വികസിതേന സിതേന മനോമുഷാ വരവിചാരണശീതലരോചിഷാ । ഗുണവതാ ഹൃദയേന വിരാജസേ ത്വമ് അമലേന നഭശ് ശശിനാ യഥാ
പുതിയ ചിന്തകളാൽ ശുദ്ധവും വിശാലവുമായ മനസ്സും, ഉത്തമമായ ആലോചനയുടെ തണലും ഉള്ളവനേ, നീ ഗുണപൂർണ്ണമായ നിർമ്മലഹൃദയത്തോടെ ആകാശത്തിൽ പൂർണ്ണചന്ദ്രൻ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
പരിപൂര്ണമനാ മാന്യഃ പ്രഷ്ടും ജാനാസി രാഘവ । വേത്സി ചോക്തം ച തേനാഹം പ്രവൃത്തോ വക്തുമ് ആദരാത്
രാഘവാ, നിന്റെ മനസ്സ് തൃപ്തിയോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, നീ ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്, ചോദിക്കേണ്ടത് എങ്ങനെ എന്നറിയുന്നു; പറയുന്നതും മനസ്സിലാക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടു് ഞാൻ കൂടുതൽ പറയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
രജസ്തമോഭ്യാം രഹിതാം ശുദ്ധസത്ത്വാനുപാതിനീമ് । മതിമ് ആത്മനി സംസ്ഥാപ്യ ജ്ഞാനം ശ്രോതും സ്ഥിരോ ഭവ
രജസും തമസും ഇല്ലാത്ത, ശുദ്ധമായ സത്ത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മനസ്സിനെ അകത്തു് ഉറപ്പിച്ചു്, ഈ ജ്ഞാനം കേൾക്കാൻ സ്ഥിരതയോടെ ഇരിക്കണം.
വിദ്യതേ ത്വയി സര്വൈവ പൃച്ഛകസ്യ ഗുണാവലീ । വക്തുര് ഗുണാലീ ച മയി രത്നശ്രീര് ജലധൌ യഥാ
ചോദിക്കുന്നവനിൽ വേണ്ട എല്ലാ ഗുണങ്ങളും നിന്നിൽ ഉണ്ട്; പറയുന്നവനിൽ വേണ്ട ഗുണങ്ങൾ എന്നിലുമുണ്ട്; അതുപോലെ രത്നങ്ങളുടെ ഭംഗി സമുദ്രത്തിൽ ഉള്ളതുപോലെ.
ആത്തവാന് അസി വൈരാഗ്യം വിവേകാസങ്ഗജം മുനേ । ചന്ദ്രകാന്ത ഇവാര്ദ്രത്വം ലഗ്നചന്ദ്രകരോത്കരഃ
മഹർഷേ, നീ വിവേകവും അകാരണവൈരാഗ്യവും നേടിയിരിക്കുന്നു. ഇത് ചന്ദ്രകാന്തമണിക്ക് ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള തണുപ്പുപോലെയാണ്.
ചിരമ് ആ ശൈശവാദ് ഏവ തവാഭ്യാസോ ഽസ്തി സദ്ഗുണൈഃ । ശുദ്ധൈശ് ശുദ്ധസ്യ ദീര്ഘൈശ് ച പദ്മസ്യേവാതിസന്തതൈഃ
നിന്റെ ബാല്യകാലം മുതൽ നീ ശുദ്ധവും ദീർഘകാലവും നിലനിൽക്കുന്ന നല്ല ഗുണങ്ങൾ അഭ്യസിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതെന്തെന്നാൽ, പദ്മത്തിന്റെ ശുദ്ധമായ നീണ്ട തണ്ടുകൾ പോലെ.
അതശ് ശൃണു കഥാം വക്ഷ്യേ ത്വമ് ഏവാസ്യാ ഹി ഭാജനമ് । ന ഹി ചന്ദ്രം വിനാ ശുദ്ധാ സവികാസാ കുമുദ്വതീ
അതിനാൽ ഞാൻ പറയുന്ന ഈ കഥ നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കണം. ഇതിന് യഥാർത്ഥ അർഹത നിനക്കാണ്. കാരണം, ചന്ദ്രൻ ഇല്ലാതെ കുമുദം പൂർണ്ണമായി വിരിയാത്തതുപോലെ, നീ ഇല്ലാതെ ഈ കഥയും പൂർണ്ണമാകില്ല.
യേ കേചന സമാരമ്ഭാ യാശ് ച കാശ്ചന ദൃഷ്ടയഃ । തേ ച താശ് ച പദേ ദൃഷ്ടേ നിശ്ശേഷം യാന്തി വൈ ശമമ്
ഏതൊക്കെ പ്രവർത്തികളും, ഏതൊക്കെ ധാരണകളും ഉണ്ടാകുന്നുവോ, അവ എല്ലാം പരമാവസ്ഥയെ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ പൂർണ്ണമായും ശാന്തമാകുന്നു.
