യദ് അനര്ഥദശാഹീനം നിര്ണീതം സദ്ഭിര് ആദിതഃ । ഗുണാനുബന്ധി ലോക്യം ച തത്പരം കാരയേന് മനഃ
ആരഭത്തിൽ തന്നെ ജ്ഞാനികൾ ദുർഭാഗ്യരഹിതവും സദ്ഗുണങ്ങളോടു ബന്ധമുള്ളതുമായ അനുഭവിക്കാൻ യോജ്യമായതെന്ന് നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നതിലേക്കാണ് മനസ്സിനെ തിരിയിക്കേണ്ടത്.
പേശലം മധുരം ഹൃദ്യം സ്വാദു ശീതമ് അപക്ഷയമ് । സുതീക്ഷ്ണമ് അതിനിര്ണീതം തത്പരം കാരയേന് മനഃ
സുന്ദരവും മധുരവും ഹൃദയസ്പർശിയും രുചികരവും തണുപ്പും നശിക്കാത്തതും അത്യന്തം ഉന്നതവും ആയതിലേക്കാണ് മനസ്സിനെ തിരിയിക്കേണ്ടത്.
യദ് ബുദ്ധേഃ പരമ് ആലോക്യമ് ആദ്യം യദ് അമൃതം പരമ് । യദ് അനുത്തമസൌഭാഗ്യം തത്പരം കാരയേന് മനഃ
ബുദ്ധിക്ക് ഏറ്റവും ഉന്നതവും ആദിമവും പരമാമൃതവും ഏറ്റവും വലിയ ഭാഗ്യവും ആയതിലേക്കാണ് മനസ്സിനെ തിരിയിക്കേണ്ടത്.
സാമരേ സഹഗന്ധര്വേ സവിദ്യാധരകിന്നരേ । സസുരസ്ത്രീഗണേ സ്വര്ഗേ ന കിഞ്ചിത് സുസ്ഥിരം ശുഭമ്
ദേവലോകത്തും ഗന്ധർവന്മാരുടേയും വിദ്യാധരന്മാരുടേയും കിന്നരന്മാരുടേയും ദേവസ്ത്രികൾ അടങ്ങിയ സ്വർഗ്ഗത്തിലുമൊന്നും സ്ഥിരമായ നല്ലതൊന്നും ഇല്ല.
സനരേ സനരാധീശേ സപര്വതപുരവ്രജേ । സാമ്ബുധൌ ഭൂതലേ താത ന കിഞ്ചിച് ഛോഭനം സ്ഥിരമ്
മനുഷ്യരിലും രാജാക്കളിലും മലകളിലെ നഗരങ്ങളിലും സമുദ്രത്തിലും ഭൂമിയിലുമെല്ലാം, പ്രിയനേ, ഒന്നും മനോഹരമായി സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കില്ല.
സനാഗേ സാസുരവ്യൂഹേ സാസുരസ്ത്രീജനേ തഥാ । സമസ്ത ഏവ പാതാലേ ന കിഞ്ചിച് ഛോഭനം സ്ഥിരമ്
പാമ്പുകളിലും അസുരസൈന്യങ്ങളിലും അസുരസ്ത്രികളിലും പാതാളത്തിലെ എല്ലായിടങ്ങളിലും, ഒന്നും മനോഹരമായി സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കില്ല.
സസ്വര്ഗേ സധരാഭോഗേ സപാതാലേ സദിക്തടേ । ജഗത്യ് അസ്മിംസ് തു സര്വസ്മിന് ന കിഞ്ചിച് ഛോഭനം സ്ഥിരമ്
സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും പാതാളത്തിലും തീരങ്ങളിലും, ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലായിടങ്ങളിലും, ഒന്നും മനോഹരമായി സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കില്ല.
സമുഖേ സകരേ സാംസേ സപാദേ സോരുമണ്ഡലേ । സരക്തമാംസേ ദേഹേ ഽസ്മിന് ന കിഞ്ചിച് ഛോഭനം സ്ഥിരമ്
മുഖത്തിലും കൈകളിലും തോളിലും കാലുകളിലും അസ്ഥിസന്ധികളിലും രക്തവും മാംസവും നിറഞ്ഞ ഈ ശരീരത്തിലും ഒന്നും മനോഹരമായി സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കില്ല.
