സമൈകസന്നിവേശാനി ബഹൂനി വിഷമാണി ച । തഥാര്ധസമരൂപാണി ത്രിജഗന്തി സ്മരാമ്യ് അഹമ്
എനിക്ക് ഒരുപോലെയുള്ളതും വ്യത്യാസമുള്ളതും ഭാഗികമായ സാമ്യമുള്ളതുമായ അനേകം ലോകങ്ങൾ ഓർമ്മയുണ്ട്.
താന്യ് ഏവ താദൃക്കര്മാണി തഥാന്യാചരണാനി ച । തത്കര്മാണി തഥാന്യാനി ഭൂതാനീഹ സ്മരാമ്യ് അഹമ്
അവിടെ നടന്ന അതുപോലെയുള്ള പ്രവർത്തികളും മറ്റു കാര്യങ്ങളും ഞാൻ ഓർക്കുന്നു; അവ പ്രവർത്തികളും ഇവിടെ ഉള്ള മറ്റു ജീവികളും എനിക്ക് ഓർമ്മയുണ്ട്.
പ്രതിമന്വന്തരം ബ്രഹ്മന് വിപര്യസ്തേ ജഗത്ക്രമേ । സന്നിവേശേ ഽന്യഥാ ജാതേ പ്രയാതേ സംസ്തുതേ ജനേ
ബ്രഹ്മൻ, ഓരോ മന്വന്തരവും മാറുമ്പോൾ ലോകക്രമം മറിഞ്ഞ് പുതിയ ക്രമം വരുമ്പോഴും ആളുകൾ വരികയും പോകികയും ചെയ്യുമ്പോഴും,
മമാന്യാനി ച മിത്രാണി തേ ഽന്യ ഏവ ച ബന്ധവഃ । അന്യ ഏവ നവാ ഭൃത്യാ അന്യ ഏവ സമാശ്രയാഃ
എനിക്ക് വേറൊരു കൂട്ടുകാരുണ്ട്, നിനക്ക് വേറെയൊരു ബന്ധുക്കളുണ്ട്; പുതുതായി ഭൃത്യരും മറ്റുള്ളവർ ആശ്രയവും ഉണ്ട്.
കദാചിദ് അഹമ് ഏകാന്തേ വിന്ധ്യമൂലലതാശ്രയഃ । കദാചിന് മേരുശൃങ്ഗാഗ്രകല്പവൃക്ഷലതാശ്രയഃ
എപ്പോഴോ ഞാൻ ഏകാന്തതയിൽ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിന്റെ അടിവാരത്തുള്ള വള്ളികളിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു; ചിലപ്പോൾ വീണ്ടും മേരു പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ ഉള്ള മനസ്സിലുണ്ടാകുന്ന എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന വള്ളികളിൽ ആശ്രയം കണ്ടെത്തുന്നു.
കദാചിത് സഹ്യനിലയഃ കദാചിദ് ദര്ദുരാലയഃ । കദാചിദ് ധിമവദ്വാസീ കദാചിന് മലയാശ്രയഃ
ചിലപ്പോൾ ഞാൻ സഹ്യപർവ്വതങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നു; ചിലപ്പോൾ ദർദുരപർവ്വതങ്ങളിൽ; ചിലപ്പോൾ ഹിമവാനിൽ, പിന്നെ ചിലപ്പോൾ മലയപർവ്വതങ്ങളിൽ.
കദാചിത് പ്രാക്തനേനൈവ സന്നിവേശേന ഭൂധരമ് । വനം വൃക്ഷം ച ശാഖാം ച പ്രാപ്യ നീഡം കരോമ്യ് അഹമ്
ചിലപ്പോൾ മുൻകൂട്ടി ഒരുക്കിയതുപോലെ, ഞാൻ ഒരു പർവ്വതത്തിൽ, കാട്ടിൽ, മരത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ശാഖയിൽ എന്റെ കൂട് ഉണ്ടാക്കുന്നു.
അദ്യാനന്തേഷു യാതേഷു യുഗേഷു മുനിനായക । പ്രാക്തനേനൈവ ജാതോ ഽയം സന്നിവേശേന പാദപഃ
മഹർഷികളിലെ പ്രധാനനായകാ, ഇന്നുവരെ കഴിഞ്ഞ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ, ഈ മരങ്ങൾ മുൻപുപോലെ തന്നെയുള്ള ക്രമത്തിൽ ജനിച്ചിരിക്കുന്നു.
