ക്ഷീരസാഗരസമ്ഭൂതഃ പ്രസൃതാമൃതനിര്ഝരഃ । പ്രതിബിമ്ബശശശ് ശ്രീമാന് യസ്യ ചൂഡാമണിശ് ശശീ
പാൽക്കടലിൽ നിന്നു ജനിച്ചവൻ, അമൃതം ഒഴുകുന്ന നീരുറവുകളോടെ, തലയിൽ തിളങ്ങുന്ന ചന്ദ്രനെ കിരീടംപോലെ അണിഞ്ഞവൻ.
അനാരതശിരശ്ചന്ദ്രപ്രസ്രവേണാമരീകൃതഃ । യസ്യേന്ദ്രനീലവത് കാലകൂടഃ കണ്ഠസ്യ ഭൂഷണമ്
തലയിൽ നിന്നു ഒഴുകുന്ന ചന്ദ്രപ്രഭയിൽ കാളകൂടം എന്ന വിഷം നീലമണിപോലെ കണ്ഠത്തിൽ അലങ്കാരമായി അണിഞ്ഞവൻ, അതു ചന്ദ്രപ്രഭയാൽ അമൃതംപോലെ മാറിയിരിക്കുന്നു.
ധൂലിലേഖാമഹാവര്തം സ്വച്ഛം പാവകസമ്ഭവമ് । പരമാണുചയം ഭസ്മ യസ്യ സ്നാനജലം സിതമ്
വെളുത്ത ചിതാഭസ്മം, തീയിൽ നിന്നു പിറന്നത്, പൊടിപടലങ്ങൾ പോലെ ചുറ്റി തിരിയുന്നത്, അനേകം സൂക്ഷ്മകണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞത്, അവന്റെ സ്നാനജലം തന്നെയാണ്.
നിര്മലാനി ജിതേന്ദൂനി ഘൃഷ്ടാനി ഘടിതാനി ച । യസ്യാസ്ഥീന്യ് ഏവ രത്നാനി ദേഹേ കാന്തിമയാനി ച
അവന്റെ അസ്ഥികൾ തന്നെ രത്നങ്ങളാണ്—നിർമലവും, ഇന്ദ്രചന്ദ്രനെക്കാൾ പ്രകാശമുള്ളതും, നന്നായി മിനുക്കിയതും, ദേഹത്തിനകത്ത് തിളങ്ങുന്നതുമാണ്.
ദശാശാദശമ് അമ്ഭോദനീലം ശീതലപല്ലവമ് । താരകാബിന്ദുശബലം യസ്യ ചാമ്ബരമ് അമ്ബരമ്
അവന്റെ ആകാശം പത്ത് ദിക്കുകളും പത്ത് ഭാഗങ്ങളും ആണ്; സമുദ്രംപോലെയുള്ള നീലനിറം, തണുത്ത ഇളനീർ ഇലകളാൽ ശീതളമായതും, നക്ഷത്രങ്ങളും പുള്ളികളും ചിതറുന്നതുമാണ്.
ഭ്രമച്ഛിവാങ്ഗനം പക്വമഹാമാംസൌദനാകുലമ് । ബഹുഭൂതേര് ഗൃഹം യസ്യ ശ്മശാനം ഹിമപാണ്ഡുരമ്
അവന്റെ വാസസ്ഥലം ശ്മശാനമാണ്; ഹിമംപോലെ വെളുത്തതും, ശിവന്റെ അനുയായികൾ അലയുന്നതും, വലിയ പാകംചെയ്ത മാംസം കൂമ്പാരമായി കിടക്കുന്നതും, അനേകം ജീവികൾ താമസിക്കുന്നതുമാണ്.
കപാലമാലാഭരണാഃ പീതരക്തരസാസവാഃ । അന്ത്രസ്രഗ്ദാമവലിതാ ബന്ധവോ യസ്യ മാതരഃ
അവന്റെ മാതാക്കളെ അലങ്കരിക്കുന്നത് കപാലമാലകൾ ആണ്; അവർ മഞ്ഞയും ചുവപ്പും നിറമുള്ള രക്തപാനം കുടിക്കുന്നു, ആന്തരങ്ങൾ മാലയായി ധരിക്കുന്നു.
