സ്വപ്നസങ്കല്പകലനേ യഥാന്യേവ ജഗത്സ്ഥിതിഃ । തഥൈവേയം ഹി സങ്കല്പകലനാ കാചിദ് ഏവ ഹ
സ്വപ്നവും കற்பനയും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ലോകം എങ്ങനെ വേറിട്ടതായി തോന്നുന്നുവോ, അതുപോലെയാണ് ഈ ലോകവും മനസ്സിന്റെ ഒരു സങ്കല്പം മാത്രം.
യഥാ പൂര്വം മയോത്പത്തിഃ പ്രോക്താ കമലജന്മനഃ । മനസസ് സ്വയമ് ഏവാന്തസ് സങ്കല്പകലനോദ്ഭവാ
കമലത്തിൽ ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉത്ഭവം ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, മനസ്സിനകത്ത് തന്നെ സങ്കല്പങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് എല്ലാം ഉദിക്കുന്നത്.
വിചിത്രരചനോപേതമ് അനന്തശതവിഭ്രമമ് । സങ്കല്പകലനാമാത്രം തഥേദമ് അവഭാസതേ
അനേകം വിചിത്രമായ സൃഷ്ടികളും അനന്തമായ ഭ്രമകളും നിറഞ്ഞതായിതോന്നുന്ന ഈ ലോകം, എല്ലാം മനസ്സിന്റെ കല്പന മാത്രമാണ്.
യഥാ കലിത ആഭാസോ മനസോ ഽബ്ജജതാഗതൌ । ദേഹവച് ചിന്തിതോ ദേഹസ് സ്ഥിതോ ഽന്യസ് തദ്വദ് ഏവ ഹി
കമലത്തില് ജനിച്ചവന്റെ യാത്രയില് മനസ്സില് രൂപം കല്പിച്ചപ്പോള് അത് ശരീരമെന്നു തോന്നിയതുപോലെ, മറ്റൊരു ശരീരം വേറെയും നിലകൊള്ളുന്നു. ഇവിടെയും അതുപോലെയാണ്.
പ്രാക്പ്രവാഹചിരാഭ്യസ്തോ വാസനാവിലയേന യഃ । തഥൈവ ദൃശ്യതേ ദേഹസ് തദാകൃത്യുദയേന സഃ
ഒരു പ്രവാഹത്തിൽ ദീർഘകാലം പതിഞ്ഞു ജീവിച്ച ശരീരം, അകത്തുള്ള ആസ്വാദനങ്ങൾ അപ്രത്യക്ഷമായാലും, പഴയ രൂപത്തിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു.
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന സങ്കല്പോ ഹ്യ് അയമ് ഏവ ചേത് । അന്യഥാ ഭാവ്യതേ രാമ ഭൂയതേ തദ് ഇഹാന്യഥാ
സ്വന്തം ശ്രമവും ഉറച്ച മനസ്സും കൊണ്ടാണ് ഈ ആഗ്രഹം ഉണരുന്നത്; അല്ലെങ്കിൽ, രാമാ, ചിന്ത മാറ്റിയാൽ ഫലവും അതനുസരിച്ചേ ഉണ്ടാകൂ.
അയം സോ ഽഹം മമായം ച സംസാര ഇതി ഭാവിതേ । സത്യോ ഽയം ഭാസതേ രാമ ഭാവനാദാര്ഢ്യസമ്ഭവഃ
ഞാൻ ഇതാണ്, ഇതെന്റെതാണ്, ഇതാണ് ലോകം എന്നു മനസ്സിൽ ഉറച്ച് വിശ്വസിക്കുമ്പോൾ, രാമാ, അതെല്ലാം സത്യമായതായി തോന്നുന്നു; ആ ഭാവനയുടെ ശക്തിയാലാണ് അങ്ങനെ തോന്നുന്നത്.
ഭാവിതം തീവ്രവേഗേന യദ് ഏവാശു തദ് ഏവ ച । സര്വത്ര ദൃശ്യതേ രാമ കാന്തേവാത്യന്തവല്ലഭാ
ഏതെങ്കിലും ഒരു കാര്യത്തെ ശക്തമായ ഭാവനയോടെ മനസ്സിൽ നിറച്ചാൽ, രാമാ, അതു എവിടെയും വേഗത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു, പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യയെ പോലെ അത്യന്തം പ്രിയപ്പെട്ടതായി.
