പ്രാണേ ത്വ് അസ്തങ്ഗതേ ബാഹ്യാദ് അപാനഃ പ്രോദയേത് ക്ഷണാത് । ആതപേ പരിതോ നഷ്ടേ ഛായേവാശു പദേ നവാ
പ്രാണൻ പുറത്തേക്ക് അസ്തമിക്കുമ്പോൾ, അപാനൻ ഉടൻ ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കുന്നു; ചുറ്റും സൂര്യപ്രകാശം അകന്നപ്പോൾ പുതിയ നിഴൽ ഉടൻ തെളിയുന്നതുപോലെ.
പ്രാണജന്മാവനൌ നഷ്ടമ് അപാനം വിദ്ധി സന്മതേ । അപാനജന്മഭൂമൌ ച പ്രാണം നഷ്ടമ് അവൈഹി ഹി
പ്രാണൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ, അപാനൻ ഭൂമിയിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; അതുപോലെ അപാനൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ, പ്രാണൻ അവിടത്ത് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു എന്ന് അറിയണം.
അസ്തങ്ഗതവതി പ്രാണേ ത്വ് അപാനേ ഽഭ്യുദയോന്മുഖേ । ബഹിഃകുമ്ഭകമ് ആലമ്ബ്യ ചിരം ഭൂയോ ന ശോച്യതേ
പ്രാണൻ അസ്തമിച്ചും അപാനൻ ഉയരാൻ പോകുന്ന സമയത്തും, പുറത്തേക്ക് ശ്വാസം പിടിച്ച് ദീർഘകാലം നിലനിർത്തുമ്പോൾ, വീണ്ടും ദുഃഖം അനുഭവിക്കേണ്ടതില്ല.
അപാനേ ഽസ്തങ്ഗതേ പ്രാണേ കിഞ്ചിദ് അഭ്യുദയോന്മുഖേ । അന്തഃകുമ്ഭകമ് ആലമ്ബ്യ ചിരം ഭൂയോ ന ശോച്യതേ
അപാനൻ അസ്തമിച്ചും പ്രാണൻ ഉയരാൻ പോകുന്ന സമയത്തും, അകത്തേക്ക് ശ്വാസം പിടിച്ച് ദീർഘകാലം നിലനിർത്തുമ്പോൾ, വീണ്ടും ദുഃഖം അനുഭവിക്കേണ്ടതില്ല.
പ്രാണരേചകമൂലസ്ഥമ് അപാനാപൂരകോടിഗമ് । സ്വസ്ഥം കുമ്ഭകമ് അഭ്യസ്യ ന ഭൂയഃ പരിതപ്യതേ
ശ്വാസം പുറത്തുവിടുമ്പോഴുള്ള അടിത്തട്ടിലും, അപാനം അകത്തേക്ക് കയറിയെത്തുന്ന ഉച്ചത്തിലും, കുമ്പകം ശാന്തമായി അഭ്യസിച്ചാൽ, വീണ്ടും വിഷമം അനുഭവിക്കേണ്ടതില്ല.
അപാനരേചകാധാരം പ്രാണപൂരാന്തസംസ്ഥിതമ് । സ്വസംസ്ഥം കുമ്ഭകം ദൃഷ്ട്വാ ന ഭൂയഃ പരിതപ്യതേ
അപാനത്തിന്റെ പുറന്തള്ളലിന്റെ അടിത്തട്ടിലും, പ്രാണന്റെ അകത്തേക്ക് കയറ്റത്തിന്റെ അവസാനത്തിലും, കുമ്പകം സ്വയം അനുഭവിച്ചാൽ, ഇനി മനസ്സിൽ വിഷമം ഉണ്ടാകില്ല.
പ്രാണാപാനാവ് ഉഭാവ് അന്തര് യത്രൈതൌ വിലയം ഗതൌ । തദ് ആലമ്ബ്യ പദം ശാന്തമ് ആത്മനാ നാനുതപ്യതേ
പ്രാണനും അപാനവും തമ്മിൽ അകത്തേക്ക് ലയിക്കുന്നിടത്ത്, ആ ശാന്തമായ അവസ്ഥയിൽ ആശ്രയിച്ചാൽ, ആത്മാവ് ഇനി ദുഃഖം അനുഭവിക്കില്ല.
പ്രാണഭക്ഷ്യോന്മുഖാപാനം ദേശം കാലം ച നിഷ്കലമ് । വിചാര്യ ബഹിര് അന്തര് വാ ന ഭൂയഃ പരിശോച്യതേ
പ്രാണനെ ഗ്രഹിക്കാൻ തയ്യാറാകുന്ന അപാനത്തിന്റെ സ്ഥലം, സമയങ്ങൾ എന്നിവ അകത്തോ പുറത്തോ ആലോചിച്ചാൽ, വീണ്ടും വിഷമം വരില്ല.
