നാസതോ വിദ്യതേ ഭാവോ യോ നാസ്ത്യ് ഏവേഹ സന് ന സഃ
ഇവിടെ ഇല്ലാത്തത് യാഥാർത്ഥ്യമല്ല; ഇല്ലാത്തത് സത്യമായും നിലവിലില്ല.
സ്വരൂപമാത്രനിഷ്ഠത്വാദ് ദ്വൈതൈക്യാഭാവയോഗതഃ । അഭാവാദ് അന്യസംവിത്തേസ് സമത്വമ് ഉപലാത്മനോഃ
സ്വന്തം സ്വഭാവത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നതിനാലും, ഇരട്ടത്വമോ ഏകത്വമോ ഇല്ലാത്തതിനാലും, മറ്റൊന്നിനെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം ഇല്ലാത്തതിനാലും, അനുഭവിക്കുന്നതിലും അനുഭവപെടുന്നതിലും ഒരുപോലെയാണ്.
അനന്യോ ഽനന്ത ഏകാത്മാ സ്വസത്താനുഭവീ യഥാ । തഥോപലസ് സ്വതാനിഷ്ഠോ ന ജഡോ ന ച ചേതനഃ
ഏകമായ അനന്തമായ ആത്മാവ് മറ്റൊന്നല്ല, അതിന്റെ സത്തയെ തന്നെ അനുഭവിക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ, അനുഭവപെടുന്ന ആത്മാവും സ്വന്തം സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, അതു ജഡമല്ല, ബോധവാനുമല്ല.
അന്യാസമ്ഭവതോ നിത്യദ്വൈതൈക്യാഭാവയോഗതഃ । ചേത്യസ്യാസമ്ഭവാദ് ആത്മാ ന ജഡോ ന ച ചേതനഃ
മറ്റൊന്നിന്റെ ഉത്പത്തി ഇല്ലാത്തതിനാലും, സദാ ഇരട്ടത്വമോ ഏകത്വമോ ഇല്ലാത്തതിനാലും, അറിവിന്റെ വസ്തു ഇല്ലാത്തതിനാലും, ആത്മാവ് ജഡമല്ല, ബോധവാനുമല്ല.
ജഡാജഡദൃശൌ വന്ധ്യാപുത്രവദ് വ്യോമവൃക്ഷവത് । സമായാതേ ന ചായാതേ പ്രേക്ഷിതേ ന ച വീക്ഷിതേ
ജഡവും ചൈതന്യവും വന്ധ്യയുടെ മകനുപോലെയും ആകാശത്തിലെ വൃക്ഷംപോലെയും ആണ്; വരുന്നതുപോലും കാണുമ്പോഴും, അതിവരെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ വരികയോ കാണപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
ജഡചേതനശബ്ദാര്ഥാവ് അസന്തൌ രജ്ജുസര്പവത് । ഭവതസ് തൌ കഥം സത്യമ് അപ്രേക്ഷാമാത്രകാദ് ഋതേ
'ജഡം' എന്നോ 'ചൈതന്യം' എന്നോ പറയുന്ന വാക്കുകളും അതിന്റെ അർത്ഥവും യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തവയാണ്; കയറിൽ പാമ്പ് കാണുന്നതുപോലെ, ഇവ രണ്ടും മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം ഒഴികെ യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
യച് ച ചേതനമ് ആത്മേതി ജഡശ് ചോപല ഇത്യ് അപി । ഉക്തം തദ് ഈദൃഗ്വാഗ്യോഗ്യബോധ്യബോധനഹേതുകമ്
ചൈതന്യം ആത്മാവാണെന്നും, ജഡം കല്ലാണെന്നും പറയുന്നത്, സംസാരത്തിനും ബോധത്തിനുമനുസരിച്ച് കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കാനാണ്.
ബോധ്യഃ പരതരേ ബോധേ യയാ യുക്ത്യാ പ്രബോധ്യതേ । സോപദേശ്യാ ന ഗൃഹ്ണാതി മൂഢസ് തത് സഹസാ പദമ്
ഏത് വിധത്തിലുള്ള വിവേകത്തിലൂടെ പരമാർത്ഥം മനസ്സിലാക്കാമോ, അതു നേരിട്ട് പഠിപ്പിച്ചാലും അജ്ഞന്മാർക്ക് ആ നിലയിൽ എത്താൻ കഴിയില്ല.
