പരമാര്ഥാവബോധായ ദോഷാപാകരണായ ച । ശൃണു രാഘവ തത്ത്വേന വക്ഷ്യമാണമ് ഇദം മയാ
യഥാർത്ഥം മനസ്സിലാക്കാനും തെറ്റായ ധാരണകൾ മാറ്റാനും, രാഘവാ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ സത്യമായി പറയുന്ന ഈ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
അസ്ഥിസ്ഥൂണം നവദ്വാരം രക്തമാംസാവലേപനമ് । ശരീരസദനം രാമ ന കേനചിദ് ഇദം കൃതമ്
അസ്ഥികൾ ആധാരമായും, ഒമ്പതു വാതിലുകളുമായി, രക്തവും മാംസവും പൂശിയ ഈ ശരീരസദനം, രാമാ, ആരും ഉണ്ടാക്കിയതല്ല.
ആഭാസമാത്രമ് ഏവേദമ് ഇത്ഥമ് ഏവാവഭാസതേ । ദ്വിചന്ദ്രവിഭ്രമാകാരം സദ് അസച് ച വ്യവസ്ഥിതമ്
ഇത് വെറും പ്രത്യക്ഷം മാത്രമാണ്; ഇരട്ടചന്ദ്രഭ്രമം പോലെ, സത്യംപോലും അസത്യംപോലും ഒരുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.
ദ്വിചന്ദ്രവിഭ്രമവിധൌ ദ്വിചന്ദ്രത്വം സദ് ഏവ ഹി । വസ്തുതശ് ചൈക ഏവേന്ദുസ് സ്ഥിതിര് ദേഹേ തഥൈവ ഹി
രണ്ടു ചന്ദ്രന്മാർ കാണുന്ന ഭ്രമത്തിൽ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു ചന്ദ്രനാണ് ഉള്ളത്; ശരീരത്തിലും അതുപോലെയാണ്.
ദേഹപ്രത്യയകാലേ ഹി ദേഹോ ഽയം സന് വ്യവസ്ഥിതഃ । അസന്ന് ഏവ വസ്തുതസ് സ പ്രോക്തസ് സദസദാത്മകഃ
ദേഹത്തെ അനുഭവിക്കുന്ന സമയത്ത് ഈ ദേഹം ഉണ്ടെന്ന് തോന്നുന്നു. പക്ഷേ യഥാർത്ഥത്തിൽ, അതിന് ഉണ്ടെന്നും ഇല്ലെന്നും ഉള്ള സ്വഭാവം മാത്രമേയുള്ളൂ, അതുകൊണ്ട് അതിനെ ഇല്ലാത്തതാണെന്ന് പറയാം.
സ്വപ്നസ് സ്വപ്നവിധൌ സത്യസ് ത്വ് അന്യദാ സ മുധൈവ ഹി । ബുദ്ബുദോ ബുദ്ബുദവിധൌ സത്യോ മിഥ്യൈവ ചാന്യദാ
സ്വപ്നം കാണുന്നപ്പോൾ സ്വപ്നം സത്യമാണ്, പക്ഷേ മറ്റുസമയങ്ങളിൽ അതു മിഥ്യയാണു. കുപ്പായം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ അതു സത്യമാണ്, പക്ഷേ പിന്നെ അതു ഇല്ലാതായി പോവുന്നു.
ദേഹോ ദേഹാവധൌ സത്യോ ഽപ്യ് അസത്യ ഇതരാവധൌ । പ്രതിഭാസാവധൌ താപേ ജലം സദ് അസദ് അന്യദാ
ദേഹം നിലനിൽക്കുന്നവരെ സത്യമാണ്, പക്ഷേ പിന്നെ അതു മിഥ്യയാകുന്നു. മരുഭൂമിയിലെ താപത്തിൽ വെള്ളം കാണുമ്പോൾ അത് സത്യമായി തോന്നുന്നു, പക്ഷേ മറ്റുസമയങ്ങളിൽ അതു ഇല്ല.