അപാനഭക്ഷണപരം പ്രാണം ഹൃദി തഥാ ബഹിഃ । ദേശം കാലം ച സമ്പ്രേക്ഷ്യ ന ഭൂയോ ജായതേ മനഃ
പ്രാണൻ അപ്പാനത്തെ ആഹാരമാക്കി ഹൃദയത്തിലും പുറത്തും പാർക്കുന്ന സമയവും സ്ഥലവും ശ്രദ്ധയോടെ നിരീക്ഷിക്കുമ്പോൾ, മനസ്സ് വീണ്ടും ഉദയിക്കാറില്ല.
യത്ര പ്രാണോ ഹ്യ് അപാനേന പ്രാണേനാപാന ഏവ ച । നിഗീര്ണോ ബഹിര് അന്തശ് ച ദേശൌ കാലൌ ച പശ്യ തൌ
പ്രാണൻ അപ്പാനനിൽ ലയിക്കുകയും അപ്പാനൻ പ്രാണനിൽ ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന അകത്തും പുറത്തുമുള്ള ആ സമയങ്ങളും സ്ഥലങ്ങളും നീ ശ്രദ്ധിക്കണം.
ക്ഷണമ് അസ്തങ്ഗതപ്രാണമ് അപാനോദയവര്ജിതമ് । അയത്നസിദ്ധം ബാഹ്യസ്ഥം കുമ്ഭകം തത് പദം വിദുഃ
ഒരു നിമിഷം പ്രാണൻ അസ്തമിച്ചിരിക്കുകയും അപ്പാനൻ ഉദിച്ചിട്ടില്ലാതിരിക്കയും ചെയ്യുന്നപ്പോൾ, ബാഹ്യമായി സ്വാഭാവികമായി സംഭവിക്കുന്ന ആ കുംഭകം തന്നെയാണ് ആ നില എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ക്ഷണമ് അസ്തങ്ഗതാപാനഃ പ്രാണോദയവിവര്ജിതഃ । അയത്നസിദ്ധോ ഹ്യ് അന്തസ്സ്ഥഃ കുമ്ഭകഃ പരമം പദമ്
ഒരു നിമിഷം അപ്പാനൻ അസ്തമിച്ചിരിക്കുകയും പ്രാണൻ ഉദിച്ചിട്ടില്ലാതിരിക്കയും ചെയ്യുന്നപ്പോൾ, അകത്തുള്ള സ്വാഭാവികമായ ആ കുംഭകം പരമാവസ്ഥയാണ്.
ഏതത് തദ് ആത്മനോ രൂപം ശുദ്ധൈഷാ സാ പരൈവ ചിത് । ഏതത് സദ് അസദാഭാസമ് ഏതത് പ്രാപ്യ ന ശോച്യതേ
ഇതാണ് ആത്മാവിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം: ശുദ്ധവും പരമവും ആയ ചൈതന്യം. ഇത് സത്തായും അസത്തായും പോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഇതിനെ പ്രാപിച്ചാൽ ദുഃഖം ഒന്നും ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
പുഷ്പസ്യാന്തര് ഇവാമോദം പ്രാണസ്യാന്തര് അവസ്ഥിതമ് । ന ച പ്രാണം ന ചാപാനം ചിദാത്മാനമ് ഉപാസ്മഹേ
പൂവിനകത്ത് സുഗന്ധം നിലകൊള്ളുന്നത് പോലെ, ശ്വാസത്തിനകത്ത് ചൈതന്യം നിലകൊള്ളുന്നു. നാം ശ്വാസത്തെയോ അതിന്റെ പുറംചലനത്തെയോ ആരാധിക്കുന്നില്ല; ആത്മാവിനകത്തെ ചൈതന്യത്തെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്.
പ്രാണക്ഷയപദാന്തസ്ഥമ് അപാനക്ഷയകോടിഗമ് । അപാനപ്രാണയോര് മധ്യം ചിദാത്മാനമ് ഉപാസ്മഹേ
ശ്വാസം തീരുന്ന അവസാനം, പുറംചലനം ഉച്ചത്തിൽ എത്തുന്ന സമയത്ത്, ശ്വാസത്തിന്റെയും പുറംചലനത്തിന്റെയും ഇടവേളയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആത്മാവിനകത്തെ ചൈതന്യത്തെയാണ് നാം ആരാധിക്കുന്നത്.