ചിത്തം പൃഥക് പൃഥഗ് ഇമാനി ഹതേന്ദ്രിയാണി കര്താ ന ദൃശ്യത ഇദം ച ഗൃഹം മുധൈവ । കോ ഽപ്യ് അന്യ ഏവ പരിവല്ഗതി നിസ്സ്വഭാവ ഏഷോ ഽഹമ് ഇത്യ് അലമ് അഹോ മഹദ് ഇന്ദ്രജാലമ്
മനസ്സ് വേറെയും, ഈ ശക്തിയില്ലാത്ത ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വേറെയും, ചെയ്യുന്നവനെ കാണാനില്ല, ഈ ശരീരം ശരിക്കും ശൂന്യമാണ്; എന്നിരുന്നാലും, സ്വഭാവമില്ലാത്ത മറ്റാരോ 'ഇതാണ് ഞാൻ' എന്ന് ചിന്തിച്ച് നടക്കുന്നത് പോലെ തോന്നുന്നു — അയ്യോ, ഇതെന്തൊരു വലിയ മായയാണ്!
ലോലാസു സംസൃതിഷു ഭൂതപരമ്പരാണാം ക്രീഡാസു ചാന്യപുരുഷസ്യ ചിദേകവൃത്തേഃ । തത്ത്വം വിചാര്യ രമതേ ഹി മഹാനുഭാവോ മന്ത്രീ യഥോല്ബണവിഷാസു ഭുജങ്ഗമീഷു
സഞ്ചാരമുള്ള ഈ ജന്മമരണചക്രങ്ങളിലും, ജീവികളുടെ അനന്തരാവലിയിൽ നടക്കുന്ന കളികളിലും, സത്യം തിരിച്ചറിയുന്ന മഹാത്മാവ് സന്തോഷിക്കുന്നു; അതുപോലെ, ഒരു ബുദ്ധിമാൻ മന്ത്രിമാർ വിഷമുള്ള പാമ്പുകളെ പോലും കാണുമ്പോൾ ആസ്വദിക്കുന്നതുപോലെ.
ന ത്വം ശിരോ ന നയനേ ന ച രക്തമാംസേ നാസ്ഥീനി നൈവ ച മനോ ന ച ഭൂതജാലമ് । മാ മോഹമ് ഏഹി ന ശരീരമ് അസി പ്രസന്നാ ചിത് ത്വം പ്രപന്നസകലാമലസര്വഗേതി
നീ തലയും അല്ല, കണ്ണുകളും അല്ല, രക്തവും മാംസവും അല്ല, അസ്ഥികളും അല്ല, മനസും അല്ല, ഭൂതങ്ങളുടെ കൂട്ടവും അല്ല; ഭ്രമിക്കേണ്ട, നീ ശരീരം അല്ല, പാകമായ, നിർമ്മലമായ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന അത്മാവാണ് നീ.
ഏതാം ദൃഷ്ടിമ് അവഷ്ടഭ്യ നഷ്ടകഷ്ടേഷ്ടചേഷ്ടിതഃ । തിഷ്ഠാഷ്ടഗുണമ് ഐശ്വര്യമ് അപ്യ് അരിഷ്ടമ് ഇവോത്സൃജന്
ഈ ദർശനം ഉറപ്പിച്ച്, നഷ്ടം, ലാഭം, ആഗ്രഹം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തികൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, എട്ടു വിധമായ ഐശ്വര്യങ്ങളും ഒരു ദുരന്തം പോലെ വിട്ടുവിട്ട് നിലകൊൾ.
അഥേമാമ് അപരാം ദൃഷ്ടിം മഹാമോഹവിനാശിനീമ് । ദുഷ്പ്രാപാമ് അപി സുപ്രാപാമ് അനപായാമ് അനാമയാമ്
ഇനി വലിയ മായയെ നശിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു ദർശനം ഞാൻ പറയും. കിട്ടാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണെങ്കിലും, അതിനെ എളുപ്പത്തിൽ നേടാം; അത് ഒരിക്കലും നഷ്ടമാകില്ല, ദു:ഖമോ രോഗമോ അതിലില്ല.
ശൃണു യാ കഥിതാ പൂര്വം മമ കൈലാസകന്ദരേ । സംസാരദുഃഖശാന്ത്യര്ഥം ദേവേനാര്ധേന്ദുമൌലിനാ
കൈലാസത്തിലെ ഗുഹയിൽ അർദ്ധചന്ദ്രം ധരിച്ച ദേവൻ ലോകദു:ഖങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കാൻ എന്നോട് പറഞ്ഞത് നീ കേൾക്കൂ.
