ന ധനം ന ജനോ നാസ്മി സത്യം രാഘവ വസ്തുതഃ । മിഥ്യൈവ മിഥ്യാവലിതമ് ഇതീദം പരിലക്ഷ്യതേ
രാഘവ, സമ്പത്തും ജനങ്ങളും ഞാനും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല. എല്ലാം മിഥ്യയായതിൽ മാത്രം പ്രതിഫലിക്കുന്ന മിഥ്യയാണ് എന്ന് കാണാം.
ആദ്യന്തയോസ് സര്വമ് അസന് മധ്യേ ഽപ്യ് അസ്ഥിരമ് ആധിമത് । ക്വ ബധ്നാതു ധൃതിം ധീരോ ഹ്യ് അന്യകല്പിതഖദ്രുമേ
ആദ്യത്തിലും അവസാനം എല്ലാം അസത്യമാണ്; നടുവിലും അതിന് സ്ഥിരതയില്ല, എങ്കിലും ഭരിതമായി തോന്നുന്നു. മറ്റൊരാൾ സൃഷ്ടിച്ച ഒരു കാട്ടിൽ ജ്ഞാനി എവിടെ ദൃഢത കണ്ടെത്തും?
ഏകേന കല്പിതാ ഖേ സ്ത്രീ ഭുങ്ക്തേ താം ദൂരഗോ ഽപരഃ । ഇതീയമ് അങ്ഗ സംസാരരചനാ നേതരഃ ക്രമഃ
ഒരുവൻ ആകാശത്തിൽ ഒരു സ്ത്രീയെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച് ആനന്ദിക്കുന്നു; മറ്റൊരാൾ അകലെ നിന്നു അതിൽ പങ്കാളിയാകുന്നില്ല. ഇങ്ങനെയാണ്, പ്രിയമേ, ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ രൂപം. ഇതിനു വേറൊരു വഴി ഇല്ല.
ഇഹാജവഞ്ജവീഭാവമ് ഇമമ് ആകുലമ് ആതതമ് । ഗന്ധര്വപുരനിര്മാണവിനാശേന സമം വിദുഃ
ഇവിടെ കാണുന്ന ഈ അശാന്തമായ, വ്യാപകമായ അവസ്ഥയെ, ഗന്ധർവനഗരം സൃഷ്ടിച്ചു നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അവർ മനസ്സിലാക്കുന്നത്.
സ്വപ്നസങ്കല്പപുരവദ് അസദ് ഏവേദമ് ഉത്ഥിതമ് । കാലദൈര്ഘ്യധിയാ ജാതപ്രത്യയം ജാതമ് അദ്യ വഃ
സ്വപ്നത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ചിന്തയിൽ സൃഷ്ടിച്ച ഒരു നഗരത്തെപ്പോലെ, ഇതെല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തതായാണ് ഉദിച്ചിരിക്കുന്നത്. ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നുവെന്ന ധാരണയാൽ നിങ്ങൾക്ക് ഇന്ന് ഇതെല്ലാം സത്യമായെന്ന വിശ്വാസം ഉണർന്നിരിക്കുന്നു.
നാസി നായം പടോ നാര്ഥോ വിദ്യതേ ഭിത്തിഭാഗവാന് । സങ്കല്പകലനൈവേയമ് അഭ്യാസാത് പുഷ്ടതാം ഗതാ
നീ ഇല്ല, ഈ തുണി ഇല്ല, മതിലിലും യാതൊരു വസ്തുവുമില്ല; മനസ്സിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇതെല്ലാം ഉറപ്പുള്ളതായിപ്പോയത്.
സുഷുപ്തസംസ്ഥിതോ നിത്യം വിതതേ ശാശ്വതേ പദേ । ന കശ്ചിദ് ഏവ പരമേ ഭവാന് ആത്മനി സംസ്ഥിതഃ
നീ അദ്വിതീയമായ അതി വിശാലവും ശാശ്വതവുമായ അവസ്ഥയില് സദാ ആഴം ഉറക്കത്തില് നിലകൊള്ളുമ്പോള്, ആ പരമാത്മാവില് നിന്നൊഴികെ മറ്റാരുമില്ല.