പ്രാണസ്യ പ്രാണനം പ്രോച്ചൈഃ പരം ജീവസ്യ ജീവിതമ് । ദേഹസ്യ ധാരണം ധുര്യം ചിദാത്മാനമ് ഉപാസ്മഹേ
ശ്വാസത്തിന്റെ ഉന്നതമായ ജീവശക്തിയും, ജീവന്റെ പരമമായ പ്രാണവും, ശരീരത്തെ നിലനിർത്തുന്ന ശക്തിയും ആയ ആത്മാവിനകത്തെ ചൈതന്യത്തെയാണ് നാം ആരാധിക്കുന്നത്.
യസ്മിന് സര്വം യതസ് സര്വം യസ് സര്വം സര്വതശ് ച യഃ । യശ് ച സര്വമയോ നിത്യം ചിദാത്മാനമ് ഉപാസ്മഹേ
എല്ലാം അതിലാണുള്ളത്, എല്ലാം അതിൽ നിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത്, അവൻ എല്ലാം, എല്ലിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നവൻ, എന്നും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ആത്മാവായ അതുൾബോധത്തെ നാം ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നു.
ആലോകാലോകനം പുണ്യം സര്വപാവനപാവനമ് । ഭാവാഭാവനമ് അന്യൂനം ചിദാത്മനമ് ഉപാസ്മഹേ
പ്രകാശത്തിന്റെ ദർശനമായും, എല്ലാപാപങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതായും, എല്ലാ ഭാവങ്ങളുടെയും അഭാവങ്ങളുടെയും സാന്നിധ്യമായും, ഒന്നും കുറവില്ലാത്ത ആത്മബോധത്തെ നാം ആരാധിക്കുന്നു.
പരസ്പരോപസങ്ഘട്ടേ ഹൃദയേ മരുതോസ് സ്ഥിതമ് । ബഹിര് അന്തസ് തഥാകാശേ ചിദാത്മനമ് ഉപാസ്മഹേ
പ്രാണവായുക്കളുടെ സംഗമത്തിൽ ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനെയും, അകത്തും പുറത്തും ആകാശംപോലെ നിലനിൽക്കുന്ന ആത്മബോധത്തെയും നാം ആരാധിക്കുന്നു.
അപാനോ ഽസ്തങ്ഗതോ യത്ര പ്രാണോ നാഭ്യുദിതഃ ക്ഷണമ് । കലാകലങ്കരഹിതം തച് ചിത്തത്ത്വമ് ഉപാസ്മഹേ
വായു പുറത്തേക്കു പോയി അവസാനിച്ചിട്ടും, അകത്തേക്കുള്ള ശ്വാസം ഉടനടി തുടങ്ങാത്ത ആ ഇടവേളയിൽ, യാതൊരു അടയാളവും കലങ്കവും ഇല്ലാത്ത ആ ചിത്തത്വത്തെ നാം ആരാധിക്കുന്നു.
നാപാനോ ഽഭ്യുദിതോ യത്ര പ്രാണശ് ചാസ്തമ് ഉപാഗതഃ । നാസാഗ്രഗഗനാവര്തം തച് ചിത്തത്ത്വമ് ഉപാസ്മഹേ
നാമെന്താണെന്നാൽ, കിഴക്കോട്ടു പോകുന്ന ശ്വാസവും മുകളിലേക്കു പോകുന്ന ശ്വാസവും ഇല്ലാത്ത, മൂക്കിന്റെ അഗ്രത്തിൽ ആകാശംപോലെയുള്ള ആ ആന്തരികാവസ്ഥയെ — അതാണ് മനസ്സിന്റെ സാരഭാവം — നാം ഭാവന ചെയ്യുന്നു.
പ്രാണാപാനോദ്ഭവസ്ഥാനേ ബാഹ്യാഭ്യന്തരസംസ്ഥിതേ । യേ ദ്വേ യോഗിപദാധാരം തച് ചിത്തത്ത്വമ് ഉപാസ്മഹേ
മുകളിലേക്കും താഴേക്കും പോകുന്ന ശ്വാസങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുകയും പുറത്തും ഉള്ളിലും നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്ന ആ രണ്ടു യോഗാവസ്ഥകൾക്ക് ആധാരമായ മനസ്സിന്റെ സാരഭാവത്തെ നാം ഭാവന ചെയ്യുന്നു.
പ്രാണാപാനരഥാരൂഢമ് അപ്രാണാപാനമ് ആതതമ് । യച് ഛക്തിരൂപം ശക്തീനാം തച് ചിത്തത്ത്വമ് ഉപാസ്മഹേ
മുകളിലേക്കും താഴേക്കും പോകുന്ന ശ്വാസങ്ങൾ എന്ന രഥത്തിൽ ഇരുന്നിട്ടും അതിനപ്പുറത്തുള്ള, എല്ലാ ശക്തികളിലും ഏറ്റവും പ്രധാനമായ ആ ശക്തിയായ മനസ്സിന്റെ സാരഭാവത്തെ നാം ഭാവന ചെയ്യുന്നു.
