ഏകൈകദേഹസംസ്ഥാനനീതബ്രഹ്മനിശാഗമഃ । ധ്യാനാന്തേ ഖസ്ഥ ഏവൈതത് സര്ഗമ് ആലോക്യ വേദ്മ്യ് അഹമ്
ഓരോ ശരീരത്തിന്റെ നിലയിലൂടെ ബ്രഹ്മത്തിൽ രാത്രി വരുന്നത്, ധ്യാനം കഴിഞ്ഞ് ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ടു ഞാൻ ഈ സൃഷ്ടിയെ കാണുന്നു, അതിനാൽ എനിക്ക് അതെല്ലാം അറിയാം.
അര്കാദേര് ഋക്ഷസഞ്ചാരാന് മേര്വാദേസ് സ്ഥാനകാദ് ദിശാമ് । സംസ്ഥാനമ് അന്യഥാ തസ്മിന് സ്ഥിതേ യാന്തി ദിശോ ഽന്യഥാ
സൂര്യനും നക്ഷത്രങ്ങളും സഞ്ചരിക്കുന്നതിനാൽ, മേരു മുതലായ പർവ്വതങ്ങളുടെ സ്ഥാനം മാറുന്നതിനാൽ, ദിക്കുകളുടെ ക്രമം മാറുന്നു; അവ സ്ഥിരമാകുമ്പോൾ ദിക്കുകൾക്ക് മറ്റൊരു രൂപം വരുന്നു.
ന സന് നാസജ് ജഗന് മന്യേ ഭ്രമോ ഽയം കേവലം ധിയഃ । ആത്മസ്പന്ദചമത്കാരവിഭവോ ഽയം വിജൃമ്ഭതേ
ലോകം ഉണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നൊന്നും ഞാൻ കരുതുന്നില്ല; മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണ് ഇതെല്ലാം. ആത്മാവിന്റെ സ്പന്ദനത്തിന്റെ അത്ഭുതം കൊണ്ടാണ് ഈ പ്രപഞ്ചം പ്രകടമാകുന്നത്.
പുത്രഃ പിതൃത്വമ് ആയാതോ മിത്രാണി ത്വ് അരിതാം തഥാ । സ്ത്രീത്വം ച ശതശോ യാതാന് പുംസശ് ചൈവ സ്മരാമ്യ് അഹമ്
ഞാൻ മകനായിരുന്ന കാലത്ത് അച്ഛനായി, സുഹൃത്തുക്കൾ ശത്രുക്കളായി, സ്ത്രീയായി നൂറുകണക്കിന് ജന്മങ്ങൾ എടുത്തതും പുരുഷനായിരുന്നതും എനിക്ക് ഓർമ്മയുണ്ട്.
കലൌ കൃതയുഗാചാരാന് കൃതേ കലിയുഗസ്ഥിതീഃ । ത്രേതായാം ദ്വാപരേ ചൈവ സംസ്മരാമി മുനീശ്വര
മഹർഷേ, കലിയുഗത്തിൽ കൃതയുഗത്തിലെ ആചാരങ്ങളും, കൃതയുഗത്തിൽ കലിയുഗത്തിലെ നിലകളും, ത്രേതായുഗത്തിലും ദ്വാപരയുഗത്തിലും അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ഞാൻ ഓർക്കുന്നത്.
അദൃഷ്ടവേദവേദാര്ഥാന് സ്വസങ്കേതവിഹാരിണഃ । സര്ഗാന് നിരര്ഗലാചാരാന് ക്വചിത് കാംശ്ചിത് സ്മരാമ്യ് അഹമ്
വേദങ്ങളും അതിലെ അർത്ഥങ്ങളും ആരും കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളവരുടെ ചിഹ്നങ്ങൾ അനുസരിച്ച് സഞ്ചരിച്ച, ആചാരങ്ങൾക്കു തടസ്സമില്ലാത്ത ചില സൃഷ്ടികളെ ഞാൻ ചിലപ്പോൾ ഓർമ്മിക്കുന്നു.
ധ്യാതരി ബ്രഹ്മണി ബ്രഹ്മന് സസുരാസുരമാനുഷമ് । ചതുര്യുഗസഹസ്രേ ദ്വേ ജഗച് ഛൂന്യം സ്മരാമ്യ് അഹമ്
ബ്രഹ്മനേ, മനസ്സ് ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ ഓർക്കുന്നു — ഇരുപതിനായിരം ചതുര്യുഗങ്ങൾക്കാലം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ഇല്ലാതെ ലോകം ശൂന്യമായിരുന്നു.