സര്വം തത്രസ്ഥ ഏവേദം സുഷുപ്തപദവിച്യുതഃ । പരിപശ്യസി സംസാരദീര്ഘസ്വപ്നമ് ഉരുഭ്രമമ്
ഈ എല്ലാം അവിടെയാണ് നിലനില്ക്കുന്നത്; ആഴം ഉറക്കത്തിന്റെ അവസ്ഥയില് നിന്നും നീ മാറിപ്പോയാല്, നീ ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ നീണ്ട സഞ്ചാരസ്വപ്നം കാണുന്നു.
അജ്ഞാനനിദ്രാസുഘനസ്വസ്വഭാവാന് മനാക് ച്യുതഃ । സംസാരസ്വപ്നസമ്ഭ്രാന്തോ ഭവാന് അയമ് ഇഹ സ്ഥിതഃ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഉറക്കം കനലായിരിക്കുന്ന നിന്റെ സ്വഭാവത്തില് നിന്ന് അല്പം മാറിയാല്, നീ ഈ ലോകസ്വപ്നത്തില് ആശ്ചര്യപ്പെടുന്നവനായി ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
തദ് ഏതാം വിതതാം നിദ്രാം ഘനാജ്ഞാനമയാത്മികാമ് । ത്യജാലക്ഷ്മീമ് ഇവ പ്രാപ്തനിധാനഃ പുരുഷോത്തമ
അതിനാല്, മഹാനായ മനുഷ്യനേ, കനലായ അജ്ഞാനമാണ് ഈ വ്യാപകമായ ഉറക്കത്തിന്റെ സ്വഭാവം; നിധി കണ്ടെത്തിയവന് ദാരിദ്ര്യം ഉപേക്ഷിക്കുന്നപോലെ അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കണം.
പ്രബോധമ് ഏഹി പശ്യാച്ഛമ് ആത്മാനമ് ഉദിതം സദാ । നിര്വികല്പചിദാഭാസം പ്രാതഃ പദ്മോ രവിം യഥാ
ഉണരൂ, ശാന്തമായ നിന്റെ ആത്മാവിനെ നോക്കൂ. അതു എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രകാശിക്കുന്ന, മാറ്റമില്ലാത്ത ബോധത്തിന്റെ പ്രകാശം പോലെ ആണ്—പ്രഭാതത്തിലെ താമര സൂര്യനെ നോക്കുന്നതുപോലെ.
പ്രബുധ്യസ്വ പ്രബുധ്യസ്വ പുനഃ പുനര് അയം മയാ । പ്രബോധ്യസേ മഹാബാഹോ പശ്യാത്മാര്കമ് അനാമയമ്
ഉണരൂ, ഉണരൂ—വീണ്ടും വീണ്ടും ഞാൻ നിന്നെ ഉണർത്തുന്നു. മഹാബാഹുവേ, ഉണരൂ, ദോഷമില്ലാത്ത നിന്റെ ഉള്ളിലെ സൂര്യനെ കാണൂ.
മയൈതേനാതിശീതേന വൃഷ്ടേന ജ്ഞാനവാരിണാ । സുശബ്ദശാലിനാ രാമ ഘനേനേവാസി ബോധിതഃ
ഈ തണുത്ത, സുതാര്യമായ ജ്ഞാനമഴയാൽ, നല്ല ശബ്ദം നിറഞ്ഞതുകൊണ്ട്, രാമാ, ഞാൻ നിന്നെ ഉണർത്തിയിരിക്കുന്നു, ഒരു മേഘം മഴ പെയ്യുന്നതുപോലെ.
ബോധമ് ആസാദയ പരം പ്രബുദ്ധോ ഽസ്യ് ഏവ രാഘവ । സത്യമ് ആലോകയാലീകം ത്യക്ത്വേമം ജാഗതം ഭ്രമമ്
പരമമായ ഉണർവ് നേടൂ; നീ ഇപ്പോൾ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു രാഘവാ. സത്യം കാണൂ, അസത്യം ഉപേക്ഷിക്കൂ, ഈ ലോകഭ്രമം വിട്ടുകളയൂ.