പ്രതിഭാസാവധൌ ദേഹസ് സന്ന് അസംസ് ത്വ് അന്യദാ സ്മൃതഃ । ആഭാസമാത്രമ് ഏവേദമ് ഇത്ഥം സമ്പ്രതി ഭാസതേ
കാണുന്ന സമയത്ത് ദേഹം ഉണ്ടെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു, പക്ഷേ മറ്റുസമയങ്ങളിൽ അതു ഇല്ലെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ, ഇപ്പോൾ കാണുന്നതെല്ലാം വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
അയം നാമാഹമ് ഇത്യ് അന്തര് ഗൃഹീതമനനം സ്ഥിതമ്
ഞാൻ ഇതാണ് എന്ന ധാരണ മനസ്സിനുള്ളിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നു.
മാംസാസ്ഥിമയനിര്മാണം ദേഹോ നാന്യദ് ഇതി ഭ്രമമ് । ത്യജ സങ്കല്പനിര്മാണാ ദേഹാസ് സന്തി സഹസ്രശഃ
മാംസം, അസ്ഥി എന്നിവകൊണ്ട് ഉണ്ടാക്കിയ ഈ ശരീരമാണ് ഞാൻ എന്നുള്ള തെറ്റിദ്ധാരണ മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള ഭ്രമം മാത്രമാണ്; ഈ ഭാവനകൾ ഉപേക്ഷിക്കണം, ചിന്തകളാൽ ആയിരക്കണക്കിന് ശരീരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.
വരതല്പഗതോ യേന സ്വപ്നേ ദേഹേന ദിക്തടമ് । പരിഭ്രമസി ഹേ രാമ സ ദേഹസ് തേ ക്വ സംസ്ഥിതഃ
രാമാ, നീ കിടക്കയിൽ കിടക്കുമ്പോൾ സ്വപ്നത്തിൽ മറ്റൊരു ശരീരമെടുത്ത് ദൂരദേശങ്ങളിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു; ആ ശരീരം എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്?
ജാഗരായാം മനോരാജ്യേ യേന സ്വര്ഗപുരാന്തരമ് । പരിഭ്രമസി മേരും വാ സ ദേഹസ് തേ ക്വ സംസ്ഥിതഃ
ജാഗ്രതയിൽ മനസ്സിന്റെ രാജ്യത്തിൽ നീ സ്വർഗ്ഗനഗരങ്ങളിലേക്കോ, മേരുപർവതത്തിലേക്കോ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ആ ശരീരം എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്?
സ്വപ്നേഷ്വ് അപി ച യസ് സ്വപ്നസ് തത്ര യേന മഹീതടാന് । പരിഭ്രമസി ഹേ രാമ സ ദേഹസ് തേ ക്വ സംസ്ഥിതഃ
രാമാ, സ്വപ്നത്തിൽ പോലും നീ മറ്റൊരു ശരീരത്തിൽ ഭൂമിയിൽ ചുറ്റി നടക്കുമ്പോൾ, ആ ശരീരം എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്?
ഗതൈര് ദേഹൈര് മനോരാജ്യേ മഹാവിഭവഭൂമിഷു । പരിഭ്രമസി യേനേഹ സ ദേഹസ് തേ ക്വ സംസ്ഥിതഃ
നിന്റെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച ശരീരങ്ങളുമായി നീ വലിയ സമ്പത്തുള്ള ദേശങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ആ ശരീരം എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്?
മനോരാജ്യേ മനോരാജ്യേ വിചിത്രാ യാ ജഗത്ക്രിയാഃ । പ്രകരോഷി മഹാബാഹോ യൈര് ദേഹൈസ് തേ ക്വ സംസ്ഥിതാഃ
മഹാബാഹുവായ രാമാ, മനസ്സിന്റെ ലോകത്തിൽ നീ അനേകം അത്ഭുതങ്ങൾ പല ശരീരങ്ങളിലൂടെ ചെയ്യുമ്പോൾ, ആ ശരീരങ്ങൾ എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്?