യദി വിജ്ഞാനവിശ്രാന്തിര് ന ഭവേദ് ഭവ്യചേതസഃ । തദ് അസ്യാം സംസൃതൌ സാധുശ് ചിന്താം സോഢും സഹേത കഃ
യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനത്തിൽ മനസ്സ് വിശ്രമിക്കാതെ പോവുകയാണെങ്കിൽ, ഈ ജന്മചക്രത്തിൽ ആരാണ് എല്ലാ ചിന്തകളും സഹിക്കാൻ കഴിയുക?
പരപ്രാപ്ത്യാ വിലീയന്തേ സര്വാ മനനവൃത്തയഃ । കല്പാന്താര്കഗണാസങ്ഗാത് കുലശൈലശിലാ ഇവ
പരമാവസ്ഥയെ കൈവരിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ ചിന്തകളും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. അതു, ഒരു കാലഘട്ടം അവസാനിക്കുമ്പോൾ സൂര്യപ്രഭയിൽ പർവതശിലകൾ ഉരുകിപ്പോകുന്നതുപോലെയാണ്.
ദുസ്സഹാ രാമ സംസാരവിഷാവേശവിഷൂചികാ । യോഗഗാരുഡമന്ത്രേണ പാവനേന പ്രശാമ്യതി
രാമാ, ഈ സഹിക്കാനാവാത്ത ലോകജീവിതരോഗം, മായയെന്ന വിഷം കലർന്നിരിക്കുന്നു. അതിനെ യോഗമെന്ന ശുദ്ധീകരണമന്ത്രം, ഗരുഡന്റെ വിഷവിമുക്തിയുപമയിലുപരി, ശമിപ്പിക്കുന്നു.
വികൌതുകാ വിഗതവികല്പവിപ്ലവാ യഥാ സ്ഥിതാ ഹരിഹരപദ്മജാദയഃ । നരോത്തമാസ് സമധിഗതാത്മദീപകാസ് തഥാ സ്ഥിതാ ജഗതി വിബുദ്ധബുദ്ധയഃ
ഹരിയും ശിവനും ബ്രഹ്മാവും തുടങ്ങിയവർ എങ്ങനെ ആലോചനയോ ആശങ്കയോ ഇല്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ, ആത്മാവിന്റെ പ്രകാശം കണ്ടെത്തിയ മഹാന്മാരും ഈ ലോകത്ത് ഉണർന്ന ബുദ്ധിയോടെ ശാന്തമായി ജീവിക്കുന്നു.
പരിക്ഷീണേ മോഹേ ഗലതി ച ഘനേ ഽജ്ഞാനജലദേ പരിജ്ഞാതേ തത്ത്വേ സമധിഗത ആത്മന്യ് അഭിമതേ । വിചാര്യാര്യൈസ് സാര്ധം ഗലിതവപുഷോര് വാ സദസതോര് ധിയാ ദൃഷ്ടേ തത്ത്വേ രമണമ് അടനം ജാഗതമ് ഇദമ്
മോഹം തീർന്നു അജ്ഞാനത്തിന്റെ കനലമായ മേഘം മാറി സത്യം മനസ്സിലാക്കി ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ—മനുഷ്യൻ ജ്ഞാനികളോടൊപ്പം ആലോചിച്ചോ, ശരീരമില്ലാത്തവരിൽ സത്യം-അസത്യം തിരിച്ചറിയിച്ചോ—ലോകത്തിൽ നടക്കുന്ന ഈ സഞ്ചാരം സന്തോഷവും കളിയുമാകുന്നു.
പ്രസന്നേ ചിത്തത്ത്വേ ഹൃദി സവിഭവേ വല്ഗതി പരേ സമാഭോഗീഭൂതാസ്വ് അഖിലകലനാദൃഷ്ടിഷു പുരഃ । ശമം യാന്തീഷ്വ് അന്തഃകരണഘടനാസ്വ് ആഹിതരസം ധിയാ ദൃഷ്ടേ തത്ത്വേ രമണമ് അടനം ജാഗതമ് ഇദമ്
ചിത്തത്തിന്റെ സാരാംശം ഹൃദയത്തിൽ തെളിഞ്ഞ് പ്രകാശിക്കുമ്പോഴും, എല്ലാ അനുഭവങ്ങളും ഒന്നായി മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോഴും, അന്തഃകരണത്തിന്റെ പ്രവർത്തികൾ ശാന്തമാകുമ്പോഴും, ജ്ഞാനത്തോടെ സത്യം കാണുമ്പോൾ ഈ ലോകസഞ്ചാരം ആനന്ദവും വിനോദവുമാകുന്നു.
