സമസ്തകലനാതീതം പരാം കോടിമ് ഉപാശ്രിതമ് । പദമ് ആസാദയന്ത്വ് ഏതത് കഥം സാമാന്യബുദ്ധയഃ
എല്ലാ കണക്കുകളും അതിക്രമിച്ചുകൊണ്ട് പരമാവധി ഉയരത്തിലെത്തിയ ആ നിലയിലേക്ക് സാധാരണ ബുദ്ധിയുള്ളവർ എങ്ങനെ എത്തിച്ചേരാൻ കഴിയും?
ആത്മചിന്താവിലാസിന്യസ് ത്വ് അസ്യാസ് സഖ്യോ മഹാമതേ । കിഞ്ചിത് സാമ്യമ് ഉപായാതാ വിദ്യന്തേ ശശിശീതലാഃ
മഹാമനസുള്ളവനേ, ആത്മചിന്തയുടെ ഈ കളിയിൽ പങ്കാളികളായവരിൽ, ചിലർ ചന്ദ്രനുപോലെ ശീതളമായ അല്പം സാമ്യം നേടിയിട്ടുണ്ട്.
ആത്മചിന്താസമാനാനാം വിവിധാനാം മുനീശ്വര । ആത്മചിന്താവയസ്യാനാം മധ്യാദ് ഏകതമാ മയാ
മുനിസ്രേഷ്ഠനേ, ആത്മചിന്തയിൽ തുല്യരായ പലരിലും, ആത്മാന്വേഷണത്തിലെ സുഹൃത്തുക്കളിൽ നിന്ന് ഞാൻ ഒരാളെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.
സര്വദുഃഖക്ഷയകരീ സര്വസൌഭാഗ്യവര്ധിനീ । കാരണം ജീവിതസ്യേയം പ്രാണചിന്താ സമാശ്രിതാ
ജീവിതത്തിന് കാരണമാകുന്ന ഈ പ്രാണചിന്ത എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും അകറ്റുകയും എല്ലാ ഭാഗ്യങ്ങളും വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇത്യ് ഉക്തവന്തം വിഹഗം ഭുസുണ്ഡം പുനര് അപ്യ് അഹമ് । ജാനന്ന് അപീദമ് അവ്യഗ്രഃ പൃഷ്ടവാന് ക്രീഡയാ പുനഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ പക്ഷിയെ, ഭുസുണ്ഡനെ, ഞാൻ നേരത്തെ തന്നെ ഇതറിയാമായിരുന്നിട്ടും, മനസ്സിൽ ഒരു കലക്കവും ഇല്ലാതെ, കളിയോടെ വീണ്ടും ചോദിച്ചു.
സര്വസംശയവിച്ഛേദിന്ന് അത്യന്തചിരജീവിത । യഥാര്ഥം ബ്രൂഹി മേ സാധോ പ്രാണചിന്താ കിമ് ഉച്യതേ
സകല സംശയങ്ങളും നീക്കുന്ന ദീർഘായുസ്സുള്ള മഹാനേ, 'പ്രാണചിന്ത' എന്നത് എന്താണെന്ന് സത്യമായി എനിക്ക് പറയൂ.
സര്വവേദാന്തവേത്താസി സര്വസംശയനാശകഃ । മാമ് ഏതത് പരിഹാസാര്ഥം മുനേ പൃച്ഛസി വായസമ്
നീ എല്ലാ വേദാന്തങ്ങളും അറിയുന്നവനും എല്ലാ സംശയങ്ങളും അകറ്റുന്നവനും ആണല്ലോ; മഹർഷേ, നീ എനിക്ക്, ഒരു കാക്കയ്ക്ക്, ഈ ചോദ്യം തമാശയ്ക്കായാണോ ചോദിക്കുന്നത്?
അഥ വാ ഭവതാമ് ഏവ ഭവദ്ഭ്യഃ പരിശിക്ഷിതമ് । പുനഃ പ്രത്യുച്ചരാമീദം കാ മേ ക്ഷതിര് ഉപസ്ഥിതാ
അല്ലെങ്കിൽ, നിങ്ങൾക്കിടയിൽ തന്നെ ഇങ്ങനെ പഠിപ്പിക്കുന്നതാണോ പതിവ്; അതിനാൽ ഞാൻ വീണ്ടും ഇതിന് ഉത്തരം പറയും—എനിക്ക് അതിൽ എന്ത് നഷ്ടമുണ്ട്?