താതേ ജീവതി യൈവാഭൂച് ഛോഭാസ്യ സുതരോസ് തയാ । കൃതപ്രാക്സന്നിവേശോ ഽയമ് അഹം സ്ഥിതിമ് ഉപാഗതഃ
എന്റെ അച്ഛൻ ജീവിച്ചിരുന്നപ്പോൾ, അവനിൽ നിന്ന് വലിയ ഒരു പ്രകാശം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഞാൻ മുമ്പേ തന്നെ എന്റെ സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചു, ഇപ്പോൾ ഈ നിലയിലേക്ക് ഞാൻ എത്തി.
നേഹാഭൂദ് ഉത്തരാ പൂര്വം കകുമ് നായം ച ഭൂധരഃ । ദിഗ് ഉത്തരാഭൂദ് അന്യൈവ പൂര്വം മേരുമഹീധരാ
ഇവിടെ മുമ്പ് വടക്കോ കിഴക്കോ എന്ന ദിക്കുകളൊന്നുമില്ലായിരുന്നു, ഇവിടം ഒരു പർവ്വതവുമല്ലായിരുന്നു. അന്നത്തെ വടക്കും കിഴക്കും വേറെയായിരുന്നു, അന്നത്തെ മേരു പർവ്വതവും വേറെയായിരുന്നു.
ഏകൈകദേഹസംസ്ഥാനനീതബ്രഹ്മനിശാഗമഃ । ധ്യാനാന്തേ ഖസ്ഥ ഏവൈതത് സര്ഗമ് ആലോക്യ വേദ്മ്യ് അഹമ്
ഓരോ ശരീരത്തിന്റെ നിലയിലൂടെ ബ്രഹ്മത്തിൽ രാത്രി വരുന്നത്, ധ്യാനം കഴിഞ്ഞ് ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ടു ഞാൻ ഈ സൃഷ്ടിയെ കാണുന്നു, അതിനാൽ എനിക്ക് അതെല്ലാം അറിയാം.
അര്കാദേര് ഋക്ഷസഞ്ചാരാന് മേര്വാദേസ് സ്ഥാനകാദ് ദിശാമ് । സംസ്ഥാനമ് അന്യഥാ തസ്മിന് സ്ഥിതേ യാന്തി ദിശോ ഽന്യഥാ
സൂര്യനും നക്ഷത്രങ്ങളും സഞ്ചരിക്കുന്നതിനാൽ, മേരു മുതലായ പർവ്വതങ്ങളുടെ സ്ഥാനം മാറുന്നതിനാൽ, ദിക്കുകളുടെ ക്രമം മാറുന്നു; അവ സ്ഥിരമാകുമ്പോൾ ദിക്കുകൾക്ക് മറ്റൊരു രൂപം വരുന്നു.
ന സന് നാസജ് ജഗന് മന്യേ ഭ്രമോ ഽയം കേവലം ധിയഃ । ആത്മസ്പന്ദചമത്കാരവിഭവോ ഽയം വിജൃമ്ഭതേ
ലോകം ഉണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നൊന്നും ഞാൻ കരുതുന്നില്ല; മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണ് ഇതെല്ലാം. ആത്മാവിന്റെ സ്പന്ദനത്തിന്റെ അത്ഭുതം കൊണ്ടാണ് ഈ പ്രപഞ്ചം പ്രകടമാകുന്നത്.
പുത്രഃ പിതൃത്വമ് ആയാതോ മിത്രാണി ത്വ് അരിതാം തഥാ । സ്ത്രീത്വം ച ശതശോ യാതാന് പുംസശ് ചൈവ സ്മരാമ്യ് അഹമ്
ഞാൻ മകനായിരുന്ന കാലത്ത് അച്ഛനായി, സുഹൃത്തുക്കൾ ശത്രുക്കളായി, സ്ത്രീയായി നൂറുകണക്കിന് ജന്മങ്ങൾ എടുത്തതും പുരുഷനായിരുന്നതും എനിക്ക് ഓർമ്മയുണ്ട്.
കലൌ കൃതയുഗാചാരാന് കൃതേ കലിയുഗസ്ഥിതീഃ । ത്രേതായാം ദ്വാപരേ ചൈവ സംസ്മരാമി മുനീശ്വര
മഹർഷേ, കലിയുഗത്തിൽ കൃതയുഗത്തിലെ ആചാരങ്ങളും, കൃതയുഗത്തിൽ കലിയുഗത്തിലെ നിലകളും, ത്രേതായുഗത്തിലും ദ്വാപരയുഗത്തിലും അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ഞാൻ ഓർക്കുന്നത്.
