പരിത്യക്തസമസ്തേഹം മനോ മധുരവൃത്തിമത് । സര്വതസ് സുഖമ് അഭ്യേതി ചന്ദ്രബിമ്ബ ഇവ സ്ഥിതമ്
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, മനസ്സ് മധുരമായി സഞ്ചരിച്ച് എല്ലായിടത്തും സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു, നിലനിൽക്കുന്ന ചന്ദ്രന്റെ പോലെ ശാന്തമായി.
അപി നിര്മനനാരമ്ഭമ് അപ്യ് അസ്താഖിലകൌതുകമ് । ആത്മന്യ് ഏവ ന മാത്യ് അന്തര് ഇന്ദാവ് ഇവ രസായനമ്
സൃഷ്ടിയില്ലാതെയും, എല്ലാ കൗതുകങ്ങളും അവസാനിച്ചിട്ടും, ആത്മാവിനകത്ത് ലയിച്ചുപോകുന്നില്ല; എങ്ങനെ അമൃതം ചന്ദ്രനെ ലയിപ്പിക്കാത്തതുപോലെ.
ന കരോതീന്ദ്രജാലാനി നാനുധാവതി വാസനാമ് । ബാലചാപലമ് ഉത്സൃജ്യ പൂര്ണമ് ഏവ വിരാജതേ
അവന് മായാജാലങ്ങള് കാണിക്കുന്നില്ല, ആഗ്രഹങ്ങള്ക്കു പിന്നാലെ ഓടുന്നില്ല; ബാല്യത്തിലെ ചഞ്ചലത്വം വിട്ട്, പൂര്ണതയില് തിളങ്ങുന്നു.
സ്വാനുഭൂതേസ് സുശാസ്ത്രസ്യ ഗുരോശ് ചൈവൈകവാക്യതാ । യത്രാഭ്യാസേന തേനാത്മാ സന്തതേനാവലോക്യതേ
സ്വന്തം അനുഭവം, നല്ല ശാസ്ത്രം, ഗുരുവിന്റെ വാക്ക് — ഇവയുടെ ഏകത്വം സ്ഥിരമായി അഭ്യസിച്ചാല്, അവിടെ ആത്മാവ് എപ്പോഴും വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നു.
അവഹേലിതശാസ്ത്രാര്ഥൈര് അവജ്ഞാതമഹാജനൈഃ । കഷ്ടാമ് അപ്യ് ആപദം പ്രാപ്തോ ന മൂഢൈസ് സമതാമ് ഇയാത്
ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അര്ത്ഥം അവഗണിച്ചവനും, ജ്ഞാനികള് അവഹേളിച്ചവനും, വലിയ ദുരിതത്തില്പ്പെട്ടാലും, മണ്ടന്മാരോടൊപ്പം തുല്യത തേടരുത്.
ന വ്യാധിര് ന വിഷം നാപത് തഥാ നാമാസ്തി ഭൂതലേ । ഖേദായ സ്വശരീരസ്ഥം മൌര്ഖ്യമ് ഏവ യഥാ നൃണാമ്
ഭൂമിയില് രോഗം, വിഷം, ദുരന്തം — ഇതൊന്നും മനുഷ്യരുടെ ശരീരത്തിനുള്ളിലെ മൗഢ്യം പോലുള്ള കഷ്ടം ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല.
കിഞ്ചിത്സംസ്കൃതബുദ്ധീനാം ശ്രവ്യം ശാസ്ത്രമ് ഇദം യഥാ । മൌര്ഖ്യാപഹം തഥാ ശാസ്ത്രമ് അന്യദ് അസ്തി ന കിഞ്ചന
കുറച്ച് സംസ്കൃതബുദ്ധിയുള്ളവര് ഈ ശാസ്ത്രം കേള്ക്കണം; അജ്ഞത നീക്കുന്നതില് ഇതുപോലൊരു ശാസ്ത്രം വേറൊന്നുമില്ല.