ഭുസുണ്ഡജീവിതകരം ഭുസുണ്ഡസ്യാത്മലാഭദമ് । ശൃണു പ്രാണസമാധാനം കഥ്യമാനമ് ഇദം മയാ
ഭസുണ്ഡന് ജീവനും ആത്മസാക്ഷാത്കാരവും നൽകുന്ന പ്രാണസംയമനം ഞാൻ പറയുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ.
പശ്യേദം ഭഗവംസ് താവദ് ദേഹഗേഹം മനോരമമ് । ത്രിപ്രധാനമഹാസ്ഥൂണം നവദ്വാരസമാവൃതമ്
ഭഗവനേ, ഈ മനോഹരമായ ശരീരഗൃഹം നോക്കൂ—മൂന്ന് പ്രധാന തൂണുകളും ഒമ്പത് വാതിലുകളും ഉള്ളത്.
പുര്യഷ്ടകകലത്രേണ തന്മാത്രസ്വജനേന ച । അഹങ്കാരഗൃഹസ്ഥേന സര്വതഃ പരിപാലിതമ്
എട്ടു ഭാഗങ്ങളുള്ള നഗരം ഭാര്യയായി, സൂക്ഷ്മഭൂതങ്ങൾ ബന്ധുവായി, അഹങ്കാരം ഗൃഹസ്ഥനായി എല്ലാടും കാവൽ നില്ക്കുന്നു.
അന്തസ്സുഷിരസത്കര്ണശഷ്കുലീചന്ദ്രശാലികമ് । ശിരോരുഹാച്ഛാദനവദ് വിപുലാക്ഷഗവാക്ഷകമ്
അകത്ത് പൊള്ളയായ ഭാഗങ്ങൾ, ചട്ടിയപോലെയുള്ള ചെവികൾ, ചന്ദ്രാകൃതിയിലുള്ള താലു, മുകളിലായി മുടി, വിശാലമായ കണ്ണുകൾ ജനാലകൾ പോലെ കാണാം.
ആസ്യപ്രധാനസദ്ദ്വാരം ഭുജപാര്ശ്വോപമന്ദിരം । ദന്താലികേതകസ്രഗ്ഭിര് ഭൂഷിതദ്വാരകോടരം
വായാണ് ഈ ശരീരമന്ദിരത്തിന്റെ പ്രധാന വാതിൽ, കൈകൾ ഇരുവശങ്ങളിലായി നിലകൊള്ളുന്നു. പല്ലുകളും അധരങ്ങളും ചേർന്ന് വാതിലുകൾ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
അനാരതരടദ്രൂപരസനാദ്വാരപാലകമ് । അങ്ഗുലീലോകവലിതപാദാലിന്ദകൃതസ്ഥിതി
നിത്യേന ചലിക്കുകയും രുചികൾ അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന നാവ് വാതിൽരക്ഷകനായി നിലകൊള്ളുന്നു. വാതിലിന്റെ അരികിൽ വിരലുകൾ ചുറ്റി കാൽവിരലുകൾ കാവൽക്കാരായി നിലനിൽക്കുന്നു.
രക്തമാംസരസാദിഗ്ധസ്നായുസന്തതിവേഷ്ടിതമ് । സ്ഥൂലാസ്ഥികാഷ്ഠസദ്ബന്ധം സുകുഡ്യം സുപ്രമാര്ജിതമ്
ചുവപ്പൻ രക്തവും മാംസവും കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞു, സ്നായുക്കൾ കൊണ്ട് കെട്ടിപ്പിണഞ്ഞു, കട്ടിയുള്ള അസ്ഥികൾ കൊണ്ട് ദൃഢമായ ഘടനയുള്ളതും, നന്നായി പൂശി വൃത്തിയാക്കിയതുമായ ഒരു മന്ദിരംപോലെയാണ് ഇത്.