ആധിവ്യാധിവിലോലാസു ദുഃഖൌഘവലിതാസു ച । ക്രിയാസു നിത്യതുച്ഛാസു ന കിഞ്ചിച് ഛോഭനം സ്ഥിരമ്
വ്യാധിയും ദുർബലതയും കൊണ്ടു അലഞ്ഞു കിടക്കുന്ന പ്രവൃത്തികളിലും, ദു:ഖത്തിന്റെ തിരമാലകൾ നിറഞ്ഞതിലും, എല്ലായ്പ്പോഴും ശൂന്യമായതിലും, ഒരിക്കലും മനോഹരമോ സ്ഥിരമായതോ ഒന്നുമില്ല.
തരലീകൃതചിത്താസു ഹൃദയാമര്ദനീഷു ച । ചിന്താസു ജീവകാരാസു ന കിഞ്ചിത് സുസ്ഥിരം ശുഭമ്
ചഞ്ചലമായ മനസ്സിലും, ഹൃദയം വേദനിപ്പിക്കുന്ന ചിന്തകളിലും, ജീവിതത്തെ ആകൃതീകരിക്കുന്ന ഉത്കണ്ഠകളിലും, നല്ലതോ സ്ഥിരമായതോ ഒന്നുമില്ല.
ഹൃത്ക്ഷീരോദകസസ്പന്ദമന്ദരേഷു ചലേഷ്വ് അതി । സ്വസങ്കല്പവികല്പേഷു ന കിഞ്ചിത് സുസ്ഥിരം ശുഭമ്
ഹൃദയത്തിൽ, അതിന്റെ അന്തസ്സിന്റെ സ്പന്ദനം ക്ഷീണിച്ചും അശാന്തമായും ഇരിക്കുമ്പോഴും, സ്വയം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഭാവനകളുടെ മാറ്റങ്ങളിൽ പോലും, നല്ലതോ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നതോ ഒന്നുമില്ല.
അനാരതാഗമാപായപരാസ്വ് അശിശിരാസ്വ് അതി । ചിത്രാചാരാസു ചേഷ്ടാസു ന കിഞ്ചിത് സുസ്ഥിരം ശുഭമ്
എപ്പോഴും വരാനും പോകാനും വിധേയമായ, തണുത്തും അനാസക്തമായും, പലവിധങ്ങളായ പ്രവൃത്തികളിലും, നല്ലതോ സ്ഥിരമായതോ ഒന്നുമില്ല.
ന വരമ് ഏകമഹീതലരാജതാ ന ച വരം വിവിധാമരരൂപതാ । ന ച വരം ധരണീതലനാഗതാ സ്ഥിതിമ് ഉപൈതി ഹി യത്ര സതാം മനഃ
ഒരു രാജ്യം ഭരിക്കുന്നതോ, അനേകം ദേവതാരൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നതോ, ഭൂമിയിൽ ലഭിക്കുന്നതൊന്നും സത്യജ്ഞാനികൾക്ക് ആഗ്രഹിക്കാനില്ല. ഇവയിൽ ഒന്നിലും അവരുടെ മനസ്സ് സ്ഥിരത നേടുന്നില്ല.
ന വരമ് ആകുലശാസ്ത്രവിചാരണം ന ച വരം വരകാവ്യവിവേചനമ് । ന വരമ് അഗ്ര്യകഥാക്രമചര്വണം സ്ഥിതിമ് ഉപൈതി ഹി യത്ര സതാം മനഃ
ശാസ്ത്രങ്ങൾക്കുള്ള അശാന്തമായ ചിന്തയോ, ഉത്തമമായ കവിതകളുടെ വിശകലനമോ, മികച്ച കഥകളുടെ ആസ്വാദനമോ, ഇവയിലും സത്യജ്ഞാനികളുടെ മനസ്സ് ഒരിക്കലും സ്ഥിരതയില്ല.
ന വരമ് ആധിമയം ചിരജീവിതം ന ച വരം മരണം ദൃഢമൂഢതാ । ന ച വരം നരകോ ന ച വിഷ്ടപം സ്ഥിതിമ് ഉപൈതി ഹി യത്ര സതാം മനഃ
ദു:ഖം നിറഞ്ഞ ദീർഘമായ ജീവിതമോ, കനത്ത അജ്ഞാനത്തിൽ മരണമോ, നരകമോ, സ്വർഗ്ഗമോ, ഇവയൊന്നും സത്യജ്ഞാനികൾക്ക് ആഗ്രഹിക്കാനില്ല. ഇവയിൽ മനസ്സ് ഒരിക്കലും സ്ഥിരതയില്ല.