ഇദം ശ്രവ്യം സുഖകരം കഥാദൃഷ്ടാന്തസുന്ദരമ് । അവിരുദ്ധമ് അശേഷേണ ശാസ്ത്രവാക്യാര്ഥബന്ധുനാ
ഈ ശാസ്ത്രം കേള്ക്കാന് സുഖകരവും, കഥകളും ഉദാഹരണങ്ങളുമായി മനോഹരവും, എല്ലാ ശാസ്ത്രവാക്യങ്ങളുടെ അര്ത്ഥത്തോടും പൂര്ണമായും ഒത്തുപോകുന്നതുമാണ്.
ആപദോ യാ ദുരുത്താരാ യാശ് ച തുച്ഛാഃ കുയോനയഃ । താസ് താ മൌര്ഖ്യാത് പ്രസൂയന്തേ ഖദിരാത് കണ്ടകാ ഇവ
കഴിവ് കൊണ്ട് കടക്കാൻ കഴിയാത്ത ദുരിതങ്ങളും, ചെറുതായുള്ള തെറ്റായ പ്രവൃത്തികളും എല്ലാം അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ഇത് ഖദിരമരത്തിൽ നിന്ന് മുള്ളുകൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയാണ്.
വരം ശരാവഹസ്തസ്യ ചണ്ഡാലാഗാരവീഥിഷു । ഭിക്ഷാര്ഥമ് അടനം രാമ ന മൌര്ഖ്യഹതജീവിതമ്
രാമാ, അജ്ഞാനം നശിപ്പിച്ച ജീവിതം നയിക്കുന്നതിനെക്കാൾ, ചണ്ഡാളരുടെ വീഥികളിൽ ഭിക്ഷാടനം ചെയ്യുന്നത് പോലും മെച്ചമാണ്.
ഇമമ് ആലോകമ് ആസാദ്യ മോക്ഷോപായമയം ജനഃ । അന്ധതാമ് ഏതി ന പുനഃ കശ്ചിന് മോഹതമസ്യ് അപി
മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഈ പ്രകാശം ലഭിച്ചാൽ, ആരും വീണ്ടും അന്ധതയിലേക്കോ മായയുടെ ഇരുണ്ടതയിലേക്കോ വീഴുന്നില്ല.
താവന് നയതി സങ്കോചം തൃഷ്ണാശ്യാമാ നരാമ്ബുജമ് । യാവദ് വിവേകസൂര്യസ്യ നോദിതാ വിമലാ പ്രഭാ
തൃശ്യയുടെ ഇരുണ്ടതാൽ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ താമര ചുരുങ്ങിയിരിക്കുന്നു; വിവേകസൂര്യന്റെ ശുദ്ധമായ പ്രകാശം ഉദിക്കുന്നതുവരെ അതിനീ നില മാറില്ല.
സംസാരദുഃഖമോക്ഷാര്ഥം മാദൃശൈസ് സഹ ബന്ധുഭിഃ । സ്വരൂപമ് ആത്മനോ ജ്ഞാത്വാ ഗുരുശാസ്ത്രപ്രമാണതഃ
സംസാരദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാൻ, എന്റെ പോലുള്ള സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം, ഗുരുവിന്റെയും ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആത്മാവിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയണം.
ജീവന്മുക്താശ് ചരന്തീഹ യഥാ ഹരിഹരാദയഃ । യഥാ ബ്രഹ്മര്ഷയശ് ചാന്യേ തഥാ വിഹര രാഘവ
ജീവനിൽ തന്നെ മോചിതരായവർ ഇവിടെ ഹരിയും ഹരനും മറ്റുള്ളവരും പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; മറ്റ് മഹർഷികൾ പോലെ നീയും, രാഘവാ, അങ്ങനെ തന്നെ ജീവിക്കണം.
അനന്താനീഹ ദുഃഖാനി സുഖം ക്ഷണലവോപമമ് । നാതസ് സുഖേഷു ബധ്നീയാദ് ദൃഷ്ടിം ദുഃഖാനുബന്ധിഷു
ഇവിടെ ദു:ഖങ്ങൾ അനന്തമാണ്, സന്തോഷം ഒരു നിമിഷംപോലും നീണ്ടുനിൽക്കില്ല. അതിനാൽ, ദു:ഖത്തോടു ചേരുന്ന ആനന്ദങ്ങളിൽ മനസ്സു പതിയരുത്.