വിചിത്രസംസ്ഥാനവിശേഷദേശാന് വിചിത്രകാര്യാകുലഭൂതകോശാന് । വിചിത്രവിന്യാസവിലാസവേഷാന് സ്മരാമ്യ് അഹം ബ്രഹ്മദിനേഷ്വ് അശേഷാന്
ബ്രഹ്മയുടെ ഓരോ ദിവസത്തിലും, അനേകം വിഭിന്നമായ രൂപങ്ങൾ, വ്യത്യസ്ത പ്രദേശങ്ങൾ, പലവിധ ജീവികൾ പലതരം പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്ന അവസ്ഥകൾ, അതുപോലെ അനേകം വ്യത്യസ്ത ക്രമീകരണങ്ങളും കളിയാടുന്ന ഭാവങ്ങളും ഞാൻ ഓർക്കുന്നു.
അഥാസൌ വായസശ്രേഷ്ഠോ ജിജ്ഞാസാര്ഥമ് ഇദം മയാ । ഭൂയഃ പൃഷ്ടോ മഹാബാഹോ കല്പവൃക്ഷലതാഗ്രഖേ
അപ്പോൾ ആ കാക്കകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനെ, ആശ്ചര്യമായ അറിവിനായി, മഹാബാഹുവേ, ഞാൻ വീണ്ടും ചോദിച്ചു; ആ കല്പവൃക്ഷത്തിന്റെ കൊമ്പിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ടായിരുന്നു അത്.
ചരതാം ജഗതഃ കോശേ വ്യവഹാരവതാമ് അപി । കഥം വിഹഗരാജേന്ദ്ര ദേഹം മൃത്യുര് ന ബാധതേ
പക്ഷിരാജാവേ, ഈ ലോകത്തിൽ ജീവികൾ സാധാരണ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ട് സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴും, മരണം അവരുടെ ശരീരത്തെ എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നില്ലെന്ന് പറയാമോ?
ജാനന്ന് അപി ഹി സര്വജ്ഞ ബ്രഹ്മഞ് ജിജ്ഞാസയൈവ മാമ് । പൃച്ഛസി പ്രഭവോ നിത്യം ഭൃത്യം വാചാലയന്തി ഹി
സർവ്വം അറിയുന്നവനാണെങ്കിലും, ബ്രഹ്മൻ, നീ എന്നോട് ചോദിക്കുന്നത് വെറും കൗതുകം കൊണ്ടാണ്. യജമാനന്മാർ ഭൃത്യന്മാരെ ഇടയ്ക്കിടെ സംസാരത്തിലൂടെ ഏർപ്പെടുത്താറുണ്ട്.
തഥാപി യത് പൃച്ഛസി മാം തത് തേ പ്രകഥയാമ്യ് അഹമ് । അനാജ്ഞാഭങ്ഗമ് ഏവാഹുര് മുഖ്യമ് ആരാധനം സതാമ്
എങ്കിലും, നീ എന്നോട് ചോദിച്ചതിനാൽ ഞാൻ പറയാം. ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നത്, ആജ്ഞ ലംഘിക്കാതിരിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയ സേവനമെന്ന്.
ദോഷമുക്താഫലപ്രോതാ വാസനാതന്തുസന്തതിഃ । ഹൃദി ന ഗ്രഥിതാ യസ്യ മൃത്യുസ് തം ന ജിഘാംസതി
ദോഷവും ഫലവും ചേർത്ത് നെയ്ത വാസനയുടെ നൂൽഹരങ്ങൾ ഹൃദയത്തിൽ കെട്ടിയില്ലാത്തവനെ മരണത്തിന് തൊടാനാവില്ല.
വിശ്വാസവൃക്ഷക്രകചാസ് സര്വേ ദേഹലതാഘുണാഃ । ആധയോ യം ന ഭിന്ദന്തി മൃത്യുസ് തം ന ജിഘാംസതി
ശരീരരൂപിയായ വള്ളിയെ സംശയത്തിന്റെ കരണ്ടികൾ പോലെ മുറിക്കുന്ന എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളുടെ കരണ്ടികളും ഒരാളെ തകർക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, മരണത്തിന് അവനെ തൊടാനാവില്ല.
