ഏകാഗ്രമൂര്തയസ് സ്നേഹരാഗദ്വേഷവിവര്ജിതാഃ । സ്വജനാ യസ്യ തേ ശൈലാസ് സരസാ അപി നീരസാഃ
ഏകാഗ്രതയുള്ള, സ്നേഹവും ആസക്തിയും വൈരവും ഇല്ലാത്തവരാണ് അവന്റെ സ്വന്തം ആളുകൾ; അവർ പർവ്വതങ്ങളായാലും തടാകങ്ങളായാലും, അകത്തൊന്നുമില്ലാത്തവർ തന്നെയാണ്.
ശിരഃഖുരാഃ ഖുരകരാഃ കരദന്താ ഭുജോദരാഃ । ഋക്ഷോഷ്ട്രാജാഹിവക്ത്രാശ് ച പ്രമഥാ യസ്യ ലാലകാഃ
തല കുതിരയുടെ കാൽപാദം പോലെയും, കൈ കാൽപാദം പോലെയും, പല്ലുകൾ കൈപോലെയും, വയറ് കൈകൾ പോലെയും, മുഖം കരടി, ഒട്ടകം, ആന, പാമ്പ് എന്നിവയുടെ രൂപത്തിലുള്ളവരാണ് അവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട പ്രമഥന്മാർ.
യസ്യ നേത്രത്രയോദ്ഭാസിവദനസ്യാമരപ്രഭോഃ । യഥാ ഗണാസ് തഥൈവാന്യഃ പരിവാരോ ഹി മാതരഃ
മൂന്നു കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് മുഖം പ്രകാശിക്കുന്ന അമരപ്രഭുവിന്റെ സേവകരെപ്പോലെ തന്നെ, മറ്റു കൂട്ടങ്ങളും—മാതാക്കളും—അവന്റെ അനുയായികളാണ്.
നൃത്യന്തി മാതരസ് തസ്യ പുരോ ഭൂതഗണാനതാഃ । ചതുര്ദശവിധാനന്തഭൂതജാതൈകഭോജനാഃ
ആ മാതാക്കൾ, ഭൂതഗണങ്ങൾ നമസ്കരിച്ച്, അവന്റെ മുന്നിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; പതിനാലു വിധത്തിലുള്ള അനന്തമായ ജീവജാതികളുടെ ഒരേ ഭക്ഷണം അവർ പങ്കിടുന്നു.
ഖരോഷ്ട്രകാകവദനാ രക്തമേദോവസാസവാഃ । ദിഗമ്ബരാ വിഹാരിണ്യശ് ശരീരാവയവസ്രജഃ
കഴുത, ഒട്ടകം, കാക്ക എന്നിവയുടെ മുഖങ്ങളുമായി, രക്തം, മജ്ജ, കൊഴുപ്പ് എന്നിവയിൽ മുക്കിയവരായി, വസ്ത്രമില്ലാതെ സഞ്ചരിച്ച്, ശരീരഭാഗങ്ങളുടെ മാലകൾ ധരിച്ചവരായി അവർ കാണപ്പെടുന്നു.
വസന്തി ഗിരികൂടേഷു വ്യോമ്നി ലോകാന്തരേഷു ച । അടവീഷു ശ്മശാനേഷു ശരീരേഷു ച ദേഹിനാമ്
അവർ പർവ്വതശിഖരങ്ങളിൽ, ആകാശത്തിൽ, മറ്റ് ലോകങ്ങളിൽ, കാടുകളിൽ, ശ്മശാനങ്ങളിൽ, ജീവികളുടെ ശരീരങ്ങളിലും വസിക്കുന്നു.
ജയാ ച വിജയാ ചൈവ ജയന്തീ ചാപരാജിതാ । വാമസ്രോതോഗതാ ഏതാസ് തുമ്ബുരും രുദ്രമ് ആശ്രിതാഃ
ജയ, വിജയ, ജയന്തി, അപരാജിത — ഇവർ എല്ലാം ഇടത്തേയ്ക്ക് ഒഴുകുന്ന പ്രവാഹത്തിൽ, തുമ്പുരു രുദ്രനിൽ അഭയം തേടി ചേർന്നവരാണ്.
സിദ്ധാ ശുഷ്കാ ച രക്താ ച ഉത്പലാ ചേതി ദേവതാഃ । സ്രോതോ ദക്ഷിണമ് ആശ്രിത്യ ഭൈരവം രുദ്രമ് ആശ്രിതാഃ
സിദ്ധ, ശുഷ്ക, രക്ത, ഉത്പല — ഈ ദേവികൾ വലത്തേയ്ക്ക് ഒഴുകുന്ന പ്രവാഹം പിന്തുടർന്ന് ഭൈരവ രുദ്രനിൽ അഭയം തേടിയവരാണ്.