അഹര്വ്യാപൃതിര് അഭ്യസ്താ യഥാ സ്വപ്നേ ഽപി ദൃശ്യതേ । തഥാ സമ്ഭാവനാഭ്യസ്തസ് സംസാരോ ഽപ്യ് അവലോക്യതേ
ദിവസം മുഴുവൻ ചെയ്യുന്ന ജോലി സ്വപ്നത്തിൽ പോലും കാണുന്നതുപോലെ, മനസ്സിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ചാൽ ഈ ലോകവും അങ്ങനെ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു.
യഥാ സ്വപ്നാവധൌ ക്ഷിപ്രമ് അഹര്വദ് അവഭാസതേ । തഥേദം സര്വകാലസ്ഥമ് അപി സംലക്ഷ്യതേ ചിരമ്
ദിവസത്തിലെ സംഭവങ്ങൾ സ്വപ്നത്തിൽ വേഗത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ, എല്ലായ്പ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്ന ഈ ലോകം ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.
വ്യോമന്യ് ഏവ യഥാ താപസന്തപ്തേ ദൃശ്യതേ സരിത് । ധരാപ്യ് അവിദ്യമാനൈവ സങ്കല്പാദ് ദൃശ്യതേ തഥാ
കടുത്ത ചൂടിൽ ആകാശത്ത് നദി കാണുന്നതുപോലെ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്ത ഭൂമി മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം കൊണ്ടാണ് കാണപ്പെടുന്നത്.
ദൃശ്യതേ ദൃഷ്ടിവൈരൂപ്യാദ് യഥാ വ്യോമനി പിഞ്ഛികാ । തഥൈവേയം ജഗല്ലക്ഷ്മീര് ദുര്ജ്ഞാനാദ് ഏവ ഭാസതേ
കണ്ണിന്റെ ദോഷം കൊണ്ടു ആകാശത്ത് വരകൾ കാണുന്നതുപോലെ, അജ്ഞാനത്താൽ ഈ ലോകത്തിന്റെ ഭംഗിയും പ്രകാശവും തോന്നുന്നു.
ഭീരുര് അപ്യ് ഏതി ന യഥാ സ്വസങ്കല്പേഷു സമ്ഭ്രമമ് । സ്വസങ്കല്പേ ഽപി സംസാരേ ന തഥൈതി ഭയം സുധീഃ
ഭയങ്കരനായ ഒരാൾ പോലും തന്റെ സ്വന്തം ചിന്തകളാൽ അലമുറയിലാകുന്നില്ലല്ലോ, അതുപോലെ തന്നെ, തന്റെ മനസ്സിൽ ഉദിക്കുന്ന ഈ ലോകത്തിൽ ഒരു ജ്ഞാനിയും ഭയപ്പെടുന്നില്ല.
സ്വ ഏവ ഹി സ്വഭാവോ ഽയമ് ഇത്ഥം സമ്പ്രതി ഭാസതേ । സംസാരസരണിസ്ഥിത്യാ കസ്മാത് കോ ഽത്ര വിഭാതി കിമ്
ഇപ്പോൾ ഇങ്ങനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് നമ്മുടെ സ്വന്തം സ്വഭാവം മാത്രമാണ്. ഈ ലോകമെന്ന വഴിയിൽ തുടരുമ്പോൾ, ഇവിടെ എന്താണ്, ആരാണ്, എങ്ങനെ എന്തെങ്കിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്?
സ ഏവ കിഞ്ചിത് സംശോധ്യശ് ശുദ്ധ്യാ വിമലതാം ഗതേ । തസ്മിന് ന ദൃശ്യതേ രാമ മോഹോ ഽയം ജാഗതശ് ചലഃ
അത് തന്നെയുള്ള സ്വഭാവം, അല്പം പോലും ശുദ്ധീകരിച്ച് തെളിച്ചം ലഭിച്ചാൽ, രാമാ, അതിൽ ഈ ലോകത്തിന്റെ അസ്ഥിരമായ മായികത കാണപ്പെടുന്നില്ല.
