വരതല്പഗതോ യേന സ്വപ്നേ ദേഹേന ദിക്തടമ് । പരിഭ്രമസി ഹേ രാമ സ ദേഹസ് തേ ക്വ സംസ്ഥിതഃ
രാമാ, നീ കിടക്കയിൽ കിടക്കുമ്പോൾ സ്വപ്നത്തിൽ മറ്റൊരു ശരീരമെടുത്ത് ദൂരദേശങ്ങളിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു; ആ ശരീരം എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്?
ജാഗരായാം മനോരാജ്യേ യേന സ്വര്ഗപുരാന്തരമ് । പരിഭ്രമസി മേരും വാ സ ദേഹസ് തേ ക്വ സംസ്ഥിതഃ
ജാഗ്രതയിൽ മനസ്സിന്റെ രാജ്യത്തിൽ നീ സ്വർഗ്ഗനഗരങ്ങളിലേക്കോ, മേരുപർവതത്തിലേക്കോ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ആ ശരീരം എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്?
സ്വപ്നേഷ്വ് അപി ച യസ് സ്വപ്നസ് തത്ര യേന മഹീതടാന് । പരിഭ്രമസി ഹേ രാമ സ ദേഹസ് തേ ക്വ സംസ്ഥിതഃ
രാമാ, സ്വപ്നത്തിൽ പോലും നീ മറ്റൊരു ശരീരത്തിൽ ഭൂമിയിൽ ചുറ്റി നടക്കുമ്പോൾ, ആ ശരീരം എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്?
ഗതൈര് ദേഹൈര് മനോരാജ്യേ മഹാവിഭവഭൂമിഷു । പരിഭ്രമസി യേനേഹ സ ദേഹസ് തേ ക്വ സംസ്ഥിതഃ
നിന്റെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച ശരീരങ്ങളുമായി നീ വലിയ സമ്പത്തുള്ള ദേശങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ആ ശരീരം എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്?
മനോരാജ്യേ മനോരാജ്യേ വിചിത്രാ യാ ജഗത്ക്രിയാഃ । പ്രകരോഷി മഹാബാഹോ യൈര് ദേഹൈസ് തേ ക്വ സംസ്ഥിതാഃ
മഹാബാഹുവായ രാമാ, മനസ്സിന്റെ ലോകത്തിൽ നീ അനേകം അത്ഭുതങ്ങൾ പല ശരീരങ്ങളിലൂടെ ചെയ്യുമ്പോൾ, ആ ശരീരങ്ങൾ എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്?
വിലാസിന്യാനുരാഗിണ്യാ യേന സങ്കല്പകാന്തയാ । നിര്വൃതിം യാസി ദേഹേന സ ദേഹസ് തേ ക്വ സംസ്ഥിതഃ
നിന്റെ ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്നു പിറന്ന ശരീരത്തിൽ, മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച പ്രിയയോടൊപ്പം ആനന്ദം അനുഭവിക്കുമ്പോൾ, ആ ശരീരം എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്?
ഏതേ രാമ യഥാ ദേഹാ മാനസസ്പന്ദസന്മയാഃ । തഥൈവ താദൃഗാരമ്ഭോ ദേഹോ ഽയം മാനസസ് സ്മൃതഃ
രാമാ, ഈ ശരീരം മനസ്സിന്റെ സ്പന്ദനങ്ങളാൽ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, ഈ ശരീരം തന്നെ മനസ്സിന്റെ തീരുമാനത്തിൽ നിന്നു രൂപം കൊണ്ടതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ഇദം ധനമ് അയം ദേഹോ ദേശോ ഽയമ് ഇതി യോ ഭ്രമഃ । തത് സര്വം ചിത്തവീര്യസ്യ സങ്കല്പസ്യ വിജൃമ്ഭിതമ്
‘ഇത് ധനം’, ‘ഇത് ശരീരം’, ‘ഇത് സ്ഥലം’ എന്നിങ്ങനെയുള്ള എല്ലാ ധാരണകളും മനസ്സിന്റെ ശക്തിയുടെയും ആഗ്രഹത്തിന്റെയും പ്രകടനങ്ങളാണ്.