അദൃഷ്ടവേദവേദാര്ഥാന് സ്വസങ്കേതവിഹാരിണഃ । സര്ഗാന് നിരര്ഗലാചാരാന് ക്വചിത് കാംശ്ചിത് സ്മരാമ്യ് അഹമ്
വേദങ്ങളും അതിലെ അർത്ഥങ്ങളും ആരും കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളവരുടെ ചിഹ്നങ്ങൾ അനുസരിച്ച് സഞ്ചരിച്ച, ആചാരങ്ങൾക്കു തടസ്സമില്ലാത്ത ചില സൃഷ്ടികളെ ഞാൻ ചിലപ്പോൾ ഓർമ്മിക്കുന്നു.
ധ്യാതരി ബ്രഹ്മണി ബ്രഹ്മന് സസുരാസുരമാനുഷമ് । ചതുര്യുഗസഹസ്രേ ദ്വേ ജഗച് ഛൂന്യം സ്മരാമ്യ് അഹമ്
ബ്രഹ്മനേ, മനസ്സ് ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ ഓർക്കുന്നു — ഇരുപതിനായിരം ചതുര്യുഗങ്ങൾക്കാലം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ഇല്ലാതെ ലോകം ശൂന്യമായിരുന്നു.
വിചിത്രസംസ്ഥാനവിശേഷദേശാന് വിചിത്രകാര്യാകുലഭൂതകോശാന് । വിചിത്രവിന്യാസവിലാസവേഷാന് സ്മരാമ്യ് അഹം ബ്രഹ്മദിനേഷ്വ് അശേഷാന്
ബ്രഹ്മയുടെ ഓരോ ദിവസത്തിലും, അനേകം വിഭിന്നമായ രൂപങ്ങൾ, വ്യത്യസ്ത പ്രദേശങ്ങൾ, പലവിധ ജീവികൾ പലതരം പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്ന അവസ്ഥകൾ, അതുപോലെ അനേകം വ്യത്യസ്ത ക്രമീകരണങ്ങളും കളിയാടുന്ന ഭാവങ്ങളും ഞാൻ ഓർക്കുന്നു.
അഥാസൌ വായസശ്രേഷ്ഠോ ജിജ്ഞാസാര്ഥമ് ഇദം മയാ । ഭൂയഃ പൃഷ്ടോ മഹാബാഹോ കല്പവൃക്ഷലതാഗ്രഖേ
അപ്പോൾ ആ കാക്കകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനെ, ആശ്ചര്യമായ അറിവിനായി, മഹാബാഹുവേ, ഞാൻ വീണ്ടും ചോദിച്ചു; ആ കല്പവൃക്ഷത്തിന്റെ കൊമ്പിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ടായിരുന്നു അത്.
ചരതാം ജഗതഃ കോശേ വ്യവഹാരവതാമ് അപി । കഥം വിഹഗരാജേന്ദ്ര ദേഹം മൃത്യുര് ന ബാധതേ
പക്ഷിരാജാവേ, ഈ ലോകത്തിൽ ജീവികൾ സാധാരണ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ട് സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴും, മരണം അവരുടെ ശരീരത്തെ എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നില്ലെന്ന് പറയാമോ?
ജാനന്ന് അപി ഹി സര്വജ്ഞ ബ്രഹ്മഞ് ജിജ്ഞാസയൈവ മാമ് । പൃച്ഛസി പ്രഭവോ നിത്യം ഭൃത്യം വാചാലയന്തി ഹി
സർവ്വം അറിയുന്നവനാണെങ്കിലും, ബ്രഹ്മൻ, നീ എന്നോട് ചോദിക്കുന്നത് വെറും കൗതുകം കൊണ്ടാണ്. യജമാനന്മാർ ഭൃത്യന്മാരെ ഇടയ്ക്കിടെ സംസാരത്തിലൂടെ ഏർപ്പെടുത്താറുണ്ട്.
തഥാപി യത് പൃച്ഛസി മാം തത് തേ പ്രകഥയാമ്യ് അഹമ് । അനാജ്ഞാഭങ്ഗമ് ഏവാഹുര് മുഖ്യമ് ആരാധനം സതാമ്
എങ്കിലും, നീ എന്നോട് ചോദിച്ചതിനാൽ ഞാൻ പറയാം. ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നത്, ആജ്ഞ ലംഘിക്കാതിരിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയ സേവനമെന്ന്.