ഇതി വിവിധജഗത്ക്രമാസ് സമസ്താശ് ചലമതിമൂഢതയാ നരസ്യ രൂഢാഃ । ചലതരകലനാഹിതേ പദാര്ഥേ കഥമ് ഉപയാന്തി ചിരം സ്ഥിതിം മഹാന്തഃ
ഇങ്ങനെ, ലോകത്തിലെ വിവിധ വഴികളും, മനസ്സിന്റെ അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നു രൂപപ്പെടുന്നതുമാണ്. അപ്രത്യക്ഷമായ ചിന്തകളിൽ ആശ്രയിക്കുന്ന ഈ കാര്യങ്ങളിൽ മഹാത്മാക്കൾ എങ്ങനെ സ്ഥിരത കണ്ടെത്തും?
ഏകൈവ കേവലം ദൃഷ്ടിര് അനപായാ ഗതഭ്രമാ । വിദ്യതേ സര്വവിച്ഛ്രേഷ്ഠ സര്വശ്രേഷ്ഠാ സമുന്നതാ
ഒന്നേ ഒരു ശുദ്ധമായ ദർശനമാണ് എല്ലായ്പ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നത്, തെറ്റില്ലാത്തതും, ഒരിക്കലും മങ്ങാത്തതും, എല്ലാ അറിവുകളിലും ഏറ്റവും ഉന്നതവും ശ്രേഷ്ഠവുമാണ്.
ആത്മചിന്താ സമസ്താനാം ദുഃഖാനാമ് അന്തകാരിണീ । ചിരസമ്ഭൃതസന്തപ്തസംസാരശ്രമഹാരിണീ । നിഷ്കലങ്കമനോമാര്ഗവിപുലാങ്ഗനചാരിണീ
ആത്മചിന്ത എല്ലാം ദുഃഖങ്ങൾക്കും അവസാനമെത്തിക്കുന്നതാണ്; ദീർഘകാലം ചിതറിപ്പിടിച്ച ലോകജീവിതത്തിന്റെ വലിയ ക്ഷീണം അകറ്റുകയും, മായംകൂടാത്ത മനസ്സിന്റെ വിശാലമായ വഴിയിൽ സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
തയാ സമസ്തദുഃഖാനാം സത്താനര്ഥവിലാസിനാമ് । ജ്യോത്സ്നയേവാന്ധകാരാണാമ് അലമ് അന്തഃ പ്രജായതേ
ഇതിലൂടെ, ദുഃഖത്തിൽ ആകുലരായ എല്ലാ ജീവികൾക്കും, ചന്ദ്രപ്രകാശം ഇരുട്ട് നീക്കംചെയ്യുന്നതുപോലെ, ഉള്ളിൽ ഒരു പ്രകാശം ഉദയിക്കുന്നു.
സാ സ്വാത്മചിന്താ ഭഗവന് സര്വസങ്കല്പവര്ജിതാ । യുഷ്മദാദിഷു സുപ്രാപാ ദുഷ്പ്രാപൈവാസ്മദാദിഷു
ഭഗവൻ, ഈ ആത്മചിന്തയെല്ലാ ഭാവനകളും വിട്ടതാണ്; നിങ്ങൾക്കും നിങ്ങളെപ്പോലുള്ളവർക്കും അതു എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാണ്, എന്നാൽ ഞങ്ങളേപോലുള്ളവർക്ക് അതു പ്രാപിക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
സമസ്തകലനാതീതം പരാം കോടിമ് ഉപാശ്രിതമ് । പദമ് ആസാദയന്ത്വ് ഏതത് കഥം സാമാന്യബുദ്ധയഃ
എല്ലാ കണക്കുകളും അതിക്രമിച്ചുകൊണ്ട് പരമാവധി ഉയരത്തിലെത്തിയ ആ നിലയിലേക്ക് സാധാരണ ബുദ്ധിയുള്ളവർ എങ്ങനെ എത്തിച്ചേരാൻ കഴിയും?
ആത്മചിന്താവിലാസിന്യസ് ത്വ് അസ്യാസ് സഖ്യോ മഹാമതേ । കിഞ്ചിത് സാമ്യമ് ഉപായാതാ വിദ്യന്തേ ശശിശീതലാഃ
മഹാമനസുള്ളവനേ, ആത്മചിന്തയുടെ ഈ കളിയിൽ പങ്കാളികളായവരിൽ, ചിലർ ചന്ദ്രനുപോലെ ശീതളമായ അല്പം സാമ്യം നേടിയിട്ടുണ്ട്.
