നേരിട്ട്, അവഹേളനത്തോടെ ജീവിക്കുന്നവൻ, തീപിടിച്ച വീട്ടിനകത്ത് ഉറങ്ങുന്നവനോ, കുത്തൊഴുകുന്ന വെള്ളത്തിൽ കിടക്കുന്നവനോ പോലെയാണ്.
യത് പ്രാപ്യ ന നിവര്തന്തേ യദ് ആസാദ്യ ന ശോച്യതേ । തത് പദം ശേമുഷീലഭ്യമ് അസ്ത്യ് ഏവാത്ര ന സംശയഃ
ഏറ്റെടുത്താൽ പിന്നെ തിരികെ വരേണ്ടതില്ലാത്തതും, അതിലെത്തിയാൽ ദുഃഖം ഇല്ലാത്തതുമായ ഒരു സ്ഥിതി ഉണ്ട്; അതു ജ്ഞാനികൾക്ക് നേടാവുന്നതാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
നാസ്തി ചേത് തദ് വിചാരേണ ദോഷഃ കോ ഭവതാം ഭവേത് । അസ്തി ചേത് തത് സമുത്തീര്ണാ ഭവിഷ്യഥ ഭവാര്ണവാത്
നിങ്ങള് ആലോചിച്ചാല് അതില്ലെങ്കില് നിങ്ങള്ക്കെന്ത് തെറ്റാണ് ഉണ്ടാവുക? അതുണ്ടെങ്കില് നിങ്ങള് ജനനമരണസമുദ്രം കടന്ന് രക്ഷപ്പെടും.
പ്രവൃത്തിഃ പുരുഷസ്യേഹ മോക്ഷോപായവിചാരണേ । യദാ ഭവത്യ് ആശു തദാ മോക്ഷഭാഗീ സ ഉച്യതേ
മോക്ഷം നേടാനുള്ള മാര്ഗ്ഗം അന്വേഷിക്കാന് ഒരാള് ഉടന് തിരിയുമ്പോള് അവന് മോക്ഷം പ്രാപിച്ചവനാണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
അനപായി നിരാശങ്കം സ്വാസ്ഥ്യം വിഗതവിഭ്രമമ് । ന വിനാ കേവലീഭാവം വിദ്യതേ ഭുവനത്രയേ
നിശ്ചലവും ആശങ്കകളില്ലാത്തതുമായ മനസ്സിന്റെ സമാധാനം, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും, ഒറ്റയ്ക്കുള്ള നിലയില്ലാതെ ലഭിക്കില്ല.
തത്പ്രാപ്താവ് ഉത്തമപ്രാപ്തൌ ന ക്ലേശ ഉപയുജ്യതേ । ന മിത്രാണ്യ് ഉപകുര്വന്തി ന ധനാനി ന ബന്ധവഃ
ആ പരമാവസ്ഥയെ നേടുമ്പോള് കഷ്ടപ്പാടുകള് വേണ്ടതില്ല; സുഹൃത്തുക്കളും ധനവും ബന്ധുക്കളും അതിന് സഹായകരരല്ല.
ന ഹസ്തപാദചലനം ന ദേശാന്തരസങ്ഗമഃ । ക്ലേശാതിശയസാധ്യോ വാ ന തീര്ഥായതനാശ്രയഃ
കൈകാലുകള് നീക്കുന്നതോ, വിദേശങ്ങളിലേക്ക് യാത്രചെയ്യുന്നതോ, അത്യന്തം കഠിനമായ വ്രതങ്ങളോ, തീര്ത്ഥയാത്രകളോ അതിന് ആവശ്യമായില്ല.
പുരുഷാര്ഥൈകസാധ്യേന വാസനൈകാര്ഥകര്മണാ । കേവലം തന് മനോമാത്രജയേനാസാദ്യതേ പദമ്
മനസ്സിനെ പൂര്ണമായി ജയിച്ചാല് മാത്രമേ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഏക ലക്ഷ്യമായ ആ അവസ്ഥ നേടാന് കഴിയൂ.