സര്വാസാമ് ഏവ മാതൄണാമ് അഷ്ടാവ് ഏതാസ് തു നായികാഃ । ആസാമ് അനുഗതാസ് ത്വ് അന്യാ ദേവ്യശ് ശതസഹസ്രശഃ
സകല മാതാക്കളിലും ഈ എട്ടുപേരാണ് പ്രധാനികൾ; ഇവരെ അനുസരിച്ച് മറ്റുള്ള ദേവികൾ ലക്ഷക്കണക്കിന് വരുന്നവരാണ്.
രൌദ്രീ ച വൈഷ്ണവീ ബ്രാഹ്മീ വാരാഹീ വായവീ തഥാ । കൌമാരീ വാസവീ സൌരീ ചേത്യാദ്യാസ് താസ് സഹസ്രശഃ
രൗദ്രി, വൈഷ്ണവി, ബ്രാഹ്മി, വാരാഹി, വായവി, കൗമാരി, വാസവി, സൌരി എന്നിവരും, അത്തരത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ദേവികളും ഇവരോടൊപ്പം ഉണ്ട്.
ആസാമ് അനുഗതാസ് ത്വ് അന്യാ ദേവ്യഃ ഖേചര്യ ഉത്തമാഃ । ദേവകിന്നരഗന്ധര്വപുരുഷാസുരസമ്ഭവാഃ
ഇവരോടൊപ്പം, ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന മറ്റു പരമോന്നത ദേവികളും ഉണ്ട്. ഇവർ ദേവന്മാരിൽ, കിന്നരന്മാരിൽ, ഗന്ധർവന്മാരിൽ, മനുഷ്യരിൽ, അസുരന്മാരിൽ എന്നിവരിൽ ജനിച്ചവരാണ്.
താസാമ് അനുഗതാസ് ത്വ് അന്യാ ഭൂചര്യഃ കോടിശസ് സ്ഥിതാഃ । രൂപികാനാമധാരിണ്യോ ഭൂമൌ പുരുഷഭോജനാഃ
അവരെ അനുഗമിച്ച് അനേകം ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ജീവികളും ഉണ്ട്. ഇവർ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ധരിച്ച് ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യഭക്ഷണം കഴിച്ച് ജീവിക്കുന്നു.
ഹയാ ഗജാഃ ഖരാഃ കാകാ ഉഷ്ട്രാജഗരമര്കടാഃ । ഇത്യാദിവാഹനാന്യ് ആസാം ചരന്തീനാം ജഗത്ത്രയേ
ഈ ലോകത്രയത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഇവർക്കു കുതിര, ആന, കഴുത, കാക്ക, ഒട്ടകം, മാൻ, കുരങ്ങ് തുടങ്ങിയവ വാഹനങ്ങളാണ്.
താഃ കാശ്ചിത് പശുധര്മിണ്യഃ ക്ഷുദ്രകര്മസ്വ് അവസ്ഥിതാഃ । കാശ്ചിദ് വിദിതവേദ്യത്വാജ് ജീവന്മുക്തപദേ സ്ഥിതാഃ
ഇവരിൽ ചിലർ മൃഗസഹജസ്വഭാവമുള്ളവരും ചെറുപണികളിൽ ഏർപ്പെട്ടവരുമാണ്. ചിലർ അറിയേണ്ടതെല്ലാം അറിഞ്ഞു ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷാവസ്ഥയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരാണ്.
താസാം മധ്യേ മഹാര്ഹാണാം മാതൄണാം മുനിനായക । അലമ്ബുസേതി വിഖ്യാതാ മാതാ മാനദ വിദ്യതേ
ആ മഹാന്മാരായ അമ്മമാരിൽ, മഹർഷികളിലെ പ്രഭാവാനായവനേ, അലംബുസ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയായ ഒരു അമ്മയുണ്ട്.
വജ്രാശ്രിതുണ്ഡശ് ചണ്ഡാഖ്യ ഇന്ദ്രനീലാചലോപമഃ । തസ്യാസ് തു വാഹനം കാകോ വൈഷ്ണവ്യാ ഗരുഡോ യഥാ
അവളുടെ വാഹനം വജ്രാശൃതുണ്ട എന്ന പേരിലുള്ള, നീലമണിപർവ്വതംപോലെ ഭയങ്കരമായ ഒരു കാക്കയാണ്; വൈഷ്ണവിക്ക് ഗരുഡൻ എങ്ങനെയോ അങ്ങനെ.