വിലാസിന്യാനുരാഗിണ്യാ യേന സങ്കല്പകാന്തയാ । നിര്വൃതിം യാസി ദേഹേന സ ദേഹസ് തേ ക്വ സംസ്ഥിതഃ
നിന്റെ ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്നു പിറന്ന ശരീരത്തിൽ, മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച പ്രിയയോടൊപ്പം ആനന്ദം അനുഭവിക്കുമ്പോൾ, ആ ശരീരം എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്?
ഏതേ രാമ യഥാ ദേഹാ മാനസസ്പന്ദസന്മയാഃ । തഥൈവ താദൃഗാരമ്ഭോ ദേഹോ ഽയം മാനസസ് സ്മൃതഃ
രാമാ, ഈ ശരീരം മനസ്സിന്റെ സ്പന്ദനങ്ങളാൽ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, ഈ ശരീരം തന്നെ മനസ്സിന്റെ തീരുമാനത്തിൽ നിന്നു രൂപം കൊണ്ടതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ഇദം ധനമ് അയം ദേഹോ ദേശോ ഽയമ് ഇതി യോ ഭ്രമഃ । തത് സര്വം ചിത്തവീര്യസ്യ സങ്കല്പസ്യ വിജൃമ്ഭിതമ്
‘ഇത് ധനം’, ‘ഇത് ശരീരം’, ‘ഇത് സ്ഥലം’ എന്നിങ്ങനെയുള്ള എല്ലാ ധാരണകളും മനസ്സിന്റെ ശക്തിയുടെയും ആഗ്രഹത്തിന്റെയും പ്രകടനങ്ങളാണ്.
ദീര്ഘം സ്വപ്നമ് ഇമം വിദ്ധി ദീര്ഘം വാ ചിത്തവിഭ്രമമ് । ദീര്ഘം വാപി മനോരാജ്യം സംസാരം രഘുനന്ദന
രഘുനന്ദനാ, ഈ ലോകജീവിതം നീ ദീർഘമായ ഒരു സ്വപ്നം എന്നോ, മനസ്സിന്റെ നീണ്ട ഭ്രമം എന്നോ, അല്ലെങ്കിൽ മനസ്സിന്റെ വലിയ കളിപ്പുര എന്നോ മനസ്സിലാക്കണം.
പ്രബോധമ് ഏഷ്യസി യദാ പരമ് ആത്മേച്ഛയാ സ്വയാ । ദ്രക്ഷ്യസി ത്വം തദാ സമ്യഗ് ഇദമ് ഊര്ധ്വാദ് അധോ യഥാ
നിന്റെ പരമമായ ആഗ്രഹം കൊണ്ടു നീ ഉണരുമ്പോൾ, അപ്പോൾ നീ ഇതെല്ലാം മുകളിൽ നിന്നും താഴെ വരെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണും.
സ്വപ്നസങ്കല്പകലനേ യഥാന്യേവ ജഗത്സ്ഥിതിഃ । തഥൈവേയം ഹി സങ്കല്പകലനാ കാചിദ് ഏവ ഹ
സ്വപ്നവും കற்பനയും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ലോകം എങ്ങനെ വേറിട്ടതായി തോന്നുന്നുവോ, അതുപോലെയാണ് ഈ ലോകവും മനസ്സിന്റെ ഒരു സങ്കല്പം മാത്രം.
യഥാ പൂര്വം മയോത്പത്തിഃ പ്രോക്താ കമലജന്മനഃ । മനസസ് സ്വയമ് ഏവാന്തസ് സങ്കല്പകലനോദ്ഭവാ
കമലത്തിൽ ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉത്ഭവം ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, മനസ്സിനകത്ത് തന്നെ സങ്കല്പങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് എല്ലാം ഉദിക്കുന്നത്.
വിചിത്രരചനോപേതമ് അനന്തശതവിഭ്രമമ് । സങ്കല്പകലനാമാത്രം തഥേദമ് അവഭാസതേ
അനേകം വിചിത്രമായ സൃഷ്ടികളും അനന്തമായ ഭ്രമകളും നിറഞ്ഞതായിതോന്നുന്ന ഈ ലോകം, എല്ലാം മനസ്സിന്റെ കല്പന മാത്രമാണ്.