ന തേ ജന്മ ന തേ ദുഃഖം ന ദോഷസ് തേ ന തേ ഭ്രമഃ । സര്വസങ്കല്പമുക്തസ് ത്വം സ്വാത്മനാത്മനി സംസ്ഥിതഃ
നിനക്ക് ജനനം ഇല്ല, ദു:ഖം ഇല്ല, പിഴവ് ഇല്ല, ഭ്രമം ഇല്ല; എല്ലാ ഭാവനകളിൽ നിന്നും മോചിതനായ്, നീ നിന്റെ ആത്മാവിൽ തന്നെ സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
പരിഗലിതവികല്പദോഷജാലസ് സമസിതസാരസുഷുപ്തസോമ്യവൃത്തിഃ । അതിവിതതമ് ഇദം ച സോമ്യരൂപം സമുപശമാത്മനി തിഷ്ഠ ഹേ മഹാത്മന്
തെറ്റായ ധാരണകളുടെ വലകെട്ട് അകറ്റപ്പെട്ട്, സാരഭാവത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന, ഗഹനമായ ഉറക്കത്തിലെ സമാധാനപോലെയുള്ള മനോഭാവത്തോടെ, ഈ എല്ലാടും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ശാന്തമായ സത്യത്തിൽ, മഹാത്മാവേ, നീ നിന്റെ ശാന്തമായ ആത്മാവിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുക.
ഇത്യ് ആകര്ണയതി സ്വച്ഛസമചേതസി രാഘവേ । വിശ്രാന്തേ സ്വാത്മനി സ്വൈരം പരമാനന്ദമ് ആഗതേ
രാഘവൻ ഈ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുമ്പോൾ, മനസ്സ് ശുദ്ധവും സമവുമായ്, ആത്മാവിൽ വിശ്രമിച്ചു, പരമാനന്ദം അവനിൽ ഉദിച്ചു.
തത്രസ്ഥേഷു ച സര്വേഷു തേഷൂപശമശാലിഷു । അപരിക്ഷുബ്ധചിത്തേഷു സ്ഥിതേഷ്വ് അഭ്യുദിതാത്മസു
അവിടെ നിലകൊണ്ട എല്ലാവരും സമാധാനത്തോടെ, മനസ്സിൽ അശാന്തിയില്ലാതെ, ഉണർന്ന ആത്മാവിൽ സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊണ്ടു.
സംശാന്തസകലസ്പന്ദശബ്ദസംവ്യവഹാരിണി । സഭാഭോഗേ സ്ഥിതേ സോമ്യേ രാത്രാവ് ഇവ മഹീതലേ
എല്ലാ ചലനവും ശബ്ദവും നിശ്ശബ്ദമായപ്പോൾ, സഭയിലെ എല്ലാവരും ശാന്തതയോടെ ഇരുന്നപ്പോൾ, ഭൂമി രാത്രിയിൽ എങ്ങനെയോ അങ്ങനെ സമാധാനത്തോടെ അവിടെ ഇരുന്നു.
പ്രമൂകമുഗ്ധഘണ്ടാസു നിഷണ്ണാസു നഭസ്തലേ । ശൃണ്വന്തീഷ്വ് ഇവ ശുദ്ധാസു പതാകാസു വചോ മുനേഃ
ആകാശത്ത് മിണ്ടാതെയും അശബ്ദമായും തൂങ്ങിയ മണികൾ പോലെ, ശുദ്ധമായ പതാകകൾ പോലും മുനിയുടെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കുന്നപോലെ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
ശാന്തസഞ്ചാരസങ്ക്രാന്തനിശ്ചലാസ്യേഷു പക്ഷിഷു । സ്വപത്സ്വ് അന്തഃപുരാണാം ച പഞ്ജരേഷ്വ് ആലയേഷു ച
ചലനം നിശ്ശേഷമായ പക്ഷികൾ അവയുടെ തൊണ്ട തുറക്കാതെ, അകത്തുള്ള മുറികളിലും പഞ്ചരങ്ങളിലും കൂടുകളിലും ഉറങ്ങുകയായിരുന്നു.
വിചാരയത്സു തത്ത്വാര്ഥം ബുദ്ധ്യാ പ്രാപ്തവികാസയാ । സുതത്ത്വജ്ഞേഷു സഭ്യേഷു സഹജാനന്ദശാലിഷു
തത്ത്വാർത്ഥം അന്വേഷിച്ച് ബുദ്ധി പുഷ്പിച്ച സത്യജ്ഞാനികൾ, സ്വാഭാവികമായ ആനന്ദത്തിൽ നില്ക്കുന്ന സഭ്യന്മാർ അവിടെ ഇരുന്നു.