ഇത്യ് അഷ്ടൈശ്വര്യയുക്താസ് താ മാതരോ രൌദ്രചേഷ്ടിതാഃ । വ്യോമ്നി മേലാപകം ചക്രുര് ഏകദാ സമമ് ആഗതാഃ
ഇങ്ങനെ എട്ട് വിധശക്തികൾ ഉള്ള, ഭയങ്കരമായ പ്രവർത്തികളുള്ള ആ അമ്മമാർ ഒരിക്കൽ ആകാശത്ത് ഒത്തുചേർന്നു ഒരു കൂടിയാലോചന നടത്തി.
പൂജയിത്വാ ജഗത്പൂജ്യൌ ദേവൌ തുമ്ബുരുഭൈരവൌ । വിചിത്രാര്ഥാഃ കഥാശ് ചക്രൂ രുധിരാസവതോഷിതാഃ
ലോകം ആരാധിക്കുന്ന തുംബുരുവിനെയും ഭൈരവനെയും പൂജിച്ച ശേഷം, അവർ രക്തമദ്യം കുടിച്ചു സന്തോഷത്തോടെ അത്ഭുതകരമായ കാര്യങ്ങൾ തമ്മിൽ സംസാരിച്ചു.
അഥേയമ് ആയയൌ താസാം കഥാവസരതഃ കഥാ । അസ്മാന് ഉമാപതിര് ദേവഃ കിം പശ്യത്യ് അവഹേലയാ
അവിടെ അവര് സംസാരത്തില് മുഴുകിയിരിക്കുമ്പോള് ഈ വിഷയം ഉയർന്നു: 'ഉമയുടെ ഭര്ത്താവായ ദേവന് നമ്മെ അവഹേളിച്ച് നോക്കുന്നതെന്തുകൊണ്ടാണ്?'
പ്രഭാവം ദര്ശയാമോ ഽസ്യ പുനര് നാസ്മാന് അസൌ യഥാ । ദൃഷ്ടമാത്രമഹാശക്തിഃ കരിഷ്യത്യ് അവധീരണമ്
'നമ്മുടെ ശക്തി ഈ ദേവന് കാണിക്കാം, അല്ലെങ്കില് നമ്മളെ ഒരു പ്രാവശ്യം കണ്ടു വലിയ ശക്തിയുണ്ടെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും മുമ്പുപോലെ അവഹേളിച്ചേക്കാം.'
ഇതി നിശ്ചിത്യ താ ദേവ്യോ വിവര്ണവദനാങ്ഗികാമ് । ഉമാമ് ഏവ വശീകൃത്യ പ്രോക്ഷയാമ് ആസുര് ആദൃതാഃ
ഇങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച ദേവികള് മുഖവും ശരീരവും വാടിയ അവസ്ഥയില് ഉമയെ ആദരപൂര്വം വശീകരിച്ച് അവളെ തളിച്ചു.
മായയാപഹൃതാം ഭര്തുര് അങ്ഗാദ് ഭങ്ഗമ് ഉപാഗതാമ് । താമ് ആലോലകചാം ദേവ്യശ് ചക്രുര് ഓദനതാം ഗതാമ്
മായാവശാല് ഭര്ത്താവിന്റെ ശരീരത്തില് നിന്നെടുത്ത, തകര്ന്ന ഒരു ഭാഗം ദേവികള് എടുത്തു, ചിതറിയ മുടിയോടെ ഇരുന്ന ഉമയെ ഭക്ഷണരൂപത്തിലാക്കി.
പാര്വതീപ്രോക്ഷണദിനേ തസ്മിംസ് തത്ര മഹോത്സവഃ । ബഭൂവ താസാം സര്വാസാം നൃത്തഗേയമനോരമഃ
പാർവതിയുടെ അഭിഷേകദിനത്തിൽ അവിടെയുള്ള എല്ലാവർക്കും വലിയ ഉത്സവം നടന്നു. നൃത്തവും പാട്ടും നിറഞ്ഞ ആഹ്ലാദകരമായ ഒരു ആഘോഷമായിരുന്നു അത്.
അന്യാ നനൃതുര് ഉദ്ദാമരവമ് ഏവാമ്ബരാമ്ബരാഃ । ദീര്ഘാവയവവിക്ഷേപവികാസിജഘനോദരാഃ
അവരിൽ ചിലർ ആനന്ദത്തോടെ ആകാശത്തോട് ചേർന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ അലയിച്ചുകൊണ്ട്, നീണ്ട കൈകളും കാലുകളും ആലോലമായി നീട്ടി, കിടിലം ചലനത്തിൽ കവിളുകളും വയറും വിരിയിച്ചുകൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്തു.