ദീര്ഘം സ്വപ്നമ് ഇമം വിദ്ധി ദീര്ഘം വാ ചിത്തവിഭ്രമമ് । ദീര്ഘം വാപി മനോരാജ്യം സംസാരം രഘുനന്ദന
രഘുനന്ദനാ, ഈ ലോകജീവിതം നീ ദീർഘമായ ഒരു സ്വപ്നം എന്നോ, മനസ്സിന്റെ നീണ്ട ഭ്രമം എന്നോ, അല്ലെങ്കിൽ മനസ്സിന്റെ വലിയ കളിപ്പുര എന്നോ മനസ്സിലാക്കണം.
പ്രബോധമ് ഏഷ്യസി യദാ പരമ് ആത്മേച്ഛയാ സ്വയാ । ദ്രക്ഷ്യസി ത്വം തദാ സമ്യഗ് ഇദമ് ഊര്ധ്വാദ് അധോ യഥാ
നിന്റെ പരമമായ ആഗ്രഹം കൊണ്ടു നീ ഉണരുമ്പോൾ, അപ്പോൾ നീ ഇതെല്ലാം മുകളിൽ നിന്നും താഴെ വരെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണും.
സ്വപ്നസങ്കല്പകലനേ യഥാന്യേവ ജഗത്സ്ഥിതിഃ । തഥൈവേയം ഹി സങ്കല്പകലനാ കാചിദ് ഏവ ഹ
സ്വപ്നവും കற்பനയും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ലോകം എങ്ങനെ വേറിട്ടതായി തോന്നുന്നുവോ, അതുപോലെയാണ് ഈ ലോകവും മനസ്സിന്റെ ഒരു സങ്കല്പം മാത്രം.
യഥാ പൂര്വം മയോത്പത്തിഃ പ്രോക്താ കമലജന്മനഃ । മനസസ് സ്വയമ് ഏവാന്തസ് സങ്കല്പകലനോദ്ഭവാ
കമലത്തിൽ ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉത്ഭവം ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, മനസ്സിനകത്ത് തന്നെ സങ്കല്പങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് എല്ലാം ഉദിക്കുന്നത്.
വിചിത്രരചനോപേതമ് അനന്തശതവിഭ്രമമ് । സങ്കല്പകലനാമാത്രം തഥേദമ് അവഭാസതേ
അനേകം വിചിത്രമായ സൃഷ്ടികളും അനന്തമായ ഭ്രമകളും നിറഞ്ഞതായിതോന്നുന്ന ഈ ലോകം, എല്ലാം മനസ്സിന്റെ കല്പന മാത്രമാണ്.
യഥാ കലിത ആഭാസോ മനസോ ഽബ്ജജതാഗതൌ । ദേഹവച് ചിന്തിതോ ദേഹസ് സ്ഥിതോ ഽന്യസ് തദ്വദ് ഏവ ഹി
കമലത്തില് ജനിച്ചവന്റെ യാത്രയില് മനസ്സില് രൂപം കല്പിച്ചപ്പോള് അത് ശരീരമെന്നു തോന്നിയതുപോലെ, മറ്റൊരു ശരീരം വേറെയും നിലകൊള്ളുന്നു. ഇവിടെയും അതുപോലെയാണ്.
പ്രാക്പ്രവാഹചിരാഭ്യസ്തോ വാസനാവിലയേന യഃ । തഥൈവ ദൃശ്യതേ ദേഹസ് തദാകൃത്യുദയേന സഃ
ഒരു പ്രവാഹത്തിൽ ദീർഘകാലം പതിഞ്ഞു ജീവിച്ച ശരീരം, അകത്തുള്ള ആസ്വാദനങ്ങൾ അപ്രത്യക്ഷമായാലും, പഴയ രൂപത്തിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു.
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന സങ്കല്പോ ഹ്യ് അയമ് ഏവ ചേത് । അന്യഥാ ഭാവ്യതേ രാമ ഭൂയതേ തദ് ഇഹാന്യഥാ
സ്വന്തം ശ്രമവും ഉറച്ച മനസ്സും കൊണ്ടാണ് ഈ ആഗ്രഹം ഉണരുന്നത്; അല്ലെങ്കിൽ, രാമാ, ചിന്ത മാറ്റിയാൽ ഫലവും അതനുസരിച്ചേ ഉണ്ടാകൂ.