പ്രസ്ഫുരന്മൂര്ധമണയശ് ചോപന്തോ മസൃണാങ്ഗകാഃ । ഭുജഗാ വലയാ യസ്യ പ്രകചത്കനകത്വിഷഃ
അവരുടെ തലയിൽ തിളങ്ങുന്ന രത്നങ്ങളും, മൃദുലമായ അവരുടേത് അവയവങ്ങളും, പൊന്നുപോലുള്ള പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന പാമ്പുകൾ കങ്കണമായി ചുറ്റിയിരിക്കുന്നതുമാണ് അവന്റെ ഭംഗി.
ദൃക്പാതപ്ലുഷ്ടശൈലേന്ദ്രം ജഗത്കവലനാലസമ് । ഭൈരവാചരിതം യസ്യ ലീലാസന്ത്രാസിതാമരമ്
ദൈവങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഭയങ്കരമായ കളി, കാഴ്ച കൊണ്ട് തന്നെ പർവ്വതാധിപതിയെ ചുട്ടുപോകുന്ന ദൃഷ്ടി, ലോകം മുഴുവൻ വിഴുങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനസ്സ് — ഇവയൊക്കെയാണ് അവന്റെ സ്വഭാവം.
സ്വസ്ഥീകൃതജഗജ്ജീവസ് സ്വവ്യാപാരസ്ഥചേതസഃ । യദൃച്ഛയാ കരസ്പന്ദോ യസ്യാസുരപുരക്ഷയഃ
ലോകത്തിലെ ജീവന്മാരെ സ്വസ്ഥതയോടെ നിലനിർത്തുന്നവൻ, തന്റെ ചിന്തയിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്ന മനസ്സ് ഉള്ളവൻ; അവന്റെ കൈയുടെ ചെറിയ ചലനത്തിലൂടെ തന്നെ അസുരനഗരങ്ങൾ നശിക്കുന്നു, അവനിഷ്ടം പോലെ.
ഏകാഗ്രമൂര്തയസ് സ്നേഹരാഗദ്വേഷവിവര്ജിതാഃ । സ്വജനാ യസ്യ തേ ശൈലാസ് സരസാ അപി നീരസാഃ
ഏകാഗ്രതയുള്ള, സ്നേഹവും ആസക്തിയും വൈരവും ഇല്ലാത്തവരാണ് അവന്റെ സ്വന്തം ആളുകൾ; അവർ പർവ്വതങ്ങളായാലും തടാകങ്ങളായാലും, അകത്തൊന്നുമില്ലാത്തവർ തന്നെയാണ്.
ശിരഃഖുരാഃ ഖുരകരാഃ കരദന്താ ഭുജോദരാഃ । ഋക്ഷോഷ്ട്രാജാഹിവക്ത്രാശ് ച പ്രമഥാ യസ്യ ലാലകാഃ
തല കുതിരയുടെ കാൽപാദം പോലെയും, കൈ കാൽപാദം പോലെയും, പല്ലുകൾ കൈപോലെയും, വയറ് കൈകൾ പോലെയും, മുഖം കരടി, ഒട്ടകം, ആന, പാമ്പ് എന്നിവയുടെ രൂപത്തിലുള്ളവരാണ് അവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട പ്രമഥന്മാർ.
യസ്യ നേത്രത്രയോദ്ഭാസിവദനസ്യാമരപ്രഭോഃ । യഥാ ഗണാസ് തഥൈവാന്യഃ പരിവാരോ ഹി മാതരഃ
മൂന്നു കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് മുഖം പ്രകാശിക്കുന്ന അമരപ്രഭുവിന്റെ സേവകരെപ്പോലെ തന്നെ, മറ്റു കൂട്ടങ്ങളും—മാതാക്കളും—അവന്റെ അനുയായികളാണ്.
നൃത്യന്തി മാതരസ് തസ്യ പുരോ ഭൂതഗണാനതാഃ । ചതുര്ദശവിധാനന്തഭൂതജാതൈകഭോജനാഃ
ആ മാതാക്കൾ, ഭൂതഗണങ്ങൾ നമസ്കരിച്ച്, അവന്റെ മുന്നിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; പതിനാലു വിധത്തിലുള്ള അനന്തമായ ജീവജാതികളുടെ ഒരേ ഭക്ഷണം അവർ പങ്കിടുന്നു.
ഖരോഷ്ട്രകാകവദനാ രക്തമേദോവസാസവാഃ । ദിഗമ്ബരാ വിഹാരിണ്യശ് ശരീരാവയവസ്രജഃ
കഴുത, ഒട്ടകം, കാക്ക എന്നിവയുടെ മുഖങ്ങളുമായി, രക്തം, മജ്ജ, കൊഴുപ്പ് എന്നിവയിൽ മുക്കിയവരായി, വസ്ത്രമില്ലാതെ സഞ്ചരിച്ച്, ശരീരഭാഗങ്ങളുടെ മാലകൾ ധരിച്ചവരായി അവർ കാണപ്പെടുന്നു.