രഥസ് സ്ഫാരോ ദേഹസ് തുരഗരചനാ ചേന്ദ്രിയഗതിഃ പരിസ്പന്ദോ വാതാദ് അഹമ് അകലിതാനന്തവിഷമഃ । പരോ വാര്വാഗ് ദേഹീ ജഗതി വിഹരാമീത്യ് അനഘയാ ധിയാ ദൃഷ്ടേ തത്ത്വേ രമണമ് അടനം ജാഗതമ് ഇദമ്
ശരീരം രഥംപോലും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ചലനം കുതിരകളുടെ ഓട്ടംപോലും, ചലനം വായുവിൽ നിന്നുമാണ്. എന്നാൽ ഞാൻ അതൊന്നുമല്ല, അളവില്ലാത്തതും വ്യത്യാസമില്ലാത്തതുമായ അനന്തൻ. ശരീരധാരിയായോ പരമാത്മാവായോ ഞാൻ ലോകത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നതെല്ലാം, നിർമലമായ ബുദ്ധിയോടെ സത്യം കണ്ടാൽ, ഈ സഞ്ചാരം ഒരു കളിയാകും.
ഏതാം ദൃഷ്ടിമ് അവഷ്ടഭ്യ പുഷ്ടാത്മാനസ് സുബുദ്ധയഃ । വിചരന്ത്യ് അസമുന്നദ്ധാ മഹാന്തോ ഽഭ്യുദിതാ ഇവ
ഈ ദർശനം ആധാരമാക്കി, ആത്മാവും ബുദ്ധിയും ശക്തമായ മഹാന്മാർ, പുതുതായി ഉദിച്ചവരെപ്പോലെ, ആശങ്കയില്ലാതെ ലോകത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ന ശോചന്തി ന യാചന്തേ ന വാഞ്ഛന്തി ശുഭാശുഭമ് । സര്വമ് ഏവ ച കുര്വന്തി കുര്വന്തി ന ച കിഞ്ചന
അവർ ദുഃഖിക്കാറില്ല, യാചിക്കാറില്ല, നല്ലതോ ചീത്തയോ ആഗ്രഹിക്കാറുമില്ല; അവർ എല്ലാം ചെയ്യുന്നു, എന്നാൽ യാഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല.
സ്വസ്ഥമ് ഏവാവതിഷ്ഠന്തി സ്വസ്ഥം കുര്വന്തി യാന്തി ച । ഹേയോപാദേയതാപക്ഷരഹിതാസ് സ്വാത്മനി സ്ഥിതാഃ
അവർ സ്വഭാവത്തിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുന്നു, മറ്റുള്ളവരെയും അതിൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു, സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഉപേക്ഷിക്കലോ സ്വീകരിക്കലോ എന്ന ആശയങ്ങളില്ലാതെ, ആത്മാവിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ആയാന്തി ച ന ചായാന്തി വനം യാന്തി ന യാന്തി ച । ന കുര്വന്ത്യ് അപി കുര്വന്തി ന വദന്തി വദന്തി ച
അവർ വരുന്നു, എന്നാൽ വരുന്നതല്ല; കാടിലേക്ക് പോകുന്നു, എന്നാൽ പോകുന്നതല്ല; ചെയ്യാത്തപോലും ചെയ്യുന്നു, പറയാത്തപോലും പറയുന്നു.
യേ കേചന സമാരമ്ഭാ യാശ് ച കാശ്ചന ദൃഷ്ടയഃ । ഹേയാദേയദൃശോ യാസ് താഃ ക്ഷീയന്തേ ഽധിഗതേ പദേ
ഏതെങ്കിലും പ്രവർത്തികളും, ഏതെങ്കിലും ദർശനങ്ങളും, ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതോ സ്വീകരിക്കേണ്ടതോ എന്ന് തോന്നുന്നതെല്ലാം പരമാവസ്ഥയിൽ എത്തുമ്പോൾ അകന്നു പോകുന്നു.
പരിത്യക്തസമസ്തേഹം മനോ മധുരവൃത്തിമത് । സര്വതസ് സുഖമ് അഭ്യേതി ചന്ദ്രബിമ്ബ ഇവ സ്ഥിതമ്
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, മനസ്സ് മധുരമായി സഞ്ചരിച്ച് എല്ലായിടത്തും സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു, നിലനിൽക്കുന്ന ചന്ദ്രന്റെ പോലെ ശാന്തമായി.
അപി നിര്മനനാരമ്ഭമ് അപ്യ് അസ്താഖിലകൌതുകമ് । ആത്മന്യ് ഏവ ന മാത്യ് അന്തര് ഇന്ദാവ് ഇവ രസായനമ്
സൃഷ്ടിയില്ലാതെയും, എല്ലാ കൗതുകങ്ങളും അവസാനിച്ചിട്ടും, ആത്മാവിനകത്ത് ലയിച്ചുപോകുന്നില്ല; എങ്ങനെ അമൃതം ചന്ദ്രനെ ലയിപ്പിക്കാത്തതുപോലെ.
