ജാനന്ന് അപി ഹി സര്വജ്ഞ ബ്രഹ്മഞ് ജിജ്ഞാസയൈവ മാമ് । പൃച്ഛസി പ്രഭവോ നിത്യം ഭൃത്യം വാചാലയന്തി ഹി
സർവ്വം അറിയുന്നവനാണെങ്കിലും, ബ്രഹ്മൻ, നീ എന്നോട് ചോദിക്കുന്നത് വെറും കൗതുകം കൊണ്ടാണ്. യജമാനന്മാർ ഭൃത്യന്മാരെ ഇടയ്ക്കിടെ സംസാരത്തിലൂടെ ഏർപ്പെടുത്താറുണ്ട്.
തഥാപി യത് പൃച്ഛസി മാം തത് തേ പ്രകഥയാമ്യ് അഹമ് । അനാജ്ഞാഭങ്ഗമ് ഏവാഹുര് മുഖ്യമ് ആരാധനം സതാമ്
എങ്കിലും, നീ എന്നോട് ചോദിച്ചതിനാൽ ഞാൻ പറയാം. ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നത്, ആജ്ഞ ലംഘിക്കാതിരിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയ സേവനമെന്ന്.
ദോഷമുക്താഫലപ്രോതാ വാസനാതന്തുസന്തതിഃ । ഹൃദി ന ഗ്രഥിതാ യസ്യ മൃത്യുസ് തം ന ജിഘാംസതി
ദോഷവും ഫലവും ചേർത്ത് നെയ്ത വാസനയുടെ നൂൽഹരങ്ങൾ ഹൃദയത്തിൽ കെട്ടിയില്ലാത്തവനെ മരണത്തിന് തൊടാനാവില്ല.
വിശ്വാസവൃക്ഷക്രകചാസ് സര്വേ ദേഹലതാഘുണാഃ । ആധയോ യം ന ഭിന്ദന്തി മൃത്യുസ് തം ന ജിഘാംസതി
ശരീരരൂപിയായ വള്ളിയെ സംശയത്തിന്റെ കരണ്ടികൾ പോലെ മുറിക്കുന്ന എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളുടെ കരണ്ടികളും ഒരാളെ തകർക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, മരണത്തിന് അവനെ തൊടാനാവില്ല.
ഷണ്ഡാത് ഷണ്ഡം നിപതിതം ശാഖാമൃഗമ് ഇവോദ്ധതം । ന ചഞ്ചലം മനോ യസ്യ തം മൃത്യുര് ന ജിഘാംസതി
ആളിന്റെ മനസ്സ് ശാന്തവും അശാന്തിയില്ലാത്തതുമാകുമ്പോൾ, അതിനെ മരണത്തിന് പിടിക്കാനാഗ്രഹമില്ല. ഒരു ശാഖാമൃഗം ശാന്തനിൽ നിന്നു വീണുപോയതുപോലെ, അപ്രകാരം മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ചവനെ മരണം തൊടാറില്ല.
ശരീരതരുസര്പൌഘാശ് ചിത്തൌര്വശിഖിനശ് ശിഖാഃ । ആശാ യം ന ദഹന്ത്യ് അന്തസ് തം മൃത്യുര് ന ജിഘാംസതി
ശരീരമെന്ന കാടിൽ ഉരുവെന്ന തീയിൽ നിന്നുയരുന്ന ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ജ്വാലകൾ അകത്തുനിന്ന് ദഹിപ്പിക്കാത്തവനെ മരണത്തിന് പിടിക്കാനാഗ്രഹമില്ല.
രാഗദ്വേഷവിഷാപൂരസ് സ്വമനോബിലമന്ദിരഃ । ലോഭവ്യാലോ ന ഭുങ്ക്തേ യം മൃത്യുസ് തം ന ജിഘാംസതി
സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ ഗുഹയിൽ രാഗദ്വേഷങ്ങളുടെ വിഷം നിറഞ്ഞിട്ടും, ലാഭമെന്ന പാമ്പ് അവനെ തിന്നുന്നില്ലെങ്കിൽ, അത്തരം ആളെ മരണം പിടിക്കാനാഗ്രഹമില്ല.