അസ്തീന്ദുകരസമ്ഭാരഭാസുരഃ പാരഗോ ദിവഃ । കൈലാസോ നാമ ശൈലേന്ദ്രോ ഗൌരീരമണമന്ദിരമ്
ചന്ദ്രൻ്റെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് പ്രകാശിക്കുന്ന, സ്വർഗത്തേക്കാൾ ഉന്നതമായ, 'കൈലാസം' എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു പർവ്വതം ഉണ്ട്. അതാണ് ഗൗരിയുടെ പ്രിയനായവന്റെ മനോഹരമായ വാസസ്ഥലം.
ഗങ്ഗാനിര്ഝരനിര്ധൌതോ ഗണോദ്ഗീര്ണഗുഹാഗൃഹഃ । മന്ദാനിലവലച്ചൂതകദമ്ബവനബന്ധുരഃ
ഗംഗയുടെ നീരുറവുകൾ കൊണ്ട് കഴുകപ്പെട്ട, ഗണങ്ങളുടെ നാദം നിറഞ്ഞ ഗുഹകളും, മന്ദമാരുതം വീശുന്ന ആമ്പൽ-കദംബവനങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച പർവ്വതം ആണത്.
ലീലാലോലാമരഗണഃ കൃതകോകകലാരവഃ । കൌമാരബര്ഹിവലിതഖര്ജൂരവനപിഞ്ജരഃ
അവിടെ ദേവതകളുടെ കളിയോടുകൂടിയ കൂട്ടങ്ങൾ ഉല്ലാസത്തോടെ ചിരിച്ചും പാടിയും സഞ്ചരിക്കുന്നു. കുയിലുകളുടെ ഗാനം മുഴങ്ങുന്നു. ബാലമയൂരപ്പക്ഷികളുടെ ആലങ്കാരവും പൊന്നനയുള്ള ഈന്തപ്പനകളുടെ തണലുമാണ് ചുറ്റുമുള്ളത്.
തമാലാന്തര്ഹിതാമ്ഭോദഃ കദലീതുലിതാമ്ബുദഃ । ചഞ്ചരീജാലജടിലഃ കൂജത്കലകപിഞ്ജലഃ
തമാലവൃക്ഷങ്ങൾക്കിടയിൽ മേഘങ്ങൾ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. വാഴക്കൊമ്പുകൾ മേഘങ്ങളെ തൊടുന്നു. തേനീച്ചകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ അവിടെ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു. കലകപിഞ്ചലപക്ഷികളുടെ ഗാനം മുഴക്കുന്നു.
വിദ്യാധരോദ്ഗീതഗുഹഃ കചത്കനകകന്ദരഃ । കാരണ്ഡവോഡ്ഡാമരവാഗ് അസങ്ഖ്യകുസുമാമ്ബുദഃ
വിദ്യാധരന്മാരുടെ പാട്ടുകൾ ഗുഹകളിൽ മുഴങ്ങുന്നു. പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കന്യാരങ്ങൾ പ്രകാശിക്കുന്നു. കുളീരപ്പക്ഷികളുടെ വിളികൾ ഉയരുന്നു. അനവധി പൂക്കൾ മേഘങ്ങൾ പോലെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വിമുക്തജലദോദ്ഗാരസ് സിദ്ധചാരണസേവിതഃ । ചന്ദ്രാവചൂലദയിതസ് ത്രിലോകീലോകവന്ദിതഃ
വലിയ മഴമേഘങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനം അവിടെ ഇല്ല. സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും സേവിക്കുന്നു. ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾ അവിടത്തെ പ്രിയപ്പെട്ടതാക്കുന്നു. മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ അതിനെ ആദരിക്കുന്നു.
സത്കല്പപാദപഭുജസ് സുശിഖാശൃങ്ഗകന്ധരഃ । രത്നവിദ്യോതനയനോ വനാവലിതനൂരുഹഃ
മനസ്സിലുള്ള എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന കൽപ്പവൃക്ഷത്തിന്റെ ശാഖകളെപ്പോലെയുള്ള കൈകൾ, മനോഹരമായ കിരീടവും കഴുത്തും, രത്നം പോലെ തിളങ്ങുന്ന കണ്ണുകൾ, കാടിന്റെ വള്ളികൾ ചുറ്റിയിരിക്കുന്ന തോളുകൾ—ഇവയൊക്കെയുമുള്ളവനാണ്.