അയം സോ ഽഹം മമായം ച സംസാര ഇതി ഭാവിതേ । സത്യോ ഽയം ഭാസതേ രാമ ഭാവനാദാര്ഢ്യസമ്ഭവഃ
ഞാൻ ഇതാണ്, ഇതെന്റെതാണ്, ഇതാണ് ലോകം എന്നു മനസ്സിൽ ഉറച്ച് വിശ്വസിക്കുമ്പോൾ, രാമാ, അതെല്ലാം സത്യമായതായി തോന്നുന്നു; ആ ഭാവനയുടെ ശക്തിയാലാണ് അങ്ങനെ തോന്നുന്നത്.
ഭാവിതം തീവ്രവേഗേന യദ് ഏവാശു തദ് ഏവ ച । സര്വത്ര ദൃശ്യതേ രാമ കാന്തേവാത്യന്തവല്ലഭാ
ഏതെങ്കിലും ഒരു കാര്യത്തെ ശക്തമായ ഭാവനയോടെ മനസ്സിൽ നിറച്ചാൽ, രാമാ, അതു എവിടെയും വേഗത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു, പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യയെ പോലെ അത്യന്തം പ്രിയപ്പെട്ടതായി.
അഹര്വ്യാപൃതിര് അഭ്യസ്താ യഥാ സ്വപ്നേ ഽപി ദൃശ്യതേ । തഥാ സമ്ഭാവനാഭ്യസ്തസ് സംസാരോ ഽപ്യ് അവലോക്യതേ
ദിവസം മുഴുവൻ ചെയ്യുന്ന ജോലി സ്വപ്നത്തിൽ പോലും കാണുന്നതുപോലെ, മനസ്സിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ചാൽ ഈ ലോകവും അങ്ങനെ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു.
യഥാ സ്വപ്നാവധൌ ക്ഷിപ്രമ് അഹര്വദ് അവഭാസതേ । തഥേദം സര്വകാലസ്ഥമ് അപി സംലക്ഷ്യതേ ചിരമ്
ദിവസത്തിലെ സംഭവങ്ങൾ സ്വപ്നത്തിൽ വേഗത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ, എല്ലായ്പ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്ന ഈ ലോകം ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.
വ്യോമന്യ് ഏവ യഥാ താപസന്തപ്തേ ദൃശ്യതേ സരിത് । ധരാപ്യ് അവിദ്യമാനൈവ സങ്കല്പാദ് ദൃശ്യതേ തഥാ
കടുത്ത ചൂടിൽ ആകാശത്ത് നദി കാണുന്നതുപോലെ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്ത ഭൂമി മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം കൊണ്ടാണ് കാണപ്പെടുന്നത്.
ദൃശ്യതേ ദൃഷ്ടിവൈരൂപ്യാദ് യഥാ വ്യോമനി പിഞ്ഛികാ । തഥൈവേയം ജഗല്ലക്ഷ്മീര് ദുര്ജ്ഞാനാദ് ഏവ ഭാസതേ
കണ്ണിന്റെ ദോഷം കൊണ്ടു ആകാശത്ത് വരകൾ കാണുന്നതുപോലെ, അജ്ഞാനത്താൽ ഈ ലോകത്തിന്റെ ഭംഗിയും പ്രകാശവും തോന്നുന്നു.
ഭീരുര് അപ്യ് ഏതി ന യഥാ സ്വസങ്കല്പേഷു സമ്ഭ്രമമ് । സ്വസങ്കല്പേ ഽപി സംസാരേ ന തഥൈതി ഭയം സുധീഃ
ഭയങ്കരനായ ഒരാൾ പോലും തന്റെ സ്വന്തം ചിന്തകളാൽ അലമുറയിലാകുന്നില്ലല്ലോ, അതുപോലെ തന്നെ, തന്റെ മനസ്സിൽ ഉദിക്കുന്ന ഈ ലോകത്തിൽ ഒരു ജ്ഞാനിയും ഭയപ്പെടുന്നില്ല.