ഹൃത്പ്രാണകുമ്ഭകം ദേവം ബഹിശ് ചാപാനകുമ്ഭകമ് । പൂരകാംശവിമൃഷ്ടം യത് തച് ചിത്തത്ത്വമ് ഉപാസ്മഹേ
ഹൃദയത്തിൽ ശ്വാസം നിർത്തുന്ന ദൈവീകാവസ്ഥയും പുറത്തു താഴേക്കു പോകുന്ന ശ്വാസം നിർത്തുന്നതും, പൂരകശ്വാസത്തിന്റെ അളവിൽ സ്പർശിക്കപ്പെട്ടതുമായ ആ മനസ്സിന്റെ സാരഭാവത്തെ നാം ഭാവന ചെയ്യുന്നു.
പ്രാണാപാനപരാമര്ശസത്താരൂപാവബോധകമ് । യത് പ്രാപ്യം പ്രാണമനനാത് തച് ചിത്തത്ത്വമ് ഉപാസ്മഹേ
മുകളിലേക്കും താഴേക്കുമുള്ള ശ്വാസങ്ങളുടെ സ്പർശം മനസ്സിലാക്കി, അതിലൂടെ സത്തയുടെ യാഥാർത്ഥ്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്ന മനസ്സിന്റെ സാരമായ അതിനെ, ശ്വാസവും മനസ്സും ചേർന്ന് പ്രാപിക്കുന്നതിനെ, ഞങ്ങൾ ഭാവന ചെയ്യുന്നു.
യത് പ്രാണപവനസ്പന്ദോ യത് സ്പന്ദാനന്ദകാരണമ് । കാരണം കാരണാനാം യത് തച് ചിത്തത്ത്വമ് ഉപാസ്മഹേ
പ്രാണവായുവിന്റെ സ്പന്ദനമാണ്, ആ സ്പന്ദനത്തിൽ നിന്നുള്ള ആനന്ദത്തിന് കാരണവും, എല്ലാകാര്യങ്ങൾക്കും കാരണം കൂടിയായ മനസ്സിന്റെ സാരമായ അതിനെ ഞങ്ങൾ ഭാവന ചെയ്യുന്നു.
യദ് അഖിലകലനാകലങ്കഹീനം പരിവലിതം ച സദാ കലാഗണേന । അനുഭവവിഭവം പദം തദ് അഗ്ര്യം സകലസുരാവനതം പരം പ്രപദ്യേ
എല്ലാ ചിന്തകളും കൽപ്പനകളും ഇല്ലാതെയും, എല്ലാകലകളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയുമുള്ള, അനുഭവ സമ്പത്തായ അത്യുത്തമമായ അവസ്ഥയിൽ, എല്ലാ ദേവതകളും വണങ്ങുന്ന പരമാവസ്ഥയിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
ഏഷാ ഹി ചിതി വിശ്രാന്തിര് മയാ പ്രാണസമാധിനാ । ക്രമേണാനേന സമ്പ്രാപ്താ സ്വയമ് ആത്മനി നിര്മലേ
ശ്വാസസമാധിയിലൂടെ ക്രമമായി ഞാൻ സ്വന്തമായി പ്രാപിച്ച എന്റെ നിർമ്മലമായ ആത്മാവിലുള്ള ഈ ചൈതന്യവിശ്രാന്തിയാണ് സത്യത്തിൽ.
ഏതാം ദൃഷ്ടിമ് അവഷ്ടഭ്യ സംസ്ഥിതോ ഽസ്മി മഹാമുനേ । ന ചലാമി നിമേഷാംശമ് അപി മേരുര് ഇവാചലഃ
ഈ ദർശനം ആശ്രയിച്ച് ഞാൻ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു, മഹാമുനീവരേ, ഒരു നിമിഷം പോലും ഞാൻ ചലിക്കുന്നില്ല, അചലമായ മേറു പർവ്വതംപോലെ.
ഗച്ഛതസ് തിഷ്ഠതോ വാപി ജാഗ്രതസ് സ്വപതോ ഽപി വാ । സ്വപ്നേ ഽപി ന ചലത്യ് ഏഷ സുസമാധിര് മമാത്മനി
നടക്കുമ്പോഴും നിൽക്കുമ്പോഴും ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും ഉറങ്ങുമ്പോഴും സ്വപ്നത്തിൽപോലും, എന്റെ ആത്മാവിൽ ഈ ഗാഢമായ ലയനം ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകുന്നില്ല.