വിവേകമാത്രസാധ്യം തദ്വിചാരൈകാന്തനിശ്ചയമ് । ത്യജതാ ദുഃഖജാലാനി നരേണ തദ് അവാപ്യതേ
അതു ലഭിക്കാനാകുന്നത് വിവേകത്താലും, ആഴത്തിലുള്ള ചിന്തയിലൂടെയും മാത്രമാണ്. ദുഃഖങ്ങളുടെ കുടക്കെട്ട് ഉപേക്ഷിക്കുന്നവന് അതിനെ നേടാന് കഴിയും.
സുഖസേവ്യാസനസ്ഥേന തദ് വിചാരയതാ സ്വയമ് । ന ശോച്യതേ പദം പ്രാപ്യ ന ച ഭൂയോ ഽഭിജായതേ
ആനന്ദത്തോടെ ഇരുന്നു സ്വയം ആ വിഷയത്തില് ആലോചിച്ചാല്, ആ നിലയിലേക്കെത്താം. അതിലെത്തിയാല് ഇനി ദുഃഖം ഇല്ല, വീണ്ടും ജനനവും ഉണ്ടാകില്ല.
തത് സമസ്തസുഖാസാരസീമാന്തം സാധവോ വിദുഃ । തദ് അനുത്തമനിഷ്ഷ്യന്ദം പരമ് ആഹൂ രസായനമ്
സകല സുഖങ്ങളുടെ സാരമായ അതിരാണ് അതെന്ന് മഹാത്മാക്കള് അറിയുന്നു. അതിനെ അവര് പരമമായ, ഉപമയില്ലാത്ത സുഖസ്രോതസ്സെന്നു വിളിക്കുന്നു.
ക്ഷയിത്വാത് സര്വഭാവാനാം സ്വര്ഗമാനുഷ്യയോര് ദ്വയോഃ । സുഖം നാസ്ത്യ് ഏവ സലിലം മൃഗതൃഷ്ണാസ്വ് ഇവൈതയോഃ
സ്വര്ഗ്ഗത്തിലും മനുഷ്യലോകത്തും എല്ലാം നശ്വരമാണ്. അതുകൊണ്ട് അവിടെ യഥാര്ത്ഥത്തില് സുഖമൊന്നുമില്ല, മൃഗതൃഷ്ണയില് വെള്ളം ഇല്ലാത്തതുപോലെ.
അതോ മനോജയശ് ചിന്ത്യശ് ശമസ് സന്തോഷസാധനഃ । അനന്തശമസമ്ഭോഗസ് തസ്മാദ് ആനന്ദ ആപ്യതേ
അതിനാല് മനസ്സിനെ ജയിക്കേണ്ടതാണെന്ന് ആലോചിക്കണം; ശമവും സന്തോഷവും കൊണ്ടാണ് അതിന് സാധ്യമാകുന്നത്. അനന്തമായ ശാന്തിയില് ലയിച്ചാല് യഥാര്ത്ഥ ആനന്ദം ലഭിക്കും.
ജീവതാ ഗച്ഛതാ ചൈവ ഭ്രമതാ പതതാ തഥാ । രക്ഷസാ ദാനവേനാപി ദേവേന പുരുഷേണ വാ
ജീവിച്ചാലും, നടന്നു പോവുകയായാലും, അലയുകയായാലും, വീഴുകയായാലും, അസുരനാകട്ടെ, ദേവനാകട്ടെ, മനുഷ്യനാകട്ടെ,
മനഃപ്രശമനോദ്ഭൂതം തത് പ്രാപ്യ പരമം സുഖമ് । വികാസിശമപുഷ്പസ്യ വിവേകോച്ചതരോഃ ഫലമ്
മനസ്സിന്റെ സമാധാനത്തിൽ നിന്നു ലഭിക്കുന്ന അത്യുന്നതമായ ആനന്ദം കൈവരിച്ചാൽ, സമാധാനത്തിന്റെ പുഷ്പം പൂർണ്ണമായി വിരിയുന്നപോലെ, ഉന്നതമായ വിവേകത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.
വ്യവഹാരപരേണാപി കാര്യവൃന്ദമ് അചിന്വതാ । ഭാനുനേവാമ്ബരസ്ഥേന നോജ്ഝ്യതേ ന ച വാഞ്ഛ്യതേ
ലോകകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ട് അനവധി പ്രവർത്തികൾ അന്വേഷിക്കാതിരിക്കുന്നവനും, ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ, ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുകയോ ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.