പീതാശേഷവിവേകാമ്ബുശ് ശരീരാമ്ഭോധിവാഡവഃ । ന നിര്ദഹതി യം കോപസ് തം മൃത്യുര് ന ജിഘാംസതി
ശരീരസമുദ്രത്തിലെ വാടവാഗ്നിയെ പൂർണ്ണമായ വിവേകജലം കുടിച്ച് ശമിപ്പിച്ചവനെ ക്രോധം ദഹിപ്പിക്കില്ല; അത്തരം ആളെ മരണം പിടിക്കാനാഗ്രഹമില്ല.
യന്ത്രം തിലാനാം കഠിനം രാശിമ് ഉഗ്രമ് ഇവാകുലമ് । യം പീഡയതി നാനങ്ഗസ് തം മൃത്യുര് ന ജിഘാംസതി
ആസക്തി ഒരാളെ വലയിക്കുമ്പോൾ, എങ്ങനെയോ ഒരു കഠിനമായ എണ്ണയിറക്കുന്ന യന്ത്രം എളുപ്പത്തിൽ എള്ളിനിറച്ച കൂമ്പാരത്തെ ചതച്ചുപൊടിയാക്കുന്നതുപോലെ, മരണവും ആസക്തിയില്ലാത്തവനെ തൊടാറില്ല.
ഏകസ്മിന് നിര്മലേ യേന പദേ പരമപാവനേ । സംശ്രിതാ ദൃഢവിശ്രാന്തിസ് തം മൃത്യുര് ന ജിഘാംസതി
ഒരുവൻ നിർമലവും പരമശുദ്ധിയുള്ള അവസ്ഥയിൽ ഉറച്ച ആശ്രയം കണ്ടെത്തി വിശ്രമിച്ചാൽ, മരണത്തിന് അവനെ പിടിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം ഉണ്ടാവില്ല.
ഏതേ ബ്രഹ്മന് മഹാദോഷാസ് സംസാരവ്യാധിഹേതവഃ । മനാഗ് അപി ന ലുമ്പന്തി ചിത്തമ് ഏകസമാഹിതമ്
ബ്രഹ്മനേ, ഈ മഹാദോഷങ്ങൾ, സംസാരരോഗത്തിന് കാരണമാകുന്നവ, ഏകാഗ്രമായ മനസ്സിനെ ഒറ്റത്തവണയും ബാധിക്കില്ല.
ആധിവ്യാധിസമുത്ഥാനി വലിതാനി മഹാഭ്രമൈഃ । ന വിലുമ്പന്തി ദുഃഖാനി ചിത്തമ് ഏകസമാഹിതമ്
വ്യാധികളും വ്യാമോഹം കൊണ്ടുള്ള വലിയ ഭ്രമങ്ങളും ഉണ്ടാക്കുന്ന കഷ്ടതകൾ, ഏകാഗ്രമായ മനസ്സിനെ അലട്ടുകയോ തകർക്കുകയോ ചെയ്യില്ല.
ന ദാദതി ന ചാദത്തേ ന ജഹാതി ന യാചതേ । കുര്വദ് ഏവ ച കാര്യാണി ചിത്തമ് ഏകസമാഹിതമ്
അത് കൊടുക്കുന്നില്ല, എടുക്കുന്നില്ല, ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല, യാചിക്കുന്നില്ല; എങ്കിലും പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുമ്പോഴും മനസ്സ് ഒരുമിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
നാസ്തമ് ഏതി ന ചോദേതി നസംസ്മൃതി നവിസ്മൃതി । ന സുപ്തം ന ച ജാഗ്രത്സ്ഥം ചിത്തമ് ഏകസമാഹിതമ്
അത് അസ്തമിക്കുന്നില്ല, ഉദയിക്കുന്നില്ല, ഓർക്കുന്നില്ല, മറക്കുന്നില്ല; മനസ്സ് ഒരുമയോടെ, ഉറങ്ങുന്നതല്ല, ഉണർന്നിരിക്കുന്നതുമല്ല.
അന്ധീകൃതഹൃദാകാശാഃ കാമക്രോധവികാരജാഃ । ചിന്താ ന പരിഹിംസന്തി ചിത്തമ് ഏകസമാഹിതമ്
കാമം, ക്രോധം എന്നിവയുടെ ഭാവങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന, ഹൃദയത്തിന്റെ ആകാശം ഇരുണ്ടാക്കുന്ന ചിന്തകൾ ഒരുമയുള്ള മനസ്സിനെ ബാധിക്കില്ല.