സമ്യഗാലോകമാത്രേണ സ്വഭാവശ് ശുദ്ധിമ് ഋച്ഛതി । ന ഗൃഹ്ണാതി മലം ഭൂയസ് താമ്രതാമ് ഇവ കാഞ്ചനമ്
ശരിയായി കാണുന്ന മനസ്സുകൊണ്ട് തന്നെ സ്വഭാവം ശുദ്ധിയിലേക്കുയരുന്നു; പിന്നെ അതിന് വീണ്ടും അഴുക്കൊന്നും പിടിക്കില്ല, ചെമ്പുപോലെ അലിഞ്ഞുപോകാതെ പൊന്നുപോലെ ശുദ്ധമായിരിക്കും.
ആഭാസമാത്രമ് ഏവൈതന് ന സന് നാസജ് ജഗത്ത്രയമ് । ഇത്യ് അന്യകലനാത്യാഗം സമ്യഗാലോകനം വിദുഃ
ഈ മൂന്ന് ലോകവും വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്; അതിന് യാഥാർത്ഥ്യവുമില്ല, അസത്യവുമില്ല. മറ്റെല്ലാ കற்பനകളും വിട്ടുകളയുമ്പോൾ, ഇതാണ് ശരിയായ ദർശനം എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
മരണം ജീവിതം സ്വര്ഗോ ജ്ഞാനമ് അജ്ഞാനമ് ഏവ ച । ചിദാഭാസാദ് ഋതേ നാസ്തീത്യ് ഏകതാ സമ്യഗീക്ഷണമ്
മരണം, ജീവൻ, സ്വർഗം, ജ്ഞാനം, അജ്ഞാനം — ഈ എല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രതിബിംബം ഒഴികെ ഒന്നും ഇല്ല. ഈ ഏകത്വം തിരിച്ചറിയുന്നതാണ് ശരിയായ ദർശനം.
ത്വമഹന്താദിസംസാരമ് ഇദമ് ഏതാ ദിശോ ദശ । സര്വം സ്വാഭാസമ് ഏവേതി സമ്യഗാലോകനം വിദുഃ
ഞാൻ, നീ തുടങ്ങിയ ഈ സംസാരവും, പത്ത് ദിശകളിലുമുള്ള എല്ലാം, സ്വന്തം ഭ്രമം മാത്രമാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഇതാണ് ശരിയായ ദർശനം.
സദസന്മയസംസാരേ യഥാഭൂതാര്ഥദര്ശനാത് । നാസ്തമ് ഏതി ന ചോദേതി സമ്യഗാലോകനാന് മനഃ
സത്യം അസത്യം ചേർന്ന ഈ ലോകത്തിൽ വസ്തുതകൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുമ്പോൾ, മനസ്സ് അസ്തമിക്കുകയോ ഉദയിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല. ഇതാണ് ശരിയായ ദർശനത്തിന്റെ ഫലം.
നിര്ണീയ സര്വഭാവാനാമ് അസത്ത്വം സത്ത്വമ് ഏവ വാ । നിഷ്കാമം ശാന്തിമ് അഭ്യേതി സമ്യഗാലോകനാന് മനഃ
എല്ലാ വസ്തുക്കളും അസത്യമാണോ, അല്ലെങ്കിൽ സത്യമാണോ എന്ന് മനസ്സ് ആഴത്തിൽ പരിശോധിച്ച് മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, ആ മനസ്സ് ആശകളില്ലാതെ സമാധാനത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
ന നിന്ദതി ന ച സ്തൌതി ന ഹൃഷ്യതി ന ശോചതി । ശീതലം സത്യതാമ് ഏതി സമ്യഗാലോകനാന് മനഃ
മനസ്സ് വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, ആരെയും കുറ്റപ്പെടുത്തുകയോ, ആരെയും പുകഴ്ത്തുകയോ, അതിനാൽ സന്തോഷിക്കുകയോ, ദുഃഖിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല; അത് ശാന്തവും സത്യവുമാകുന്നു.
അവശ്യമ് ഏവ മര്തവ്യം സര്വൈര് ഏവ ഹി ബന്ധുഭിഃ । ഇതി ബന്ധുവിയോഗേഷു കിം വൃഥാ പരിതപ്യസേ
എല്ലാ ബന്ധുക്കളും ഒരിക്കലും മരിക്കേണ്ടതാണെന്നു അറിഞ്ഞിട്ടും, അവരിൽ നിന്ന് വേർപിരിയുമ്പോൾ നീ എന്തിന് അനാവശ്യമായി ദുഃഖിക്കുന്നു?