സ്വ ഏവ ഹി സ്വഭാവോ ഽയമ് ഇത്ഥം സമ്പ്രതി ഭാസതേ । സംസാരസരണിസ്ഥിത്യാ കസ്മാത് കോ ഽത്ര വിഭാതി കിമ്
ഇപ്പോൾ ഇങ്ങനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് നമ്മുടെ സ്വന്തം സ്വഭാവം മാത്രമാണ്. ഈ ലോകമെന്ന വഴിയിൽ തുടരുമ്പോൾ, ഇവിടെ എന്താണ്, ആരാണ്, എങ്ങനെ എന്തെങ്കിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്?
സ ഏവ കിഞ്ചിത് സംശോധ്യശ് ശുദ്ധ്യാ വിമലതാം ഗതേ । തസ്മിന് ന ദൃശ്യതേ രാമ മോഹോ ഽയം ജാഗതശ് ചലഃ
അത് തന്നെയുള്ള സ്വഭാവം, അല്പം പോലും ശുദ്ധീകരിച്ച് തെളിച്ചം ലഭിച്ചാൽ, രാമാ, അതിൽ ഈ ലോകത്തിന്റെ അസ്ഥിരമായ മായികത കാണപ്പെടുന്നില്ല.
സമ്യഗാലോകമാത്രേണ സ്വഭാവശ് ശുദ്ധിമ് ഋച്ഛതി । ന ഗൃഹ്ണാതി മലം ഭൂയസ് താമ്രതാമ് ഇവ കാഞ്ചനമ്
ശരിയായി കാണുന്ന മനസ്സുകൊണ്ട് തന്നെ സ്വഭാവം ശുദ്ധിയിലേക്കുയരുന്നു; പിന്നെ അതിന് വീണ്ടും അഴുക്കൊന്നും പിടിക്കില്ല, ചെമ്പുപോലെ അലിഞ്ഞുപോകാതെ പൊന്നുപോലെ ശുദ്ധമായിരിക്കും.
ആഭാസമാത്രമ് ഏവൈതന് ന സന് നാസജ് ജഗത്ത്രയമ് । ഇത്യ് അന്യകലനാത്യാഗം സമ്യഗാലോകനം വിദുഃ
ഈ മൂന്ന് ലോകവും വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്; അതിന് യാഥാർത്ഥ്യവുമില്ല, അസത്യവുമില്ല. മറ്റെല്ലാ കற்பനകളും വിട്ടുകളയുമ്പോൾ, ഇതാണ് ശരിയായ ദർശനം എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
മരണം ജീവിതം സ്വര്ഗോ ജ്ഞാനമ് അജ്ഞാനമ് ഏവ ച । ചിദാഭാസാദ് ഋതേ നാസ്തീത്യ് ഏകതാ സമ്യഗീക്ഷണമ്
മരണം, ജീവൻ, സ്വർഗം, ജ്ഞാനം, അജ്ഞാനം — ഈ എല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രതിബിംബം ഒഴികെ ഒന്നും ഇല്ല. ഈ ഏകത്വം തിരിച്ചറിയുന്നതാണ് ശരിയായ ദർശനം.
ത്വമഹന്താദിസംസാരമ് ഇദമ് ഏതാ ദിശോ ദശ । സര്വം സ്വാഭാസമ് ഏവേതി സമ്യഗാലോകനം വിദുഃ
ഞാൻ, നീ തുടങ്ങിയ ഈ സംസാരവും, പത്ത് ദിശകളിലുമുള്ള എല്ലാം, സ്വന്തം ഭ്രമം മാത്രമാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഇതാണ് ശരിയായ ദർശനം.
സദസന്മയസംസാരേ യഥാഭൂതാര്ഥദര്ശനാത് । നാസ്തമ് ഏതി ന ചോദേതി സമ്യഗാലോകനാന് മനഃ
സത്യം അസത്യം ചേർന്ന ഈ ലോകത്തിൽ വസ്തുതകൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുമ്പോൾ, മനസ്സ് അസ്തമിക്കുകയോ ഉദയിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല. ഇതാണ് ശരിയായ ദർശനത്തിന്റെ ഫലം.