വസന്തി ഗിരികൂടേഷു വ്യോമ്നി ലോകാന്തരേഷു ച । അടവീഷു ശ്മശാനേഷു ശരീരേഷു ച ദേഹിനാമ്
അവർ പർവ്വതശിഖരങ്ങളിൽ, ആകാശത്തിൽ, മറ്റ് ലോകങ്ങളിൽ, കാടുകളിൽ, ശ്മശാനങ്ങളിൽ, ജീവികളുടെ ശരീരങ്ങളിലും വസിക്കുന്നു.
ജയാ ച വിജയാ ചൈവ ജയന്തീ ചാപരാജിതാ । വാമസ്രോതോഗതാ ഏതാസ് തുമ്ബുരും രുദ്രമ് ആശ്രിതാഃ
ജയ, വിജയ, ജയന്തി, അപരാജിത — ഇവർ എല്ലാം ഇടത്തേയ്ക്ക് ഒഴുകുന്ന പ്രവാഹത്തിൽ, തുമ്പുരു രുദ്രനിൽ അഭയം തേടി ചേർന്നവരാണ്.
സിദ്ധാ ശുഷ്കാ ച രക്താ ച ഉത്പലാ ചേതി ദേവതാഃ । സ്രോതോ ദക്ഷിണമ് ആശ്രിത്യ ഭൈരവം രുദ്രമ് ആശ്രിതാഃ
സിദ്ധ, ശുഷ്ക, രക്ത, ഉത്പല — ഈ ദേവികൾ വലത്തേയ്ക്ക് ഒഴുകുന്ന പ്രവാഹം പിന്തുടർന്ന് ഭൈരവ രുദ്രനിൽ അഭയം തേടിയവരാണ്.
സര്വാസാമ് ഏവ മാതൄണാമ് അഷ്ടാവ് ഏതാസ് തു നായികാഃ । ആസാമ് അനുഗതാസ് ത്വ് അന്യാ ദേവ്യശ് ശതസഹസ്രശഃ
സകല മാതാക്കളിലും ഈ എട്ടുപേരാണ് പ്രധാനികൾ; ഇവരെ അനുസരിച്ച് മറ്റുള്ള ദേവികൾ ലക്ഷക്കണക്കിന് വരുന്നവരാണ്.
രൌദ്രീ ച വൈഷ്ണവീ ബ്രാഹ്മീ വാരാഹീ വായവീ തഥാ । കൌമാരീ വാസവീ സൌരീ ചേത്യാദ്യാസ് താസ് സഹസ്രശഃ
രൗദ്രി, വൈഷ്ണവി, ബ്രാഹ്മി, വാരാഹി, വായവി, കൗമാരി, വാസവി, സൌരി എന്നിവരും, അത്തരത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ദേവികളും ഇവരോടൊപ്പം ഉണ്ട്.
ആസാമ് അനുഗതാസ് ത്വ് അന്യാ ദേവ്യഃ ഖേചര്യ ഉത്തമാഃ । ദേവകിന്നരഗന്ധര്വപുരുഷാസുരസമ്ഭവാഃ
ഇവരോടൊപ്പം, ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന മറ്റു പരമോന്നത ദേവികളും ഉണ്ട്. ഇവർ ദേവന്മാരിൽ, കിന്നരന്മാരിൽ, ഗന്ധർവന്മാരിൽ, മനുഷ്യരിൽ, അസുരന്മാരിൽ എന്നിവരിൽ ജനിച്ചവരാണ്.
താസാമ് അനുഗതാസ് ത്വ് അന്യാ ഭൂചര്യഃ കോടിശസ് സ്ഥിതാഃ । രൂപികാനാമധാരിണ്യോ ഭൂമൌ പുരുഷഭോജനാഃ
അവരെ അനുഗമിച്ച് അനേകം ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ജീവികളും ഉണ്ട്. ഇവർ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ധരിച്ച് ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യഭക്ഷണം കഴിച്ച് ജീവിക്കുന്നു.