ഷണ്ഡാത് ഷണ്ഡം നിപതിതം ശാഖാമൃഗമ് ഇവോദ്ധതം । ന ചഞ്ചലം മനോ യസ്യ തം മൃത്യുര് ന ജിഘാംസതി
ആളിന്റെ മനസ്സ് ശാന്തവും അശാന്തിയില്ലാത്തതുമാകുമ്പോൾ, അതിനെ മരണത്തിന് പിടിക്കാനാഗ്രഹമില്ല. ഒരു ശാഖാമൃഗം ശാന്തനിൽ നിന്നു വീണുപോയതുപോലെ, അപ്രകാരം മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ചവനെ മരണം തൊടാറില്ല.
ശരീരതരുസര്പൌഘാശ് ചിത്തൌര്വശിഖിനശ് ശിഖാഃ । ആശാ യം ന ദഹന്ത്യ് അന്തസ് തം മൃത്യുര് ന ജിഘാംസതി
ശരീരമെന്ന കാടിൽ ഉരുവെന്ന തീയിൽ നിന്നുയരുന്ന ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ജ്വാലകൾ അകത്തുനിന്ന് ദഹിപ്പിക്കാത്തവനെ മരണത്തിന് പിടിക്കാനാഗ്രഹമില്ല.
രാഗദ്വേഷവിഷാപൂരസ് സ്വമനോബിലമന്ദിരഃ । ലോഭവ്യാലോ ന ഭുങ്ക്തേ യം മൃത്യുസ് തം ന ജിഘാംസതി
സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ ഗുഹയിൽ രാഗദ്വേഷങ്ങളുടെ വിഷം നിറഞ്ഞിട്ടും, ലാഭമെന്ന പാമ്പ് അവനെ തിന്നുന്നില്ലെങ്കിൽ, അത്തരം ആളെ മരണം പിടിക്കാനാഗ്രഹമില്ല.
പീതാശേഷവിവേകാമ്ബുശ് ശരീരാമ്ഭോധിവാഡവഃ । ന നിര്ദഹതി യം കോപസ് തം മൃത്യുര് ന ജിഘാംസതി
ശരീരസമുദ്രത്തിലെ വാടവാഗ്നിയെ പൂർണ്ണമായ വിവേകജലം കുടിച്ച് ശമിപ്പിച്ചവനെ ക്രോധം ദഹിപ്പിക്കില്ല; അത്തരം ആളെ മരണം പിടിക്കാനാഗ്രഹമില്ല.
യന്ത്രം തിലാനാം കഠിനം രാശിമ് ഉഗ്രമ് ഇവാകുലമ് । യം പീഡയതി നാനങ്ഗസ് തം മൃത്യുര് ന ജിഘാംസതി
ആസക്തി ഒരാളെ വലയിക്കുമ്പോൾ, എങ്ങനെയോ ഒരു കഠിനമായ എണ്ണയിറക്കുന്ന യന്ത്രം എളുപ്പത്തിൽ എള്ളിനിറച്ച കൂമ്പാരത്തെ ചതച്ചുപൊടിയാക്കുന്നതുപോലെ, മരണവും ആസക്തിയില്ലാത്തവനെ തൊടാറില്ല.
ഏകസ്മിന് നിര്മലേ യേന പദേ പരമപാവനേ । സംശ്രിതാ ദൃഢവിശ്രാന്തിസ് തം മൃത്യുര് ന ജിഘാംസതി
ഒരുവൻ നിർമലവും പരമശുദ്ധിയുള്ള അവസ്ഥയിൽ ഉറച്ച ആശ്രയം കണ്ടെത്തി വിശ്രമിച്ചാൽ, മരണത്തിന് അവനെ പിടിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം ഉണ്ടാവില്ല.
ഏതേ ബ്രഹ്മന് മഹാദോഷാസ് സംസാരവ്യാധിഹേതവഃ । മനാഗ് അപി ന ലുമ്പന്തി ചിത്തമ് ഏകസമാഹിതമ്
ബ്രഹ്മനേ, ഈ മഹാദോഷങ്ങൾ, സംസാരരോഗത്തിന് കാരണമാകുന്നവ, ഏകാഗ്രമായ മനസ്സിനെ ഒറ്റത്തവണയും ബാധിക്കില്ല.
ആധിവ്യാധിസമുത്ഥാനി വലിതാനി മഹാഭ്രമൈഃ । ന വിലുമ്പന്തി ദുഃഖാനി ചിത്തമ് ഏകസമാഹിതമ്
വ്യാധികളും വ്യാമോഹം കൊണ്ടുള്ള വലിയ ഭ്രമങ്ങളും ഉണ്ടാക്കുന്ന കഷ്ടതകൾ, ഏകാഗ്രമായ മനസ്സിനെ അലട്ടുകയോ തകർക്കുകയോ ചെയ്യില്ല.