യദ് അനന്തമ് അനായാസം തത് പദം സാരസിദ്ധയേ । സാധനീയം പ്രയത്നേന പുരുഷേണ വിജാനതാ
അവസാനമില്ലാത്തതും പ്രയാസമില്ലാത്തതുമായ അവസ്ഥയാണ് സാരമായ പരിപൂർണതയ്ക്കു വേണ്ടത്. അതു മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ പരിശ്രമത്തോടെ അതിനെ നേടണം.
ത ഏവ പുരുഷാര്ഥസ്യ ഭാജനം പുരുഷോത്തമാഃ । അനുത്തമപദാലമ്ബി മനോ യേഷാം ഗതജ്വരമ്
മനസ്സു പീഡനമില്ലാതെ അതുല്യമായ അവസ്ഥയിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നവർ മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠരാണ്; അവരാണ് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ സാരമായ ഉദ്ദേശ്യത്തിന് യോജിച്ചവരും.
സമ്ഭോഗാശനമാത്രേഷു രാജ്യാദിഷു സുഖേഷു യേ । സന്തുഷ്ടാ ദുഷ്ടമനസോ വിദ്ധി താന് അന്ധഡുണ്ഡുഭാന്
ഭക്ഷണം, ഭോഗം, രാജ്യം തുടങ്ങിയ ആനന്ദങ്ങളിൽ മാത്രം തൃപ്തരായി, ദുഷ്ടമായ മനസ്സുള്ളവർ അന്ധരും ശൂന്യമായ മൃദംഗങ്ങൾപോലുമാണ് എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
യേ ശഠേഷു ദുരന്തേഷു ദുഷ്കൃതാരമ്ഭശാലിഷു । ദ്വിഷത്സു മിത്രരൂപേഷു ഭക്താ വൈ ഭോഗഭോഗിഷു
കപടരും ദുഷ്ടരും ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ തുനിയുന്നവരും, ശത്രുതയോടെ സ്നേഹിതരായി നടിക്കുന്നവരും ആനന്ദസുഖങ്ങളിൽ മാത്രം ആസ്വാദകരായി ജീവിക്കുന്നവരാണ്.
തേ യാന്തി ദുര്ഗമാദ് ദുര്ഗം ദുഃഖാദ് ദുഃഖം ഭയാദ് ഭയമ് । നരകാന് നരകം മൂഢാ മോഹമന്ഥരബുദ്ധയഃ
അവിടെയുള്ള അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങിയ മനസ്സുള്ളവർ ഒരു കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക്, ഒരു ദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക്, ഒരു ഭയത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക്, ഒരു നരകത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് അലയുന്നു.
പരസ്പരവിനാശോത്കേ ശ്രേയസ്യൌ ന കദാചന । സുഖദുഃഖദശേ രാമ തഡിത്പ്രസരഭങ്ഗുരേ
ഒരുവൻ മറ്റൊരുവന്റെ നാശം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു ഒരിക്കലും സത്യമായ നല്ലതൊന്നും ഉണ്ടാകില്ല, രാമാ. അവരുടെ സന്തോഷവും ദുഃഖവും മിന്നൽപോലെ ക്ഷണികമായതാണ്.
യേ വിരക്താ മഹാത്മാനസ് സുവിവിക്താ ഭവാദൃശഃ । പുരുഷാന് വിദ്ധി താന് വന്ദ്യാന് ഭോഗമോക്ഷൈകഭാഗിനഃ
യാരാണ് വൈരാഗ്യവും, ഏകാന്തതയും ഉള്ള മഹാത്മാക്കൾ, രാമാ, നിനക്കുപോലുള്ളവർ, അവരെ നീ വന്ദിക്കേണ്ടവരായി അറിയണം. ആർക്കാണ് ഭോഗവും മോക്ഷവും ഒരുപോലെ ലഭിക്കുന്നത്.
വിവേകം പരമ് ആശ്രിത്യ വൈരാഗ്യാഭ്യാസയോഗതഃ । സംസാരസരിതം ഘോരാമ് ഇമാമ് ആപദമ് ഉത്തരേത്
പരമമായ വിവേകത്തെയും വൈരാഗ്യത്തിന്റെ അഭ്യാസത്തെയും ആശ്രയിച്ച്, ഈ ഭയങ്കരമായ സംസാരനദിയും അതിലെ കഷ്ടതകളും കടന്ന് കടക്കണം.