ദോഷമുക്താഫലപ്രോതാ വാസനാതന്തുസന്തതിഃ । ഹൃദി ന ഗ്രഥിതാ യസ്യ മൃത്യുസ് തം ന ജിഘാംസതി
ദോഷവും ഫലവും ചേർത്ത് നെയ്ത വാസനയുടെ നൂൽഹരങ്ങൾ ഹൃദയത്തിൽ കെട്ടിയില്ലാത്തവനെ മരണത്തിന് തൊടാനാവില്ല.
വിശ്വാസവൃക്ഷക്രകചാസ് സര്വേ ദേഹലതാഘുണാഃ । ആധയോ യം ന ഭിന്ദന്തി മൃത്യുസ് തം ന ജിഘാംസതി
ശരീരരൂപിയായ വള്ളിയെ സംശയത്തിന്റെ കരണ്ടികൾ പോലെ മുറിക്കുന്ന എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളുടെ കരണ്ടികളും ഒരാളെ തകർക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, മരണത്തിന് അവനെ തൊടാനാവില്ല.
ഷണ്ഡാത് ഷണ്ഡം നിപതിതം ശാഖാമൃഗമ് ഇവോദ്ധതം । ന ചഞ്ചലം മനോ യസ്യ തം മൃത്യുര് ന ജിഘാംസതി
ആളിന്റെ മനസ്സ് ശാന്തവും അശാന്തിയില്ലാത്തതുമാകുമ്പോൾ, അതിനെ മരണത്തിന് പിടിക്കാനാഗ്രഹമില്ല. ഒരു ശാഖാമൃഗം ശാന്തനിൽ നിന്നു വീണുപോയതുപോലെ, അപ്രകാരം മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ചവനെ മരണം തൊടാറില്ല.
ശരീരതരുസര്പൌഘാശ് ചിത്തൌര്വശിഖിനശ് ശിഖാഃ । ആശാ യം ന ദഹന്ത്യ് അന്തസ് തം മൃത്യുര് ന ജിഘാംസതി
ശരീരമെന്ന കാടിൽ ഉരുവെന്ന തീയിൽ നിന്നുയരുന്ന ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ജ്വാലകൾ അകത്തുനിന്ന് ദഹിപ്പിക്കാത്തവനെ മരണത്തിന് പിടിക്കാനാഗ്രഹമില്ല.
രാഗദ്വേഷവിഷാപൂരസ് സ്വമനോബിലമന്ദിരഃ । ലോഭവ്യാലോ ന ഭുങ്ക്തേ യം മൃത്യുസ് തം ന ജിഘാംസതി
സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ ഗുഹയിൽ രാഗദ്വേഷങ്ങളുടെ വിഷം നിറഞ്ഞിട്ടും, ലാഭമെന്ന പാമ്പ് അവനെ തിന്നുന്നില്ലെങ്കിൽ, അത്തരം ആളെ മരണം പിടിക്കാനാഗ്രഹമില്ല.
പീതാശേഷവിവേകാമ്ബുശ് ശരീരാമ്ഭോധിവാഡവഃ । ന നിര്ദഹതി യം കോപസ് തം മൃത്യുര് ന ജിഘാംസതി
ശരീരസമുദ്രത്തിലെ വാടവാഗ്നിയെ പൂർണ്ണമായ വിവേകജലം കുടിച്ച് ശമിപ്പിച്ചവനെ ക്രോധം ദഹിപ്പിക്കില്ല; അത്തരം ആളെ മരണം പിടിക്കാനാഗ്രഹമില്ല.
യന്ത്രം തിലാനാം കഠിനം രാശിമ് ഉഗ്രമ് ഇവാകുലമ് । യം പീഡയതി നാനങ്ഗസ് തം മൃത്യുര് ന ജിഘാംസതി
ആസക്തി ഒരാളെ വലയിക്കുമ്പോൾ, എങ്ങനെയോ ഒരു കഠിനമായ എണ്ണയിറക്കുന്ന യന്ത്രം എളുപ്പത്തിൽ എള്ളിനിറച്ച കൂമ്പാരത്തെ ചതച്ചുപൊടിയാക്കുന്നതുപോലെ, മരണവും ആസക്തിയില്ലാത്തവനെ തൊടാറില്ല.
ഏകസ്മിന് നിര്മലേ യേന പദേ പരമപാവനേ । സംശ്രിതാ ദൃഢവിശ്രാന്തിസ് തം മൃത്യുര് ന ജിഘാംസതി
ഒരുവൻ നിർമലവും പരമശുദ്ധിയുള്ള അവസ്ഥയിൽ ഉറച്ച ആശ്രയം കണ്ടെത്തി വിശ്രമിച്ചാൽ, മരണത്തിന് അവനെ പിടിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം ഉണ്ടാവില്ല.