അന്യാ ജഹസുര് ഉദ്ദാമതാലക്ഷ്വേഡാഘനാരവമ് । ലസദങ്ഗവികാരം ച ധ്വനഡ്ഡമരുകാനനാഃ
മറ്റുചിലർ ഉല്ലാസത്തോടെ ചിരിച്ചു, കൈയടിയും കാലടിയും മുഴങ്ങിച്ചു, ദീപ്തമായ ശരീരങ്ങൾ ചലനത്തിൽ മാറ്റംകൊണ്ടു, അവരുടെ മൃദംഗങ്ങളുടെ ശബ്ദം കാടിൽ മുഴങ്ങി.
അന്യാ ജഗുര് ധ്വനച്ഛൈലഗുഹമ് ആപാനതോഷിതാഃ । താരാരവം രണദ്രന്ധ്രജഗന്മണ്ഡപകോടരേ
മറ്റുചിലർ പാടിയപ്പോൾ അവരുടെ സ്വരം പർവ്വതഗുഹകളിൽ മുഴങ്ങി, പാനത്തിൽ ആനന്ദിച്ചു, ഉയർന്ന ശബ്ദം സഭാമണ്ഡപത്തിന്റെ കോണുകളിലും ഇടങ്ങളിൽ മുഴങ്ങിപ്പോയി.
അന്യാഃ പാനം പപുഃ പുഷ്ടചര്വിതാര്ദ്രശിരഃഖുരമ് । ലീലാഘുരഘുരാരാവരണദാകാശകോടരാഃ
അവിടെയുള്ള മറ്റുള്ളവർ തങ്ങളുടെ തൂവലുകളും തലയും കുരുൾവിരലുകളും ഒക്കെ ഈർപ്പമുള്ളതാക്കി, ആഹ്ലാദത്തോടെ ഇളം, കനത്ത, മുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിച്ചു, ആ ശബ്ദങ്ങൾ ആകാശം മുഴുവൻ നിറച്ചു.
പപുര് ഉദഗുര് അഥോച്ചൈസ് തേരുര് ആജഗ്മുര് ഊഷുര് ജഹസുര് അപുര് അഹൌഷുഃ പേതുര് ഉച്ചൈര് വവല്ഗുഃ । നനൃതുര് അനിശമ് ആദുസ് സ്വാദുമാംസം ച ദേവ്യസ് ത്രിഭുവനമ് അപവൃത്തം ചക്രുര് ഉന്മത്തനൃത്താഃ
അവർ വെള്ളം കുടിച്ചു, പിന്നെ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ വിളിച്ചു, ചുറ്റി നടന്നു, നിൽക്കുകയും ചിരിക്കുകയും ചെയ്തു, തൃപ്തരായി, ഗർജിച്ചു, വീണു, ഉയർന്ന് ചാടി, ഒരുപോലും ഇടവേളയില്ലാതെ നൃത്തം ചെയ്തു. ആ ദേവികൾ മദത്തിൽ മുഴുകി, അവരുടെ കാട്ടുനൃത്തം മൂലം മൂന്ന് ലോകവും മുഖം തിരിച്ചു.
ഇത്യ് ഉത്സവേ വര്തമാനേ താസാം വാഹാസ് ത ഉത്തമാഃ । തഥൈവ മത്താ ജഹസുര് നനൃതുഃ പപുര് അപ്യ് അസൃക്
അങ്ങോട്ട് ആ ഉത്സവം തുടരുമ്പോൾ, അവരുടെ ഉത്തമമായ കുതിരകളും അങ്ങനെ തന്നെ മദത്തിൽ മുഴുകി, ചിരിച്ചു, നൃത്തം ചെയ്തു, രക്തവും കുടിച്ചു.
തത്ര കാന്താസവോന്മത്താഃ ക്വചിന് നനൃതുര് അമ്ബരേ । രഥഹംസ്യസ് സിതാ ബ്രാഹ്മ്യഃ കാകശ് ചാലമ്ബുസാരഥഃ
അവിടെയൊരിടത്ത്, മനോഹരമായ മദ്യം കുടിച്ച് മയങ്ങിയ ചിലർ ആകാശത്ത് തന്നെ നൃത്തം ചെയ്തു. ബ്രഹ്മദേവികളുടെ വെള്ളക്കൊക്ക് രഥങ്ങൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു, ആ രഥങ്ങൾക്ക് ആലമ്പു എന്ന കാക്കയാണ് സാരഥി.