ന ദാദതി ന ചാദത്തേ ന ജഹാതി ന യാചതേ । കുര്വദ് ഏവ ച കാര്യാണി ചിത്തമ് ഏകസമാഹിതമ്
അത് കൊടുക്കുന്നില്ല, എടുക്കുന്നില്ല, ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല, യാചിക്കുന്നില്ല; എങ്കിലും പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുമ്പോഴും മനസ്സ് ഒരുമിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
നാസ്തമ് ഏതി ന ചോദേതി നസംസ്മൃതി നവിസ്മൃതി । ന സുപ്തം ന ച ജാഗ്രത്സ്ഥം ചിത്തമ് ഏകസമാഹിതമ്
അത് അസ്തമിക്കുന്നില്ല, ഉദയിക്കുന്നില്ല, ഓർക്കുന്നില്ല, മറക്കുന്നില്ല; മനസ്സ് ഒരുമയോടെ, ഉറങ്ങുന്നതല്ല, ഉണർന്നിരിക്കുന്നതുമല്ല.
അന്ധീകൃതഹൃദാകാശാഃ കാമക്രോധവികാരജാഃ । ചിന്താ ന പരിഹിംസന്തി ചിത്തമ് ഏകസമാഹിതമ്
കാമം, ക്രോധം എന്നിവയുടെ ഭാവങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന, ഹൃദയത്തിന്റെ ആകാശം ഇരുണ്ടാക്കുന്ന ചിന്തകൾ ഒരുമയുള്ള മനസ്സിനെ ബാധിക്കില്ല.
യേ ദുരര്ഥാ ദുരാരമ്ഭാ ദുര്ഗുണാ ദുരുദാഹൃതാഃ । ദുഷ്ക്രമാസ് തേ ന കൃന്തന്തി ചിത്തമ് ഏകസമാഹിതമ്
ദുഷ്ടമായ, ആരംഭിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള, ദോഷമുള്ള, പ്രാപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ആലോചനകൾ ഒരുമയുള്ള മനസ്സിനെ തകർക്കാൻ കഴിയില്ല.
ശുഭാനി വിപുലാര്ഥാനി മഹാന്തി ഗുണവന്തി ച । സര്വാണ്യ് ഏവാനുധാവന്തി ചിത്തമ് ഏകസമാഹിതമ്
പൂർണ്ണമായും ഏകാഗ്രമായ മനസ്സിനെ എല്ലാ ശുഭകരമായ, സമൃദ്ധമായ, മഹത്തായ, ഗുണപൂർണ്ണമായ കാര്യങ്ങളും സ്വാഭാവികമായി പിന്തുടരും.
യദ് ഉദര്കഹിതം സത്യമ് അനപായി ഗതഭ്രമമ് । ദുരീഹിതദശാമുക്തം തത്പരം കാരയേന് മനഃ
അവസാനത്തിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉപകാരപ്രദവും, അചഞ്ചലവും, തെറ്റില്ലാത്തതും, ദുഷ്പ്രഭാവം തൊടാത്തതുമായ അവസ്ഥയിലാണെങ്കിൽ മനസ്സിനെ ആ പരമാവസ്ഥയിൽ സ്ഥാപിക്കണം.
യദ് അദൃഷ്ടമ് അശുദ്ധേന ചിരവൈധുര്യകാരിണാ । മുനേ കാമപിശാചേന തത്പരം കാരയേന് മനഃ
അശുദ്ധിയാൽ കാണാനാവാത്തതും, ആഗ്രഹത്തിന്റെ ദുഷ്പ്രഭാവത്തിൽ ദീർഘകാലം ദൂഷിതമായതുമായ കാര്യങ്ങളിൽ, മഹർഷേ, മനസ്സിനെ ആ പരമാവസ്ഥയിൽ സ്ഥാപിക്കണം.
ആദൌ മധ്യേ തഥാന്തേ ച ചിരായ പരി ചോദിതമ് । യച് ചാരു മധുരം പഥ്യം തത്പരം കാരയേന് മനഃ
ആദ്യത്തിൽ, നടുവിലും, അവസാനം വരെ ദീർഘകാലം പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടതും, മനോഹരവും, മധുരവും, ആരോഗ്യകരവുമായതിൽ മനസ്സിനെ ആ പരമാവസ്ഥയിൽ സ്ഥാപിക്കണം.