യേ ദുരര്ഥാ ദുരാരമ്ഭാ ദുര്ഗുണാ ദുരുദാഹൃതാഃ । ദുഷ്ക്രമാസ് തേ ന കൃന്തന്തി ചിത്തമ് ഏകസമാഹിതമ്
ദുഷ്ടമായ, ആരംഭിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള, ദോഷമുള്ള, പ്രാപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ആലോചനകൾ ഒരുമയുള്ള മനസ്സിനെ തകർക്കാൻ കഴിയില്ല.
ശുഭാനി വിപുലാര്ഥാനി മഹാന്തി ഗുണവന്തി ച । സര്വാണ്യ് ഏവാനുധാവന്തി ചിത്തമ് ഏകസമാഹിതമ്
പൂർണ്ണമായും ഏകാഗ്രമായ മനസ്സിനെ എല്ലാ ശുഭകരമായ, സമൃദ്ധമായ, മഹത്തായ, ഗുണപൂർണ്ണമായ കാര്യങ്ങളും സ്വാഭാവികമായി പിന്തുടരും.
യദ് ഉദര്കഹിതം സത്യമ് അനപായി ഗതഭ്രമമ് । ദുരീഹിതദശാമുക്തം തത്പരം കാരയേന് മനഃ
അവസാനത്തിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉപകാരപ്രദവും, അചഞ്ചലവും, തെറ്റില്ലാത്തതും, ദുഷ്പ്രഭാവം തൊടാത്തതുമായ അവസ്ഥയിലാണെങ്കിൽ മനസ്സിനെ ആ പരമാവസ്ഥയിൽ സ്ഥാപിക്കണം.
യദ് അദൃഷ്ടമ് അശുദ്ധേന ചിരവൈധുര്യകാരിണാ । മുനേ കാമപിശാചേന തത്പരം കാരയേന് മനഃ
അശുദ്ധിയാൽ കാണാനാവാത്തതും, ആഗ്രഹത്തിന്റെ ദുഷ്പ്രഭാവത്തിൽ ദീർഘകാലം ദൂഷിതമായതുമായ കാര്യങ്ങളിൽ, മഹർഷേ, മനസ്സിനെ ആ പരമാവസ്ഥയിൽ സ്ഥാപിക്കണം.
ആദൌ മധ്യേ തഥാന്തേ ച ചിരായ പരി ചോദിതമ് । യച് ചാരു മധുരം പഥ്യം തത്പരം കാരയേന് മനഃ
ആദ്യത്തിൽ, നടുവിലും, അവസാനം വരെ ദീർഘകാലം പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടതും, മനോഹരവും, മധുരവും, ആരോഗ്യകരവുമായതിൽ മനസ്സിനെ ആ പരമാവസ്ഥയിൽ സ്ഥാപിക്കണം.
യദ് അനര്ഥദശാഹീനം നിര്ണീതം സദ്ഭിര് ആദിതഃ । ഗുണാനുബന്ധി ലോക്യം ച തത്പരം കാരയേന് മനഃ
ആരഭത്തിൽ തന്നെ ജ്ഞാനികൾ ദുർഭാഗ്യരഹിതവും സദ്ഗുണങ്ങളോടു ബന്ധമുള്ളതുമായ അനുഭവിക്കാൻ യോജ്യമായതെന്ന് നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നതിലേക്കാണ് മനസ്സിനെ തിരിയിക്കേണ്ടത്.
പേശലം മധുരം ഹൃദ്യം സ്വാദു ശീതമ് അപക്ഷയമ് । സുതീക്ഷ്ണമ് അതിനിര്ണീതം തത്പരം കാരയേന് മനഃ
സുന്ദരവും മധുരവും ഹൃദയസ്പർശിയും രുചികരവും തണുപ്പും നശിക്കാത്തതും അത്യന്തം ഉന്നതവും ആയതിലേക്കാണ് മനസ്സിനെ തിരിയിക്കേണ്ടത്.