അവശ്യമ് ഏവ ച മയാ മര്തവ്യമ് ഇതി നിശ്ചയേ । ഇത്യ് ആത്മമരണപ്രാപ്തൌ കിം മുധാ പരിതപ്യസേ
ഞാനും ഒരിക്കലും മരിക്കേണ്ടതാണെന്നു ഉറപ്പായിരിക്കുമ്പോൾ, സ്വന്തം മരണത്തിൻറെ അടുത്ത് നീ എന്തിന് വെറുതെ ദുഃഖിക്കുന്നു?
അവശ്യമ് ഏവ ജാതേന കിഞ്ചിത് സ്വവിഭവാദികമ് । പ്രാപ്തവ്യം പുരുഷേണേതി ഹര്ഷസ്യാവസരോ ഹി കഃ
ജനിച്ചവർക്കൊക്കെയും സ്വംപകാരം അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്ത് എന്നിങ്ങനെയുള്ളതൊക്കെ സ്വാഭാവികമായി ലഭിക്കേണ്ടതാണല്ലോ. അതിനാൽ അതു കിട്ടിയപ്പോൾ അത്ര സന്തോഷിക്കേണ്ടതെന്താണ്?
സര്വസ്യൈവ ഹി സംസാരേ നരസ്യ വ്യവഹാരിണഃ । അനര്ഥായ ഭവത്യ് ആപച് ഛോകസ്യാവസരോ ഹി കഃ
ലോകജീവിതത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും ഇവിടെ സംഭവിക്കുന്നതൊക്കെയും അവസാനം ദു:ഖത്തിനും അനർത്ഥത്തിനുമാണ് വഴിവെക്കുന്നത്. അങ്ങനെ ദു:ഖിക്കേണ്ടതെന്താണ്?
ബ്രുഡത്യ് ഉദേതി സ്ഫുരതി ബുദ്ബുദൌഘ ഇവാര്ണവേ । ഇദം ഹി ജനതാജാലം കിമ് അത്ര പരിദേവനാ
കടലിൽ ബുഡ്ബുദങ്ങൾ ഉയർന്ന് പൊട്ടി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെയാണ് ഈ ജനങ്ങളുടെ കൂട്ടവും. ഇതിൽ വിലപിക്കേണ്ടതെന്താണ്?
സത് സദ് ഏവ സദൈവൈതദ് അസദ് ഏവാസദ് ഏവ ഹി । ക്രിയാവൈചിത്ര്യമാത്രേ തു കിമ് അസ്മിന് പരിദേവനാ
യഥാർത്ഥം എന്നും യാഥാർത്ഥ്യമായിരിക്കും; അസത്യം എന്നും അസത്യമായിരിക്കും. ഇവിടെ നടക്കുന്നവയെല്ലാം വെറും പ്രവൃത്തികളുടെ വ്യത്യാസം മാത്രമാണ്. അതിനാൽ ഇതിൽ വിലപിക്കേണ്ടതെന്താണ്?
നാഹമ് അസ്മി ന ചാഭൂവം ന ഭവിഷ്യാമി ചാധുനാ । ദേഹോ ഽഹം ചിത്തദോഷോ ഽയം കിമ് അന്യത് പരിദേവ്യതേ
ഞാൻ ഇല്ല, മുൻപും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, ഇപ്പോഴും ഉണ്ടാകില്ല. ഈ ശരീരം തന്നെ ഞാൻ എന്നുള്ളത് മനസ്സിന്റെ തെറ്റാണ്. ഇതിൽ വേറെ എന്തിനാണ് ദുഃഖിക്കേണ്ടത്?
ദേഹാച് ചേദ് അന്യ ഏവാഹം ചിദാഭാസസ് തദ് അങ്ഗ ഹേ । കൌ തൌ മേ സദസദ്ഭാവൌ യന്നിഷ്ഠം പരിതപ്യതേ
ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേറെയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ വെറും ബോധത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണെങ്കിൽ, പ്രിയനേ, എനിക്ക് ഉണ്ടാകലും ഇല്ലാതാകലും എന്താണ്? അതിനാണ് ആളുകൾ ദുഃഖിക്കുന്നത്.