കാചകന്ദരകേശശ്രീസ് സ്വവനാവലനാംശുകഃ । പവനോദ്ധൂതകിഞ്ജല്കജാലാരുണതലാമ്ബരഃ
സുഗമമായ സ്ഫടികം പോലെ തിളങ്ങുന്ന മുടി, താനെത്തന്നെ കാടിൽ നിന്നെടുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു, കാറ്റിൽ പറക്കുന്ന പൂക്കളുടെ പൊടിപടലങ്ങൾ കൊണ്ട് ചുവന്ന അടിവസ്ത്രം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തത്രാസ്തേ ഭഗവാന് ദേവോ ഹരശ് ചന്ദ്രകലാധരഃ । ശൂലപാണിസ് ത്രിനയനോ ഗണൌഘപരിവാരിതഃ
അവിടെ ഭഗവാൻ ഹരൻ വസിക്കുന്നു—ചന്ദ്രന്റെ അർദ്ധഭാഗം കിരീടത്തിൽ ധരിച്ചവൻ, ത്രിശൂലം കൈയിൽ പിടിച്ചവൻ, മൂന്നു കണ്ണുകളുള്ളവൻ, അനേകം ഗണങ്ങൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയവൻ.
ഭവാനീഹൃതദേഹാര്ധസ് സര്വലോകൈകകാരണമ് । കന്ദര്പദര്പദലനഃ കലാകരകലാധരഃ
ഭവാനിയുടെ അർദ്ധശരീരം ഉൾക്കൊണ്ടവൻ, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും ഏകകാരണം, മനസ്സിന്റെ ആഹ്ലാദം തകർക്കുന്നവൻ, ചന്ദ്രക്കലയും അതിന്റെ തേജസ്സും കിരീടത്തിൽ ധരിച്ചവൻ.
ഷണ്മുഖാനുഗതച്ഛായഃ പ്രമത്തവൃഷവാഹനഃ । മത്തേഭകൃത്തിവസനശ് ശ്മശാനരമണാലയഃ
സ്കന്ദന്റെ തണലിൽ, ഉന്മത്തമായ കാളയെ കയറി, പൈതലായാനയുടെ ചർമ്മം ധരിച്ച്, ശ്മശാനത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ.
തം പൂജയന് മഹാദേവം തസ്മിന്ന് ഏവ ഗിരൌ പുരാ । കദാചിദ് അവസം ഗങ്ഗാതടേ ഽഹം രചിതാശ്രമഃ
ആ മഹാദേവനെ അതേ പർവതത്തിൽ ആരാധിച്ച്, ഒരിക്കൽ ഞാൻ ഗംഗയുടെ തീരത്ത് ആശ്രമം സ്ഥാപിച്ച് താമസിച്ചിരുന്നു.
തപോഽര്ഥം താപസാചാരേ ചിരായ രചിതസ്ഥിതിഃ । യഥാക്രമസദാചാരഃ പുണ്യസാനുസമാശ്രയഃ
തപസ്സിനായി, ദീർഘകാലം തപസ്വിയുടെ രീതിയിൽ, യഥാക്രമം നല്ല പെരുമാറ്റം പാലിച്ച്, പുണ്യമായ പർവതശിഖരത്തിൽ വസിച്ചു.
നിവാസാര്ഥം കൃതസ്നാനഃ കൃതനീലദലോടജഃ । ബാലവൃക്ഷകബദ്ധാസ്ഥസ് സംരോപിതലതാവൃതിഃ
വസതിക്കായി, സ്നാനം ചെയ്ത്, നീല ഇലകളും തൊലിയും ധരിച്ച്, ചെറുവൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിൽ ഇരുന്നു, നടിയിച്ച ലതകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സഞ്ചിതാഗ്ര്യവനപ്രാണിര് ഉപാര്ജിതകമണ്ഡലുഃ । പുഷ്പാര്ഥം സ്യൂതപുടകസ് സൂമ്ഭിതസ്വാക്ഷമാലികഃ
അവൻ കാട്ടിലെ പ്രധാനമായ ജീവികളെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, വെള്ളം നിറയ്ക്കാൻ ഒരു കിണ്ണം സമ്പാദിച്ച്, പൂക്കൾ വെക്കാൻ ഒരു ചെറിയ പാവും, താനെ തന്നെ വിത്തുകൾ ചേർത്ത് ഒരു ജപമാലയും ഉണ്ടാക്കി.
ശിഷ്യസങ്ഘാതവലിതഃ കൃതശാസ്ത്രാര്ഥസങ്ഗ്രഹഃ । ആനീതപുസ്തകവ്യൂഹഃ പരിപാലിതസന്മൃഗഃ
അവനെ ചുറ്റി ശിഷ്യരുടെ കൂട്ടം, ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ സാരം ഒത്തു ചേർത്തു, പുസ്തകങ്ങൾ ഒത്തുചേർത്ത്, നല്ല മൃഗങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ചു.