ഈദൃശസ്യാസ്യ ദേഹസ്യ ഗേഹസ്യ മുനിനായക । സുഷിരേ കോമലേ മധ്യേ പാര്ശുകാഭിത്തിമാലിതേ
മഹാമുനിയേ, ഈ ശരീരമന്ദിരത്തിന്റെ മൃദുവും പൊക്കിളുമുള്ള നടുവിൽ, വശങ്ങളിൽ പിഴുതുനിൽക്കുന്ന പാഴ്സ്വങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതായാണ് അതിന്റെ ഉള്ളടക്കം.
പദ്മയുഗ്മമയം യന്ത്രമ് അസ്ഥിമാംസമയം മൃദു । ഊര്ധ്വാധോനാലമ് അന്യോഽന്യമിലത്കോശം ലസദ്ദലമ്
ഇവിടെ അസ്ഥിയും മാംസവും കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ, കമലപൂവിനെപ്പോലെയുള്ള, മൃദുവായ രണ്ടു അവയവങ്ങളുള്ള ഒരു യന്ത്രം ഉണ്ട്. അതിന് മുകളിലേക്കും കീഴിലേക്കും നീളുന്ന തണ്ടുകളുണ്ട്, പുറംചുരുൾ തമ്മിൽ അടച്ചു തുറക്കുന്നു, അതിന്റെ ദളങ്ങൾ സാവധാനം ഇളകുന്നു.
സതതസ്പന്ദരൂപേണ സകലാകാശചാരിണാ । തസ്യ യന്ത്രസ്യ പത്ത്രാണി മൃദൂന്യ് ആത്താനി വായുനാ
എപ്പോഴും സ്പന്ദനം തുടരുന്നുവെന്നും, എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നുവെന്നും, ആ യന്ത്രത്തിന്റെ മൃദുവായ ദളങ്ങൾ കാറ്റ് കൊണ്ട് ഇളകുന്നു.
ലസത്സു തേഷു പത്ത്രേഷു സ മരുത് പരിവര്ധതേ । വാതാഹതലതാപത്ത്രജാലേ ബഹിര് ഇവാഭിതഃ
അവ ദളങ്ങൾ ഇളകുമ്പോൾ, അകത്തുള്ള കാറ്റ് കൂടുതൽ ശക്തമാകുന്നു; പുറത്തു ഇളകുന്ന ഇലകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കാറ്റ് അടിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവം.
വൃദ്ധിം ഗതോ ഽസൌ പവനഃ കൃത്വാത്മാനമ് അനേകധാ । ഊര്ധ്വാധോ ദിക്ഷു ചാന്യാസു ദേഹേ ഽസ്മിന് പ്രസരത്യ് അഥ
അങ്ങനെ ശക്തി കൂടിയ ആ കാറ്റ് പലവിധത്തിൽ വിഭജിച്ച്, ഈ ശരീരത്തിൽ മുകളിലേക്കും കീഴിലേക്കും മറ്റു ദിശകളിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു.
പ്രാണാപാനസമാനാദ്യൈസ് തതസ് സ ഹൃദയാനിലഃ । സങ്കേതൈഃ പ്രോച്യതേ തജ്ജ്ഞൈര് വിചിത്രാചാരചേഷ്ടിതഃ
ഹൃദയത്തിലെ ആ പ്രാണവായു, അതിന്റെ പലവിധ ചലനങ്ങളുടെയും ലക്ഷണങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ, പ്രാഞ്ജന്മാർ പ്രാണൻ, അപാനൻ, സമാനൻ തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ വിളിക്കുന്നു.
ഹൃത്പദ്മയന്ത്രകുഹരാത് സമസ്താഃ പ്രാണശക്തയഃ । ഊര്ധ്വാധഃ പ്രസൃതാ ദേഹേ ചന്ദ്രബിമ്ബാദ് ഇവാംശവഃ
ഹൃദയത്തിലെ കമലത്തിന്റെ യന്ത്രത്തിൽ നിന്നു, പ്രാണശക്തികൾ ശരീരത്തിൽ മുകളിലേക്കും കീഴിലേക്കും ചന്ദ്രന്റെ പ്രകാശകിരണങ്ങൾപോലെ വ്യാപിക്കുന്നു.