ന കരോതീന്ദ്രജാലാനി നാനുധാവതി വാസനാമ് । ബാലചാപലമ് ഉത്സൃജ്യ പൂര്ണമ് ഏവ വിരാജതേ
അവന് മായാജാലങ്ങള് കാണിക്കുന്നില്ല, ആഗ്രഹങ്ങള്ക്കു പിന്നാലെ ഓടുന്നില്ല; ബാല്യത്തിലെ ചഞ്ചലത്വം വിട്ട്, പൂര്ണതയില് തിളങ്ങുന്നു.
സ്വാനുഭൂതേസ് സുശാസ്ത്രസ്യ ഗുരോശ് ചൈവൈകവാക്യതാ । യത്രാഭ്യാസേന തേനാത്മാ സന്തതേനാവലോക്യതേ
സ്വന്തം അനുഭവം, നല്ല ശാസ്ത്രം, ഗുരുവിന്റെ വാക്ക് — ഇവയുടെ ഏകത്വം സ്ഥിരമായി അഭ്യസിച്ചാല്, അവിടെ ആത്മാവ് എപ്പോഴും വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നു.
അവഹേലിതശാസ്ത്രാര്ഥൈര് അവജ്ഞാതമഹാജനൈഃ । കഷ്ടാമ് അപ്യ് ആപദം പ്രാപ്തോ ന മൂഢൈസ് സമതാമ് ഇയാത്
ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അര്ത്ഥം അവഗണിച്ചവനും, ജ്ഞാനികള് അവഹേളിച്ചവനും, വലിയ ദുരിതത്തില്പ്പെട്ടാലും, മണ്ടന്മാരോടൊപ്പം തുല്യത തേടരുത്.
ന വ്യാധിര് ന വിഷം നാപത് തഥാ നാമാസ്തി ഭൂതലേ । ഖേദായ സ്വശരീരസ്ഥം മൌര്ഖ്യമ് ഏവ യഥാ നൃണാമ്
ഭൂമിയില് രോഗം, വിഷം, ദുരന്തം — ഇതൊന്നും മനുഷ്യരുടെ ശരീരത്തിനുള്ളിലെ മൗഢ്യം പോലുള്ള കഷ്ടം ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല.
കിഞ്ചിത്സംസ്കൃതബുദ്ധീനാം ശ്രവ്യം ശാസ്ത്രമ് ഇദം യഥാ । മൌര്ഖ്യാപഹം തഥാ ശാസ്ത്രമ് അന്യദ് അസ്തി ന കിഞ്ചന
കുറച്ച് സംസ്കൃതബുദ്ധിയുള്ളവര് ഈ ശാസ്ത്രം കേള്ക്കണം; അജ്ഞത നീക്കുന്നതില് ഇതുപോലൊരു ശാസ്ത്രം വേറൊന്നുമില്ല.
ഇദം ശ്രവ്യം സുഖകരം കഥാദൃഷ്ടാന്തസുന്ദരമ് । അവിരുദ്ധമ് അശേഷേണ ശാസ്ത്രവാക്യാര്ഥബന്ധുനാ
ഈ ശാസ്ത്രം കേള്ക്കാന് സുഖകരവും, കഥകളും ഉദാഹരണങ്ങളുമായി മനോഹരവും, എല്ലാ ശാസ്ത്രവാക്യങ്ങളുടെ അര്ത്ഥത്തോടും പൂര്ണമായും ഒത്തുപോകുന്നതുമാണ്.
ആപദോ യാ ദുരുത്താരാ യാശ് ച തുച്ഛാഃ കുയോനയഃ । താസ് താ മൌര്ഖ്യാത് പ്രസൂയന്തേ ഖദിരാത് കണ്ടകാ ഇവ
കഴിവ് കൊണ്ട് കടക്കാൻ കഴിയാത്ത ദുരിതങ്ങളും, ചെറുതായുള്ള തെറ്റായ പ്രവൃത്തികളും എല്ലാം അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ഇത് ഖദിരമരത്തിൽ നിന്ന് മുള്ളുകൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയാണ്.
വരം ശരാവഹസ്തസ്യ ചണ്ഡാലാഗാരവീഥിഷു । ഭിക്ഷാര്ഥമ് അടനം രാമ ന മൌര്ഖ്യഹതജീവിതമ്
രാമാ, അജ്ഞാനം നശിപ്പിച്ച ജീവിതം നയിക്കുന്നതിനെക്കാൾ, ചണ്ഡാളരുടെ വീഥികളിൽ ഭിക്ഷാടനം ചെയ്യുന്നത് പോലും മെച്ചമാണ്.