യഥാ കലിത ആഭാസോ മനസോ ഽബ്ജജതാഗതൌ । ദേഹവച് ചിന്തിതോ ദേഹസ് സ്ഥിതോ ഽന്യസ് തദ്വദ് ഏവ ഹി
കമലത്തില് ജനിച്ചവന്റെ യാത്രയില് മനസ്സില് രൂപം കല്പിച്ചപ്പോള് അത് ശരീരമെന്നു തോന്നിയതുപോലെ, മറ്റൊരു ശരീരം വേറെയും നിലകൊള്ളുന്നു. ഇവിടെയും അതുപോലെയാണ്.
പ്രാക്പ്രവാഹചിരാഭ്യസ്തോ വാസനാവിലയേന യഃ । തഥൈവ ദൃശ്യതേ ദേഹസ് തദാകൃത്യുദയേന സഃ
ഒരു പ്രവാഹത്തിൽ ദീർഘകാലം പതിഞ്ഞു ജീവിച്ച ശരീരം, അകത്തുള്ള ആസ്വാദനങ്ങൾ അപ്രത്യക്ഷമായാലും, പഴയ രൂപത്തിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു.
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന സങ്കല്പോ ഹ്യ് അയമ് ഏവ ചേത് । അന്യഥാ ഭാവ്യതേ രാമ ഭൂയതേ തദ് ഇഹാന്യഥാ
സ്വന്തം ശ്രമവും ഉറച്ച മനസ്സും കൊണ്ടാണ് ഈ ആഗ്രഹം ഉണരുന്നത്; അല്ലെങ്കിൽ, രാമാ, ചിന്ത മാറ്റിയാൽ ഫലവും അതനുസരിച്ചേ ഉണ്ടാകൂ.
അയം സോ ഽഹം മമായം ച സംസാര ഇതി ഭാവിതേ । സത്യോ ഽയം ഭാസതേ രാമ ഭാവനാദാര്ഢ്യസമ്ഭവഃ
ഞാൻ ഇതാണ്, ഇതെന്റെതാണ്, ഇതാണ് ലോകം എന്നു മനസ്സിൽ ഉറച്ച് വിശ്വസിക്കുമ്പോൾ, രാമാ, അതെല്ലാം സത്യമായതായി തോന്നുന്നു; ആ ഭാവനയുടെ ശക്തിയാലാണ് അങ്ങനെ തോന്നുന്നത്.
ഭാവിതം തീവ്രവേഗേന യദ് ഏവാശു തദ് ഏവ ച । സര്വത്ര ദൃശ്യതേ രാമ കാന്തേവാത്യന്തവല്ലഭാ
ഏതെങ്കിലും ഒരു കാര്യത്തെ ശക്തമായ ഭാവനയോടെ മനസ്സിൽ നിറച്ചാൽ, രാമാ, അതു എവിടെയും വേഗത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു, പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യയെ പോലെ അത്യന്തം പ്രിയപ്പെട്ടതായി.
അഹര്വ്യാപൃതിര് അഭ്യസ്താ യഥാ സ്വപ്നേ ഽപി ദൃശ്യതേ । തഥാ സമ്ഭാവനാഭ്യസ്തസ് സംസാരോ ഽപ്യ് അവലോക്യതേ
ദിവസം മുഴുവൻ ചെയ്യുന്ന ജോലി സ്വപ്നത്തിൽ പോലും കാണുന്നതുപോലെ, മനസ്സിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ചാൽ ഈ ലോകവും അങ്ങനെ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു.
യഥാ സ്വപ്നാവധൌ ക്ഷിപ്രമ് അഹര്വദ് അവഭാസതേ । തഥേദം സര്വകാലസ്ഥമ് അപി സംലക്ഷ്യതേ ചിരമ്
ദിവസത്തിലെ സംഭവങ്ങൾ സ്വപ്നത്തിൽ വേഗത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ, എല്ലായ്പ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്ന ഈ ലോകം ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.