ആത്മചിന്താസമാനാനാം വിവിധാനാം മുനീശ്വര । ആത്മചിന്താവയസ്യാനാം മധ്യാദ് ഏകതമാ മയാ
മുനിസ്രേഷ്ഠനേ, ആത്മചിന്തയിൽ തുല്യരായ പലരിലും, ആത്മാന്വേഷണത്തിലെ സുഹൃത്തുക്കളിൽ നിന്ന് ഞാൻ ഒരാളെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.
സര്വദുഃഖക്ഷയകരീ സര്വസൌഭാഗ്യവര്ധിനീ । കാരണം ജീവിതസ്യേയം പ്രാണചിന്താ സമാശ്രിതാ
ജീവിതത്തിന് കാരണമാകുന്ന ഈ പ്രാണചിന്ത എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും അകറ്റുകയും എല്ലാ ഭാഗ്യങ്ങളും വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇത്യ് ഉക്തവന്തം വിഹഗം ഭുസുണ്ഡം പുനര് അപ്യ് അഹമ് । ജാനന്ന് അപീദമ് അവ്യഗ്രഃ പൃഷ്ടവാന് ക്രീഡയാ പുനഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ പക്ഷിയെ, ഭുസുണ്ഡനെ, ഞാൻ നേരത്തെ തന്നെ ഇതറിയാമായിരുന്നിട്ടും, മനസ്സിൽ ഒരു കലക്കവും ഇല്ലാതെ, കളിയോടെ വീണ്ടും ചോദിച്ചു.
സര്വസംശയവിച്ഛേദിന്ന് അത്യന്തചിരജീവിത । യഥാര്ഥം ബ്രൂഹി മേ സാധോ പ്രാണചിന്താ കിമ് ഉച്യതേ
സകല സംശയങ്ങളും നീക്കുന്ന ദീർഘായുസ്സുള്ള മഹാനേ, 'പ്രാണചിന്ത' എന്നത് എന്താണെന്ന് സത്യമായി എനിക്ക് പറയൂ.
സര്വവേദാന്തവേത്താസി സര്വസംശയനാശകഃ । മാമ് ഏതത് പരിഹാസാര്ഥം മുനേ പൃച്ഛസി വായസമ്
നീ എല്ലാ വേദാന്തങ്ങളും അറിയുന്നവനും എല്ലാ സംശയങ്ങളും അകറ്റുന്നവനും ആണല്ലോ; മഹർഷേ, നീ എനിക്ക്, ഒരു കാക്കയ്ക്ക്, ഈ ചോദ്യം തമാശയ്ക്കായാണോ ചോദിക്കുന്നത്?
അഥ വാ ഭവതാമ് ഏവ ഭവദ്ഭ്യഃ പരിശിക്ഷിതമ് । പുനഃ പ്രത്യുച്ചരാമീദം കാ മേ ക്ഷതിര് ഉപസ്ഥിതാ
അല്ലെങ്കിൽ, നിങ്ങൾക്കിടയിൽ തന്നെ ഇങ്ങനെ പഠിപ്പിക്കുന്നതാണോ പതിവ്; അതിനാൽ ഞാൻ വീണ്ടും ഇതിന് ഉത്തരം പറയും—എനിക്ക് അതിൽ എന്ത് നഷ്ടമുണ്ട്?
ഭുസുണ്ഡജീവിതകരം ഭുസുണ്ഡസ്യാത്മലാഭദമ് । ശൃണു പ്രാണസമാധാനം കഥ്യമാനമ് ഇദം മയാ
ഭസുണ്ഡന് ജീവനും ആത്മസാക്ഷാത്കാരവും നൽകുന്ന പ്രാണസംയമനം ഞാൻ പറയുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ.
പശ്യേദം ഭഗവംസ് താവദ് ദേഹഗേഹം മനോരമമ് । ത്രിപ്രധാനമഹാസ്ഥൂണം നവദ്വാരസമാവൃതമ്
ഭഗവനേ, ഈ മനോഹരമായ ശരീരഗൃഹം നോക്കൂ—മൂന്ന് പ്രധാന തൂണുകളും ഒമ്പത് വാതിലുകളും ഉള്ളത്.