ഹയാ ഗജാഃ ഖരാഃ കാകാ ഉഷ്ട്രാജഗരമര്കടാഃ । ഇത്യാദിവാഹനാന്യ് ആസാം ചരന്തീനാം ജഗത്ത്രയേ
ഈ ലോകത്രയത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഇവർക്കു കുതിര, ആന, കഴുത, കാക്ക, ഒട്ടകം, മാൻ, കുരങ്ങ് തുടങ്ങിയവ വാഹനങ്ങളാണ്.
താഃ കാശ്ചിത് പശുധര്മിണ്യഃ ക്ഷുദ്രകര്മസ്വ് അവസ്ഥിതാഃ । കാശ്ചിദ് വിദിതവേദ്യത്വാജ് ജീവന്മുക്തപദേ സ്ഥിതാഃ
ഇവരിൽ ചിലർ മൃഗസഹജസ്വഭാവമുള്ളവരും ചെറുപണികളിൽ ഏർപ്പെട്ടവരുമാണ്. ചിലർ അറിയേണ്ടതെല്ലാം അറിഞ്ഞു ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷാവസ്ഥയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരാണ്.
താസാം മധ്യേ മഹാര്ഹാണാം മാതൄണാം മുനിനായക । അലമ്ബുസേതി വിഖ്യാതാ മാതാ മാനദ വിദ്യതേ
ആ മഹാന്മാരായ അമ്മമാരിൽ, മഹർഷികളിലെ പ്രഭാവാനായവനേ, അലംബുസ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയായ ഒരു അമ്മയുണ്ട്.
വജ്രാശ്രിതുണ്ഡശ് ചണ്ഡാഖ്യ ഇന്ദ്രനീലാചലോപമഃ । തസ്യാസ് തു വാഹനം കാകോ വൈഷ്ണവ്യാ ഗരുഡോ യഥാ
അവളുടെ വാഹനം വജ്രാശൃതുണ്ട എന്ന പേരിലുള്ള, നീലമണിപർവ്വതംപോലെ ഭയങ്കരമായ ഒരു കാക്കയാണ്; വൈഷ്ണവിക്ക് ഗരുഡൻ എങ്ങനെയോ അങ്ങനെ.
ഇത്യ് അഷ്ടൈശ്വര്യയുക്താസ് താ മാതരോ രൌദ്രചേഷ്ടിതാഃ । വ്യോമ്നി മേലാപകം ചക്രുര് ഏകദാ സമമ് ആഗതാഃ
ഇങ്ങനെ എട്ട് വിധശക്തികൾ ഉള്ള, ഭയങ്കരമായ പ്രവർത്തികളുള്ള ആ അമ്മമാർ ഒരിക്കൽ ആകാശത്ത് ഒത്തുചേർന്നു ഒരു കൂടിയാലോചന നടത്തി.
പൂജയിത്വാ ജഗത്പൂജ്യൌ ദേവൌ തുമ്ബുരുഭൈരവൌ । വിചിത്രാര്ഥാഃ കഥാശ് ചക്രൂ രുധിരാസവതോഷിതാഃ
ലോകം ആരാധിക്കുന്ന തുംബുരുവിനെയും ഭൈരവനെയും പൂജിച്ച ശേഷം, അവർ രക്തമദ്യം കുടിച്ചു സന്തോഷത്തോടെ അത്ഭുതകരമായ കാര്യങ്ങൾ തമ്മിൽ സംസാരിച്ചു.
അഥേയമ് ആയയൌ താസാം കഥാവസരതഃ കഥാ । അസ്മാന് ഉമാപതിര് ദേവഃ കിം പശ്യത്യ് അവഹേലയാ
അവിടെ അവര് സംസാരത്തില് മുഴുകിയിരിക്കുമ്പോള് ഈ വിഷയം ഉയർന്നു: 'ഉമയുടെ ഭര്ത്താവായ ദേവന് നമ്മെ അവഹേളിച്ച് നോക്കുന്നതെന്തുകൊണ്ടാണ്?'
പ്രഭാവം ദര്ശയാമോ ഽസ്യ പുനര് നാസ്മാന് അസൌ യഥാ । ദൃഷ്ടമാത്രമഹാശക്തിഃ കരിഷ്യത്യ് അവധീരണമ്
'നമ്മുടെ ശക്തി ഈ ദേവന് കാണിക്കാം, അല്ലെങ്കില് നമ്മളെ ഒരു പ്രാവശ്യം കണ്ടു വലിയ ശക്തിയുണ്ടെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും മുമ്പുപോലെ അവഹേളിച്ചേക്കാം.'