പരോപശമശാലിന്യാ തയാ സദ്വാക്യമാലയാ । വിനയാവനതിസ്ഥേഷു ക്രീഡാമര്കടകേഷ്വ് അപി
അവിടെ പരസ്പരസമാധാനവും നല്ല വാക്കുകളുടെ സാന്നിധ്യവും കൊണ്ടു, കളിയാട്ടം ചെയ്യുന്ന കുരങ്ങുകളും വിനയത്തോടെ തലകുനിഞ്ഞ് ഇരുന്നു.
രാഘവസ്യാത്മവിശ്രാന്തിസ്ഥിത്യര്ഥം വചനൌഘതഃ । വിരരാമ മുനിര് വാരി സസേത്വ് ആത്മരയാദ് ഇവ
രാഘവന്റെ ആത്മാവിൽ സ്ഥിരമായ വിശ്രമം ഉണ്ടാകാൻ വേണ്ടി, മുനിയുടെ വാക്കുകളുടെ ഒഴുക്ക് അപ്രത്യക്ഷമായി, അണക്കെട്ട് തടഞ്ഞുനിർത്തുന്ന നദിപോലെ.
അഥ യാതേ മുഹൂര്താര്ധേ രാഘവേ പ്രതിബോധിതേ । പുനര് ആഹ തമ് ഏവാര്ഥം വസിഷ്ഠോ വദതാം വരഃ
അർദ്ധമുഹൂർത്തം കഴിഞ്ഞ് രാഘവൻ ഉണർന്നപ്പോൾ, സംസാരത്തിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവനായ വസിഷ്ഠൻ വീണ്ടും അതേ വിഷയത്തിൽ സംസാരിച്ചു.
രാമ സമ്യക്പ്രബുദ്ധോ ഽസി സ്വാത്മാനമ് അസി ലബ്ധവാന് । ഏതമ് ഏവാവലമ്ബ്യാന്തസ് തിഷ്ഠ മേഹ മദം കൃഥാഃ
രാമാ, നീ മുഴുവൻ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു, നിന്റെ സ്വയം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇതിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കു, ഇവിടെ തന്നെ ഇരിക്കൂ, മായയിൽ വീഴരുത്.
ഇദം സംസാരചക്രം ഹി നാഭൌ സങ്കല്പമാത്രകേ । സംരോധിതായാം വഹനാദ് രഘുനന്ദന രുധ്യതേ
രഘുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ, ഈ ലോകചക്രം സങ്കല്പം മാത്രമായ ഒരു നാഭിയിലാണ് ചുറ്റുന്നത്. അതിന്റെ ചലനം നമുക്ക് തടയുമ്പോള് അതു നിര്ത്തപ്പെടും.
ബോധിതായാം മനോനാഭ്യാമ് ഇദം സംസാരചക്രകമ് । പ്രയത്നാദ് രോധിതമ് അപി പ്രവഹത്യ് ഏവ വേഗതഃ
മനസ്സ് ഉണരുമ്പോള് പോലും ഈ ലോകചക്രം നമുക്ക് ശ്രമത്തോടെ പിടിച്ചുനിര്ത്തിയില്ലെങ്കില് അതു ശക്തിയായി മുന്നോട്ട് ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കും.
പരം പൌരുഷമ് ആശ്രിത്യ ബലം പ്രജ്ഞാം ച യുക്തിതഃ । നാഭിം സംസാരചക്രസ്യ ചിത്തമ് ഏവ നിരോധയേത്
പരമമായ ശ്രമവും ബലവും വിവേകത്തോടെ ചേര്ന്ന ജ്ഞാനവും ആശ്രയിച്ച്, ഈ ലോകചക്രത്തിന്റെ നാഭിയായ മനസ്സിനെ നമുക്ക് നിയന്ത്രിക്കണം.
പ്രജ്ഞാസൌജന്യയുക്തേന ശാസ്ത്രസംവലിതേന ച । പൌരുഷേണ ന യത് പ്രാപ്തം ന തത് ക്വചന ലഭ്യതേ
ജ്ഞാനവും സൌജന്യവും ചേര്ന്നും ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ പിന്തുണയോടെയും ഉള്ള പരിശ്രമം കൊണ്ടു ലഭിക്കാത്തത് എവിടെയും ലഭിക്കില്ല.