യാന്ത്യ് ആയാന്തി വിവല്ഗന്തി ഹരന്തി വിഹരന്തി ച । ഉത്പതന്തി പതന്ത്യ് ആശു താ ഏതാഃ പ്രാണശക്തയഃ
ഈ പ്രാണശക്തികൾ പോകുന്നു, വരുന്നു, ചാടുന്നു, വഹിക്കുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു, വേഗത്തിൽ ഉയരുന്നു, താഴുന്നു — ഇവയുടെ പ്രവർത്തികൾ ഇങ്ങനെയാണ്.
സ ഏഷ ഹൃത്പദ്മഗതഃ പ്രാണ ഇത്യ് ഉച്യതേ ബുധൈഃ । അസ്യ കാചിന് മുനേ ശക്തിഃ പ്രസ്പന്ദയതി ലോചനേ
ഹൃദയകമലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഈ പ്രാണനെ ജ്ഞാനികൾ 'പ്രാണൻ' എന്നു വിളിക്കുന്നു; മഹർഷേ, അതിന്റെ ഒരു ശക്തിയാണ് കണ്ണ് മടക്കാനും തുറക്കാനും കാരണമാകുന്നത്.
കാചിത് സ്പര്ശമ് ഉപാദത്തേ കാചിദ് വഹതി നാസയാ । കാചിദ് അന്നം ജരയതി കാചിദ് വക്തി വചാംസി ച
ഒന്നിന് സ്പർശം സ്വീകരിക്കാനുള്ള ശക്തിയുണ്ട്, മറ്റൊന്നിന് മണം മൂക്കിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ കഴിയും, മറ്റൊന്ന് ആഹാരം ജീരണിപ്പിക്കുന്നു, വേറൊന്ന് വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നു.
ബഹുനാത്ര കിമ് ഉക്തേന സര്വമ് ഏവ ശരീരകേ । കരോതി ഭഗവാന് വായുര് യന്ത്രേഹാമ് ഇവ യാന്ത്രികഃ
ഇതിൽ കൂടുതൽ എന്ത് പറയണം? ദൈവികമായ വായു ശരീരത്തിൽ എല്ലാം ചെയ്യുന്നു, ഒരു യന്ത്രം യന്ത്രകാരൻ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
തത്രോര്ധ്വാധോ ദ്വിസങ്കേതൌ പ്രസൃതാവ് അനിലൌ മുനേ । പ്രാണാപാനാവ് ഇതി ഖ്യാതൌ പ്രകടൌ തൌ വരാനിലൌ
അവിടെ, മഹർഷേ, രണ്ട് പ്രധാന വായുക്കൾ ഉണ്ട്—ഒന്ന് മുകളിലേക്ക്, മറ്റൊന്ന് താഴേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു. അവയെ പ്രാണനും അപാനനും എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
തയോര് അനുസരന് നിത്യം മുനേ ഗതിമ് അഹം സ്ഥിതഃ । ശീതോഷ്ണവപുഷോര് നിത്യം നിത്യമ് അമ്ബരപാന്ഥയോഃ
അവയുടെ പ്രവാഹം ഞാൻ എപ്പോഴും പിന്തുടരുന്നു, മഹർഷേ. ഞാൻ എപ്പോഴും തണുപ്പ്-ചൂടിന്റെ രൂപത്തിൽ, ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
കലേവരമഹായന്ത്രേ വാഹയോശ് ശ്രമഹീനയോഃ । ഹൃദാകാശാര്കശശിനോര് അഗ്നീഷോമസ്വരൂപയോഃ
ശരീരമെന്ന വലിയ യന്ത്രത്തില് രണ്ടു കുതിരകള് — അവയ്ക്ക് ഒരിക്കലും ക്ഷീണം വരില്ല — ഹൃദയത്തിന്റെ ആകാശത്ത് സൂര്യനും ചന്ദ്രനും പോലെ, അഗ്നിയും സോമവും എന്നരൂപത്തില് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ശരീരപുരപാലസ്യ മനസോ രഥചക്രയോഃ । അഹങ്കാരേശ്വരസ്യാസ്യ പ്രശസ്തേഷ്ടതുരങ്ഗയോഃ
ശരീരനഗരത്തിന്റെ രക്ഷകനായ മനസ്സിന് ഇവയാണ് രഥത്തിന്റെ ചക്രങ്ങള്; അഹങ്കാരമെന്ന രാജാവിന് ഇവയാണ് നല്ല പരിശീലനം ലഭിച്ച ഉത്തമ കുതിരകള്.