ന സ്വപ്തവ്യം തു സംസാരമായാസ്വ് ഇഹ വിജാനതാ । വിഷമൂര്ഛനസമ്മോഹദായിനീഷു വിവേകിനാ
ഈ സംസാരമോഹത്തിൽ, വിഷംപോലുള്ള മയക്കവും ഭ്രമവും ഉണ്ടാക്കുന്ന ലോകത്തിൽ, അറിവുള്ളവൻ അശ്രദ്ധയോടെ ജീവിക്കരുത്; വിവേകത്തോടെ ഇരിക്കണം.
സംസാരമ് ഇമമ് ആസാദ്യ യസ് തിഷ്ഠത്യ് അവഹേലയാ । ജ്വലിതസ്യ ഗൃഹസ്യോച്ചൈശ് ശേതേ താര്ണസ്യ സോ ഽന്തരേ
ഈ സംസാരത്തെ നേരിട്ട്, അവഹേളനത്തോടെ ജീവിക്കുന്നവൻ, തീപിടിച്ച വീട്ടിനകത്ത് ഉറങ്ങുന്നവനോ, കുത്തൊഴുകുന്ന വെള്ളത്തിൽ കിടക്കുന്നവനോ പോലെയാണ്.
യത് പ്രാപ്യ ന നിവര്തന്തേ യദ് ആസാദ്യ ന ശോച്യതേ । തത് പദം ശേമുഷീലഭ്യമ് അസ്ത്യ് ഏവാത്ര ന സംശയഃ
ഏറ്റെടുത്താൽ പിന്നെ തിരികെ വരേണ്ടതില്ലാത്തതും, അതിലെത്തിയാൽ ദുഃഖം ഇല്ലാത്തതുമായ ഒരു സ്ഥിതി ഉണ്ട്; അതു ജ്ഞാനികൾക്ക് നേടാവുന്നതാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
നാസ്തി ചേത് തദ് വിചാരേണ ദോഷഃ കോ ഭവതാം ഭവേത് । അസ്തി ചേത് തത് സമുത്തീര്ണാ ഭവിഷ്യഥ ഭവാര്ണവാത്
നിങ്ങള് ആലോചിച്ചാല് അതില്ലെങ്കില് നിങ്ങള്ക്കെന്ത് തെറ്റാണ് ഉണ്ടാവുക? അതുണ്ടെങ്കില് നിങ്ങള് ജനനമരണസമുദ്രം കടന്ന് രക്ഷപ്പെടും.
പ്രവൃത്തിഃ പുരുഷസ്യേഹ മോക്ഷോപായവിചാരണേ । യദാ ഭവത്യ് ആശു തദാ മോക്ഷഭാഗീ സ ഉച്യതേ
മോക്ഷം നേടാനുള്ള മാര്ഗ്ഗം അന്വേഷിക്കാന് ഒരാള് ഉടന് തിരിയുമ്പോള് അവന് മോക്ഷം പ്രാപിച്ചവനാണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
അനപായി നിരാശങ്കം സ്വാസ്ഥ്യം വിഗതവിഭ്രമമ് । ന വിനാ കേവലീഭാവം വിദ്യതേ ഭുവനത്രയേ
നിശ്ചലവും ആശങ്കകളില്ലാത്തതുമായ മനസ്സിന്റെ സമാധാനം, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും, ഒറ്റയ്ക്കുള്ള നിലയില്ലാതെ ലഭിക്കില്ല.
തത്പ്രാപ്താവ് ഉത്തമപ്രാപ്തൌ ന ക്ലേശ ഉപയുജ്യതേ । ന മിത്രാണ്യ് ഉപകുര്വന്തി ന ധനാനി ന ബന്ധവഃ
ആ പരമാവസ്ഥയെ നേടുമ്പോള് കഷ്ടപ്പാടുകള് വേണ്ടതില്ല; സുഹൃത്തുക്കളും ധനവും ബന്ധുക്കളും അതിന് സഹായകരരല്ല.