യദ് ബുദ്ധേഃ പരമ് ആലോക്യമ് ആദ്യം യദ് അമൃതം പരമ് । യദ് അനുത്തമസൌഭാഗ്യം തത്പരം കാരയേന് മനഃ
ബുദ്ധിക്ക് ഏറ്റവും ഉന്നതവും ആദിമവും പരമാമൃതവും ഏറ്റവും വലിയ ഭാഗ്യവും ആയതിലേക്കാണ് മനസ്സിനെ തിരിയിക്കേണ്ടത്.
സാമരേ സഹഗന്ധര്വേ സവിദ്യാധരകിന്നരേ । സസുരസ്ത്രീഗണേ സ്വര്ഗേ ന കിഞ്ചിത് സുസ്ഥിരം ശുഭമ്
ദേവലോകത്തും ഗന്ധർവന്മാരുടേയും വിദ്യാധരന്മാരുടേയും കിന്നരന്മാരുടേയും ദേവസ്ത്രികൾ അടങ്ങിയ സ്വർഗ്ഗത്തിലുമൊന്നും സ്ഥിരമായ നല്ലതൊന്നും ഇല്ല.
സനരേ സനരാധീശേ സപര്വതപുരവ്രജേ । സാമ്ബുധൌ ഭൂതലേ താത ന കിഞ്ചിച് ഛോഭനം സ്ഥിരമ്
മനുഷ്യരിലും രാജാക്കളിലും മലകളിലെ നഗരങ്ങളിലും സമുദ്രത്തിലും ഭൂമിയിലുമെല്ലാം, പ്രിയനേ, ഒന്നും മനോഹരമായി സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കില്ല.
സനാഗേ സാസുരവ്യൂഹേ സാസുരസ്ത്രീജനേ തഥാ । സമസ്ത ഏവ പാതാലേ ന കിഞ്ചിച് ഛോഭനം സ്ഥിരമ്
പാമ്പുകളിലും അസുരസൈന്യങ്ങളിലും അസുരസ്ത്രികളിലും പാതാളത്തിലെ എല്ലായിടങ്ങളിലും, ഒന്നും മനോഹരമായി സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കില്ല.
സസ്വര്ഗേ സധരാഭോഗേ സപാതാലേ സദിക്തടേ । ജഗത്യ് അസ്മിംസ് തു സര്വസ്മിന് ന കിഞ്ചിച് ഛോഭനം സ്ഥിരമ്
സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും പാതാളത്തിലും തീരങ്ങളിലും, ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലായിടങ്ങളിലും, ഒന്നും മനോഹരമായി സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കില്ല.
സമുഖേ സകരേ സാംസേ സപാദേ സോരുമണ്ഡലേ । സരക്തമാംസേ ദേഹേ ഽസ്മിന് ന കിഞ്ചിച് ഛോഭനം സ്ഥിരമ്
മുഖത്തിലും കൈകളിലും തോളിലും കാലുകളിലും അസ്ഥിസന്ധികളിലും രക്തവും മാംസവും നിറഞ്ഞ ഈ ശരീരത്തിലും ഒന്നും മനോഹരമായി സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കില്ല.
ആധിവ്യാധിവിലോലാസു ദുഃഖൌഘവലിതാസു ച । ക്രിയാസു നിത്യതുച്ഛാസു ന കിഞ്ചിച് ഛോഭനം സ്ഥിരമ്
വ്യാധിയും ദുർബലതയും കൊണ്ടു അലഞ്ഞു കിടക്കുന്ന പ്രവൃത്തികളിലും, ദു:ഖത്തിന്റെ തിരമാലകൾ നിറഞ്ഞതിലും, എല്ലായ്പ്പോഴും ശൂന്യമായതിലും, ഒരിക്കലും മനോഹരമോ സ്ഥിരമായതോ ഒന്നുമില്ല.
തരലീകൃതചിത്താസു ഹൃദയാമര്ദനീഷു ച । ചിന്താസു ജീവകാരാസു ന കിഞ്ചിത് സുസ്ഥിരം ശുഭമ്
ചഞ്ചലമായ മനസ്സിലും, ഹൃദയം വേദനിപ്പിക്കുന്ന ചിന്തകളിലും, ജീവിതത്തെ ആകൃതീകരിക്കുന്ന ഉത്കണ്ഠകളിലും, നല്ലതോ സ്ഥിരമായതോ ഒന്നുമില്ല.